Bilirkişilik Kanunu Madde 1: Amaç ve Kapsam

MADDE 1- Maddenin birinci fıkrasıyla Kanunun amacı; bilirkişilerin nitelikleri, eğitimi, seçimi ve denetimine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi ve bilirkişilik için etkin ve verimli bir kurumsal yapı oluşturulması şeklinde belirlenmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasıyla, Kanunun kapsamı belirlenmektedir. Buna göre Kanun, adli, idari ve askeri yargı alanında her türlü bilirkişilik faaliyetini kapsayacaktır. Adli, idari ve askeri yargı mercilerince bilirkişiler, yeni oluşturulacak bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilecektir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller” başlıklı 31 inci maddesinde Danıştay, idare ve vergi mahkemelerinde bilirkişi seçiminin resen yapılacağı; bilirkişiler hakkında ise 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun (1086 sayılı Kanun mülga olmakla 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun) uygulanacağı belirtilmiştir. 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun “İdari Yargılama Usulü Kanunu ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun uygulanacağı haller” başlıklı 56 ncı maddesinde, bilirkişiler hakkında İdari Yargılama Usulü Kanunu ile 1086 (6100) sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiştir. 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanununun ek 1 inci maddesinde, bilirkişilik konusunda Ceza Muhakemesi Kanununun hükümlerinin askeri yargıda da uygulanacağı belirtilmiştir.

Söz konusu kanunlarda Ceza Muhakemesi Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanununa atıf bulunmasına rağmen, idari ve askeri yargı alanlarında görevlendirilecek bilirkişiler için herhangi bir liste tutulmamaktadır. Mahkemelerce takdiri olarak bilirkişi görevlendirilmesi yapılmaktadır. Getirilen düzenlemeyle, istisnasız tüm yargı yollarında ve muhakeme usullerinde aynı şekilde uygulanmak üzere belli bir sistem dahilinde bilirkişilerin oluşturulan listelerden seçilerek usul ve uygulamada birlik sağlanması amaçlanmaktadır.

Maddenin üçüncü fikrasıyla, kanunlarda bilirkişilik hizmeti verebileceği öngörülen kurumlar ile yargı mercilerinin talebi üzerine bilimsel ve teknik görüş bildiren kamu kurum ve kuruluşları, Kanunun kapsamı dışında bırakılmaktadır. Ülkemizde bilirkişilik kurumunun iyi işlemediğine ilişkin eleştiriler, resmi veya kurumsal olarak bilirkişilik hizmeti veren kurum ve kuruluşlardan ziyade, adalet komisyonlarının oluşturduğu listelerde kayıtlı olarak veya liste dışı bilirkişilik yapanlara yöneltilmektedir. Bu çerçevede, adalet işlerinde resmi bilirkişilik yaparak bilimsel ve teknik görüş bildirmekle görevli Adli Tıp Kurumu; adli tıp mevzuatı çerçevesinde adli tıp olaylarında ve diğer adli konularda resmi bilirkişilik yapan yükseköğretim kurumları ve birimleri; sağlık meslek mensuplarının mesleklerini icra ederken ortaya çıkan adli konularda mahkemelere görüş vermekle görevli Yüksek Sağlık Şurası; uzmanlık alanlarına giren adli soruşturma ve kovuşturmalar ile idari soruşturmalarda rapor hazırlayarak görüş bildirmekle görevli jandarma kriminal laboratuvarları; adli ve idari soruşturmalar sırasında elde edilen maddi delilleri, bilimsel usullere göre inceleme ve değerlendirme yaparak, suç ve suçlunun tespitinde görevli polis kriminal laboratuvarları; soruşturma veya kovuşturma evresinde ele geçirilen ve sahteliğinden şüphe edilen banknotları inceleme ve değerlendirmekle görevli Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası; soruşturma veya kovuşturma evresinde ele geçirilen ve sahteliğinden şüphe edilen madeni para ve sikkeleri inceleme ve değerlendirmekle görevli Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü; suç gelirlerinin aklanması alanındaki gelişmeler ile aklama suçunun önlenmesi ve ortaya çıkarılmasına yönelik yöntemler konusunda araştırmalar yapmakla görevli Mali Suçları Araştırma Kurulu; basılmış eserlerin küçükler için muzır olup olmadığı hususunda yargı mercilerine resmi bilirkişilik yapmakla görevli Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu gibi kendi kuruluş kanunlarına göre bilirkişilik hizmeti veren kurumlar ile yargı mercilerinin talebi üzerine bilimsel ve teknik görüş bildiren TÜBİTAK, Hıfzıssıhha Enstitüsü ve halk sağlığı laboratuarları gibi kamu kurum ve kuruluşları Kanunun kapsamı dışında tutulmaktadır.