6183 Sayılı Kanun Madde 42: Çekle veya Münakale Emri ile Ödemeye Ait Hususi Hükümler

71 ilâ 92 nci maddelerden ibaret olan bu bölümde normal ödeme şekilleri ve mükelleflere kolaylık temini için bu tasarı ile ihdas edilen özel ödeme şekillerinden bahsedilmektedir.

75 ilâ 78 nci maddeler bu tasarı ile borçlular için kolaylık getiren bir yeniliğe ait hükümleri ihtiva etmektedir.

76 ncı madde, kullanılacak çizgili çek mevzuunda esas itibariyle Ticaret Kanunu hükümlerini kabul etmekte, ancak çekin her hangi bir sebeple veya müddetinde ibraz edilememesi dolayısiyle tahsil edilememesi halinde mükellefin borçlu sıfatının devam edeceğini ikinci fıkrasında hükme bağlamaktadır. Amme alacağının mahiyeti ve bu usullerin sırf borçlulara kolaylık için kamu idarelerince iktiham edilmesi ve bu gibi tatbikatın memleketimizdeki yeniliği, memurların intibak imkânları düşünülürse kamu alacakları için Ticaret Kanunundan inhiraf eden bu hükümlerin kabulündeki zaruret daha iyi anlaşılır. Kamu alacağının emniyeti bakımından duyulan endişeler sebebiyle şimdiye kadar bu yeniliklerin tatbikata ithal edilmesinde geçirilen tereddütler bu usullerin getireceği büyük kolaylıklardan bir an evvel faydalanmak üzere böyle istisnai hükümlerin kabulünü zaruri kılmıştır.

Tasarı Madde 76 (Değişik 42) :

Çekle veya müakale emri ile yapılacak ödemeye ait bu maddede çekle ödeme mevzuunda esas itibariyle Ticaret Kanunu hükümleri kabul edilmekle beraber âmme alacağının hususiyeti göz önünde bulundurularak bâzı hususi hükümler de sevkedilmiş bulunmaktadır. Bu arada Hükümet tasarısına ait maddenin 2 nci fıkrasının a, b, c bentlerinle ademikabul ve dolayısiyle tediyenin yapılmaması hallerinde âmme borçlusunun borçlu sıfatının devam edeceği hakkında hükümler bulunmaktadır.

Çekin müddetinde ibraz edilmemesi sebebi ile, hâmilin keşideci nezdindeki alacağının sukût etmiyeceği tabiî ise de, bu hususta müellifler arasında ihtilâf olduğu görülmüştür. (Filhakika Profesör Hirsh bu takdirde hâmilin keşideciye rücu hakkının baki kalacağını, Profesör Hazım Atıf Kuyucak rücu hakkının sükût edeceğini ifade etmekte, Profesör Halil Arslanlı ise bâzı mükelleflerin, hâmilin keşideci nezdinde hak iddia edemiyeceği fikrinde bulunduğunu ve bu derecede ileri gittiklerini tebarüz ettirmektedir.) Nihayet mükelleflere bir kolaylık olarak ihdas edilmiş olan çekle tediye usulü dolayısiyle, kısa olan ibraz müddetlerinin geçirilmiş olması gibi bir sebeple, âmme alacağının sükûtu gibi bir neticenin doğmaması için Hükümet tasarısındaki 2 nci fıkra a, b, c bentleri ile kaldırılarak, bu takdirde âmme alacaklısının keşideciye karşı olan rücu hakkının mahfuziyeti hakkında hüküm sevkedilmiştir.

İzahatımızdan da anlaşılacağı veçhile, komisyonumuz bu hususta Ticaret Kanunu hükümleri hakkında fikir beyanı maksadı ile değil, fakat bu halde âmme alacağının sukûtunu önlemek maksadiyle hareket etmiş bulunmaktadır.

Âdemikabulü halinde ödenmiyen çek veya münakale emrinin kabul edilmemesi sebebi tevsik edilerek keyfiyetin münakale istiyene, keşideciye veya bunların mümessillerine tebliğ edileceği ve muhatap tarafından kabul edilmiyen çekin de iade olunacağı hakkında maddenin son fıkrasında mevcut hüküm aynen muhafaza edilmiştir.