Yan Gider ve Vade Farkı da Temerrüde Esas: Döviz Alacağında TL Karşılığı Şart

MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 59. Hukuk Dairesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki davacı/alacaklı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:

Temyiz incelemesinin duruşmalı yapılmasına işin ivediliği ve niteliği nedeniyle 5311 Sayılı Kanunla değişik İİK'nın 366. maddesi hükmü uygun bulunmadığından bu yöndeki isteğin oybirliği ile reddine karar verildikten sonra işin esası incelendi:

Adi kiraya ve hasılat kiralarına ait örnek 13 ilamsız takipte alacaklının, borçlunun itirazının kaldırılması ve temerrüt nedeniyle taşınmazdan tahliyesi istemiyle icra mahkemesine başvurduğu, İlk Derece Mahkemesince, davanın kabulüne, itirazın 167.273,96 TL asıl alacak ve 7.310,55 TL işlemiş faiz yönünden kaldırılmasına, borçlu aleyhine itirazın kaldırılmasına karar verilen asıl alacağın %20'si oranında inkar tazminatına ve borçlunun taşınmazdan tahliyesine karar verildiği, taraflarca istinaf yoluna başvurulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesince, alacaklının istinaf başvurusunun reddine, borçlunun istinaf başvurusunun kabulü ile davanın reddine karar verildiği, anılan kararın alacaklı tarafından temyiz edildiği görülmektedir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun kiralanan taşınmazların tahliyesine ilişkin 269. maddesi gereğince; "Takip adi kiralara veya hasılat kiralarına mütedair olur ve alacaklı da talep ederse ödeme emri, Borçlar Kanunu'nun 260. ve 288. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 315. ve 362.) maddelerinde yazılı ihtarı ve kanuni müddet geçtikten sonra icra mahkemesinden borçlunun kiralanan şeyden çıkarılması istenebileceği tebliğini ihtiva eder." hükmü yer almaktadır.

Türk Borçlar Kanunu'nun "İfa Zamanı" başlıklı 314. maddesi ''Kiracı, aksine sözleşme ve yerel âdet olmadıkça, kira bedelini ve gerekiyorsa yan giderleri, her ayın sonunda ve en geç kira süresinin bitiminde ödemekle yükümlüdür.'' şeklinde, aynı kanunun "Kiracının temerrüdü" başlıklı 315. maddesinde ''Kiracı, kiralananın tesliminden sonra muaccel olan kira bedelini veya yan gideri ödeme borcunu ifa etmezse, kiraya veren kiracıya yazılı olarak bir süre verip, bu sürede de ifa etmeme durumunda, sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilir. Kiracıya verilecek süre en az on gün, konut ve çatılı işyeri kiralarında ise en az otuz gündür. Bu süre, kiracıya yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar.'' şeklinde düzenlenmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21.12.2021 tarih ve 2017/(6)8/1918 E.-2021/1707 K. sayılı ilamında da işaret edildiği üzere; İcra ve İflas Kanunu’nun 269-269/d maddeleri arasında kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle ilamsız tahliye takibi düzenlenmiş olup 818 sayılı Borçlar Kanunu’na (BK) göre kiraya verenin kira sözleşmesini feshedebilmesi için öncelikle kiracıya fesih ihtarnamesi göndermesi gerekir. Kiraya veren ödenmemiş kiranın tahsili için yaptığı ilamsız takip talebinde, kiracıya ödeme emri ile BK’nın 2 60... . [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 3 15... ] maddelerinde yazılı ihtarın da yapılmasını isteyebilir. Böylece kiracının kira borcunu ödemede geciktiği halde kiraya veren aynı takipte hem ödenmeyen kira bedellerini, hem de borçlunun temerrüt nedeniyle tahliyesini talep edebilir. TBK’nın 314. ve 315. maddelerinde kira bedeli veya yan gideri ödeme borcunu ifa etmeyen kiracının temerrüdü düzenlenmiş (Sadece kira borcunu değil yan gideri de ödemeyen kiracının temerrüdü sebebiyle kiralayan alacaklı akdin feshini isteyebilir) olup kiralayan alacaklı, sadece kira borcunu değil yan gideri ödemeyen kiracının temerrüdü sebebiyle akdin feshini isteyebilir.

Yine aynı doğrultuda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 02.07.2025 tarih ve 2024/12-785 E. 2025/426 K. Sayılı kararında da işaret edildiği üzere, borçlunun yasal süresinde ödeme emrine itiraz etmemesi halinde yan gider borcu ve miktarı kesinleşir. TBK'nın 315. maddesi gereğince kiracı tarafından kira bedelini veya yan giderleri ifada temerrüde düşülmesi hâlinde karşılaşılacak olan hukuki sonuç aynıdır. Bu durumda İİK'nın 269 ve TBK'nın 315. maddeleri gereğince otuz günlük temerrüt süresi içinde yan gider borcu ödenmediği için temerrüt olgusunun gerçekleştiğinin kabulü zorunlu olup, sadece ortak gider alacağına dayalı takipte de borçlunun tahliyesine karar verilebilir.

Somut olayda, alacaklı tarafından 21.03.2019 yürürlük (başlangıç) tarihli kira sözleşmesine dayalı olarak başlatılan takipte, 2021 yılı Aralık ayı, 2022 yılı Ocak – Şubat – Mart - Nisan – Mayıs – Haziran ve Temmuz ayları kira bedeli ve işlemiş faizi olarak toplam 55.443,78 EURO ile 2022 yılı Ocak – Şubat - Mart – Nisan – Mayıs ve Haziran ayları elektrik giderlerine katılım bedeli, 2022 yılı Şubat – Mart - Nisan ve Mayıs ayları vade farkı alacağı ve işlemiş faizi olmak üzere toplam 214.118,00 TL'nin tahsilinin talep edildiği görülmüştür. Talep edilen Türk Lirası alacaklarından vade farkı alacağının kira alacağı niteliğinde, elektrik giderlerine katılım bedelinin ise yan gider alacağı niteliğinde olduğu anlaşılmakla kira borcundan sayılarak temerrüde esas teşkil edeceğinin kabulü gerekir.

Hal böyle olunca, Bölge Adliye Mahkemesince, Türk Lirası olarak talep edilen vade farkı alacağı ve elektrik giderlerine katılım bedeli alacakları yönünden işin esası incelenip değerlendirilerek oluşacak sonuca göre itirazın kaldırılması ve taşınmazın tahliyesi konusunda bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.

Öte yandan; İİK’nın 58. maddesinin 3. fıkrasında; alacağın veya istenen teminatın Türk parasıyla tutarının ve faizli alacaklarda faizin miktarı ile işlemeye başladığı günün, alacak veya teminat yabancı para ise alacağın hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiğinin ve faizinin, takip talebinde belirtilmesi gerektiği düzenlenmiştir. Yine aynı Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasının birinci bendinde; alacaklının veya vekilinin banka hesap numarası hariç olmak üzere, 58. maddeye göre takip talebine yazılması lazım gelen kayıtların ödeme emrinde bulunması gerektiği belirtilmiştir.

Buna göre; alacaklı, yabancı para alacağının Türk Lirası karşılığını, takip talebinde göstermek zorunda olup, buna bağlı olarak bu zorunluluğun ödeme emrinde de yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu noksanlık kamu düzeni ile ilgili olup, takibin her safhasında re'sen göz önünde tutulmalıdır(HGK'nın 12.05.1999 tarih ve 1999/12-271 E.-99/301 K. sayılı kararı).

Somut olayda, takip talebinde, tahsili talep edilen toplam 55.443,78 EURO kira (ve işlemiş faiz) alacağının, İİK’nın 58/3. maddesine uygun olarak, Türk Lirası karşılığı gösterilmediği gibi harca esas değerin de Türk Lirası olarak yazılmadığı görülmüş olup, Bölge Adliye Mahkemesince, takipte istenen yabancı para alacağı yönünden, İİK’nın 58/3. maddesine aykırılık nedeniyle, kamu düzeni nedeniyle re'sen, itirazın kaldırılması isteminin reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir.

SONUÇ :

Alacaklının temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 59. Hukuk Dairesinin 18.09.2025 tarih ve 2024/5135 E.-2025/3952 K. sayılı kararının 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nın 364/2. maddesi göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın 373/1. maddeleri uyarınca BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde ilgiliye iadesine, dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 26.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.