5235 Sayılı Kanun Madde 36: Hukuk Dairelerinin Görevleri

Madde 36. - Maddede, bölge adliye mahkemeleri hukuk dairelerinin görevleri sayılmaktadır. Bölge adliye mahkemeleri öncelikle adlî yargı ilk derece hukuk mahkemelerinden verilen ve kesin olmayan hüküm ve kararlara karşı yapılacak başvuruları inceleyip karara bağlamakla görevli kılınmıştır. Bu düzenleme tabiîdir. Çünkü adlî yargı ilk derece mahkemelerinden verilen ve kesin olmayan kararlara karşı tarafların başvurabilecekleri ilk kanun yolu istinaf yolu olacaktır. İkinci olarak, mevcut düzenlemede adlî yargı ilk derece mahkemesi hâkimleri aleyhine Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa göre açılacak tazminat davaları için farklı görevli ve yetkili mahkemeler belirtilmiş iken, yapılan düzenlemeyle bu davalar sadece bölge adliye mahkemelerinde açılıp karara bağlanabilecektir. Bölge adliye mahkemeleri bu davalara adlî yargı ilk derece mahkemesi olarak bakacaklardır.

Bölge adliye mahkemelerinin diğer bir görevi, merci tayinine ilişkindir. Hukuk mahkemeleri arasındaki, olumsuz yetki ve görev uyuşmazlıkları da bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin görevine girmektedir. Mevcut düzenlemede bu uyuşmazlıkların çözümü temyiz incelemesi sırasında Yargıtay tarafından yapılmaktadır. Ancak, yetki ve görev gibi esasa ilişkin olmayan uyuşmazlıkların temyiz incelemesine konu olmayıp, bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinde incelenip sonuçlanması daha uygun olacağından, bu yönde değişiklik yapılmıştır. Bunun gibi, yetkili adlî yargı ilk derece hukuk mahkemesinin bir davaya bakmasına fiilî veya hukukî bir engel çıkması veya iki mahkemenin yargı sınırları kapsamının belirlenmesinde tereddüt edilmesi hâlinde bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi, o davanın bölge adliye mahkemesi yargı çevresi içerisinde başka bir hukuk mahkemesine nakline veya yetkili mahkemenin tayinine karar verecektir. Son olarak hukuk daireleri kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirecektir.

Madde 13- Yargılama, bu faaliyeti yürüten hâkim ve savcıların çeşitli etkilere karşı teminat altına alınmasını zorunlu kılar. Koruma tedbirleri ve diğer yargılama faaliyetlerine dayalı tazminat davalarının doğrudan hâkim ve savcıya karşı açılması, adil yargılama ortamını yok eder. Bu itibarla söz konusu davalar, ancak devlete karşı açılabilmelidir. Dünyadaki sistem, anayasal düzenimiz (Anayasa. m. 19, 40, 129), Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 141 ilâ 144) ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 46 ve devamı maddelerinde öngörülen model de bu doğrultudadır.

1086 sayılı Kanunun 573 ilâ 576 ncı maddelerinde öngörülen “hâkimin şahsen sorumlu tutulması” ilkesi ilgililerce kötüye kullanılarak, hâkim hakkında ret sebepleri ihdas edilmesi kolaylaşmakta, bu yol, bazı davalarda hâkimi davadan çekinmeye zorlama aracı olarak kullanılabilmekte ve böylece mahkemelerin gereği gibi çalışmasına ve adaletin selametle dağıtılmasına engel olunmaktadır. Bu itibarla, hukuk devleti ilkesi ile de çeliştiği için artık terk edilen, yargısal faaliyetlerden doğan zararlar yönünden sadece hâkimin kişisel sorumluluğunu öngören bir anlayıştan ülkemizde de vazgeçilerek, bu sorumluluktan dolayı davanın Devlete karşı açılması, hem meydana gelebilecek tehlikeli ve zararlı durumun düzeltilip tamir edilmesi, hem de haksız davaların önlenmesi, ayrıca 6100 sayılı Kanunun 46 ncı maddesine paralellik sağlanması amacıyla, 1086 sayılı Kanunun 573 üncü maddesinde değişiklik yapılmaktadır.

Tasarıyla, Danıştay ve Yargıtay dairelerinin görevlerinin kanunla belirlenmesi sisteminden vazgeçilerek, bu görevlerin belirlenmesi yeni esaslara bağlanmaktadır. Bunun sonucu olarak, Danıştay Kanununun 26/A, 28 inci, 29 uncu, 30 uncu, 31 inci, 32 nci, 33 üncü, 34 üncü, 34/A, 34/B, 34/C ve 37 nci maddeleri ile Yargıtay Kanununun 17 nci maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi ve 33 üncü maddesinin birinci fıkrası yürürlükten kaldırılmaktadır.

Öte yandan bu maddeyle, Hâkimler ve Savcılar Kanunu ile Ceza Muhakemesi Kanununda yapılan değişiklik ve yeni düzenlemeler nedeniyle hükümsüz hâle gelen 1086 sayılı Kanunun 575 ve 576 ncı maddeleri; 5235 sayılı Kanunun 33 üncü ve 36 ncı maddelerinin birinci fıkralarının (2) numaralı bentleri yürürlükten kaldırılmaktadır.