6563 Sayılı Kanun Ek Madde 4: Elektronik Ticaret Lisansı

Madde 10- Maddeyle, 6563 sayılı Kanuna ek 4 üncü madde eklenmektedir. Düzenlemeyle, belli büyüklüğe ulaşmış elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıların lisanslanması amaçlanmaktadır.

Elektronik ticaretteki gelişmeler incelendiğinde, bu alanda faaliyet gösteren sınırlı sayıda işletmenin piyasaya hâkim olmaya başladığı gözlenmektedir. Dünya örneklerinde de görüldüğü üzere, hâkim konuma erişen elektronik ticaret işletmeleri finans, veri, lojistik, alıcı ve satıcı sayısı bakımından eriştikleri ağ kapasitesi ile pazara girişleri zorlaştırabilmekte ve pazardaki paylarını hızlı şekilde artırmaktadır. İlave olarak, yüksek ağ etkisiyle, elektronik ticaret ortamında hâkim işletme lehine dışsallıklar oluşmakta ve bu durum da rekabeti bozucu etki yaratmaktadır. Bununla birlikte, ağ etkisi kaynaklı oluşan dışsallıklar sorunu, bozulan rekabet koşulları nedeniyle piyasa tarafından çözülememektedir. Bu durumda piyasada ortaya çıkan tekel veya oligopol yapı rekabetin sağlandığı koşullara göre daha az üretim, yatırım, işlem hacmi, teknolojik gelişim ve daha yüksek fiyatlara yol açmaktadır. Ayrıca, etkin rekabetin tesis edilememesi durumu, tüketicilerde orta-uzun vadede refah

kaybına yol açmakta ve piyasadaki diğer firmaların dezavantajlı konuma düşmelerine neden olmaktadır. Piyasadaki elektronik ticaret işletmelerinin oldukça hızlı şekilde büyümekte ve belli bir eşiğin üzerindeki dengesiz büyüme serbest piyasa koşullarına zarar verebilmektedir. Bu kapsamda, piyasadaki hızlı değişimler neticesinde ardıl tedbirler adil ve etkin işleyen rekabet ortamının sağlanmasında yetersiz kalmakta ve e-ticaretteki hızlı ve dinamik yapı ile uyumlu öncül düzenlemelerin gerekliliği ortaya çıkmaktadır.

Pazara yeni giren işletmelerin eşit şartlar altında rekabet edebilmesine imkân sağlayabilmek ve belli büyüklükteki işletmelerin serbest piyasa koşullarını bozucu şekilde faaliyet göstermesini engellemek amacıyla, maddede belirtilen tutardaki haddi aşan elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılara, kamu yararını da dikkate alarak lisans alma ve bu lisansı yenileme yükümlülüğü getirilmektedir. Lisans alma yükümlülüğü bir takvim yılındaki net işlem hacmi on milyar Türk lirasının ve iptal ve iadeler hariç işlem sayısı yüz bin adedin üzerinde olan elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar için öngörülmektedir. Buradaki hadler, işletmelerin piyasa rekabetini bozmadan sağlıklı büyümesini dikkate alan bir yöntemle belirlenmiştir.

Lisanslamayla e-ticaret sektöründe belli büyüklükteki işletmelerin kamunun gözetim ve denetimi altına alınması amaçlanmaktadır. Lisanslama uygulaması ile büyük işletmeler lehine oluşan ve piyasa tarafından çözülemeyen dışsallık sorununa da müdahale edilmektedir. Öte yandan, belirlenen eşiklerin altında kalan elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıların, elektronik ticaret lisanslamasından muaf tutulmasıyla piyasadaki rekabet koşullarının iyileştirilmesine, elektronik ticaretin dengeli ve sağlıklı şekilde büyüme ve gelişmesine katkıda bulunulması amaçlanmaktadır.

Madde 11 - Ülkemizde elektronik ticaret hacmi 2023 yılında %119,67 oranında artış göstermiş, yurt içinde yerleşik pazar yerlerinde faaliyet gösteren işletme sayısı ise 539.808’e ulaşmıştır. 2024 yılı mayıs ayı itibarıyla bu işletmelerin yaklaşık 70.000’i söz konusu pazar yerleri üzerinden yaklaşık 19 milyar TL tutarında yurt dışı satış gerçekleştirmiş olup önümüzdeki birkaç yıl içinde pazar yerleri üzerinden yurt dışına satış yapan işletme sayısının 200.000’in üzerine çıkması, yurt dışı satış tutarının ise 400 milyar TL’ye ulaşması hedeflenmektedir.

Ancak güçlü sermaye yapısına ve yıkıcı rekabet gücüne sahip bazı küresel e-ticaret pazar yerlerinin ülkemize yönelik faaliyetlerine son bir yıl içinde hız verdiği, aşırı reklam ve indirim uygulamalarıyla tanınırlığını artırdığı ve yurt içi piyasada önemli ölçüde güç kazandığı görülmektedir. Bu durum yurt içinde yerleşik pazar yerlerinin rekabet güçleriyle birlikte pazar paylarının küçülmesi ve istihdamın azalması riskini doğurmaktadır. Bu nedenle yurt içinde yerleşik pazar yerlerinin rekabet gücünün artırılarak yurt dışı menşeili bu pazar yerlerine karşı korunması, istihdam seviyesinin artırılması ve ihracat artışına hız kazandırılarak daha çok işletmenin ihracata yönelmesinin sağlanması amacıyla destekleyici tedbirler alınması ihtiyacı hasıl olmuştur.

Bununla birlikte ülkemizin ihracata dayalı büyüme stratejisi kapsamında e-ihracatın genel ihracat içerisindeki payının %1,5’dan %10’a çıkarılması böylece dünyada hızla yükselmekte olan sınır ötesi e-ticaret pazarında ülkemiz ihracatçılarının etkin ve aktif bir şekilde rol alması hedeflenmektedir. Benzer şekilde, 2024-2026 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Programda da e-ihracatın desteklenerek, elektronik ticaret pazarında daha fazla ihracatçı firmanın etkin şekilde faaliyet göstermesinin sağlanmasına yönelik politikaların önemi vurgulanmıştır.

Dijital dönüşüm destekli bir ekonominin önemli bir parçası olan elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıların yüksek teknolojiye yönelik yatırımlarının desteklenmesi sektörün rekabet gücünü artırırken, ekonomik büyüme, istihdam yaratma, teknolojik ilerleme ve sürdürülebilir kalkınma gibi pek çok alanda önemli faydalar sağlamaktadır.

Bu kapsamda, işletmelerin ürünlerini yurt dışı pazarlara ulaştırmalarını kolaylaştıran elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıların sınır ötesi elektronik ticaret faaliyetlerinin yanı sıra yüksek teknoloji yatırımlarının teşvik edilmesi amacıyla pazar yerleri üzerinden yurt dışına yapılan satışlar ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından teşvik belgesi alınarak gerçekleştirilen yatırım harcamalarının toplamının iki katının lisans ücretinin hesaplanmasına esas teşkil eden net işlem hacminden indirilmesine yönelik düzenleme yapılmaktadır.

Diğer taraftan, Anayasa Mahkemesinin 13/7/2023 tarihli ve E: 2022/109, K: 2023/125 sayılı Kararında; elektronik ticaret alanına yeni giren veya halihazırda bu alanda faaliyet gösteren piyasa aktörlerinin eşit şartlar altında rekabet edebilmesine imkân sağlamak ve belirli büyüklükteki

işletmelerin serbest piyasa koşullarını bozucu şekilde faaliyet göstermesini engellemek amacıyla yapılan düzenlemelerde kamu yararı bulunduğu ifade edilerek sektörde adil şekilde işleyen rekabet ortamının korunmasına vurgu yapılmıştır. Bu minvalde, adil rekabet ortamının ve sektörün çok oyunculu yapısının korunması amacıyla yapılan düzenlemeyle tanınan indirim imkânından yararlanılabilmesi için elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının net işlem hacminin, Kanun kapsamında yer alan elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı ve elektronik ticaret hizmet sağlayıcıların net işlem hacimlerinin toplamını ifade eden ve ETBİS verileri kullanılarak Bakanlıkça hesaplanan elektronik ticaret hacminin yüzde yirmisini aşmaması şartı getirilmektedir.

Belirtilen hadlerin aşılması durumunda, elektronik ticaret hacminin yüzde yirmisi olarak belirlenen haddin yüzde on beşinin altındaki had aşımının dikkate alınmamasına yönelik düzenleme ise küçük ölçekli sapmaların lisans ücretleri üzerinde olumsuz etki yaratmasının engellenmesi ve işletmelerin ticari kararlarında öngörülebilirliğin arttırılması amacıyla yapılmıştır.