Harçlar Kanunu Madde 42: Değer Esası

Madde 11- Madde ile kanun, kararname ve diğer mevzuatla oluşturulan kurallara uyulacağına dair kamu idarelerine verilecek taahhütnameler, doğrudan ticari mahiyette olmayıp, ilgili mevzuatla belirlenen kurallara uyulacağına ilişkin olarak düzenlendiğinden değer gösterilme mecburiyeti aranılmayacağı hususu düzenlenmektedir.

Ayrıca, noterde düzenlenen ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 42 nci maddesi kapsamında değer gösterilmesi gereken gayrimenkullere ilişkin işlemlerde, harç matrahının gayrimenkulün emlak vergisi değerinden az olmaması sağlanmaktadır. Böylece, anılan Kanunun 43 üncü maddesinin birinci fıkra kapsamı dışında kalan gayrimenkullere ilişkin noter işlemlerinde harç matrahının asgari tutarı, emlak vergisi değeri olarak belirlenmek suretiyle Kanunun diğer tarifeleri ile paralellik kurulmaktadır.

492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (l) Sayılı Tarife kapsamında yer alan karar harcına ilişkin uygulamaya paralellik sağlanarak vergi yargısına ilişkin harçlarda da benzer düzenleme getirilmektedir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu yürürlükten kaldırılmış olduğundan, buna paralel olarak 492 sayılı Harçlar Kanununun 59 uncu maddesinde yer alan "katma bütçe" ibaresi "özel bütçe" olarak değiştirilmektedir. Ayrıca yapılan düzenlemeyle, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı 492 sayılı Harçlar Kanunu uygulaması açısından özel bütçeli idareler kapsamına alındığından, mükerrerlik teşkil etmemesi amacıyla 492 sayılı Harçlar Kanununun 59 uncu maddesinde yer alan istisna hükmü yürürlükten kaldırılmaktadır.

Halen gayrimenkul alım-satımlarında; tapuda beyan edilen alım-satım bedeli ile alım-satıma konu olan gayrimenkulün emlak vergisi değeri mukayese edilmek suretiyle, bunların yüksek olanı üzerinden tapu harcı hesaplanmaktadır. Ancak, gayrimenkullerin gerçek alım-satım bedellerinin tapu işlemlerine yansıtılmadığı ve tapu harcının çoğunlukla emlak vergisi değeri üzerinden beyan edildiği, tapuda yapılan işlemden sonra gerçek alım-satıma ilişkin harici bulgulardan hareketle vergi dairelerince yapılan tarhiyatlar nedeniyle sürekli ihtilaflar yaşandığı anlaşılmaktadır .

Öngörülen düzenlemeyle, gayrimenkul devir ve iktisaplarında beyan edilen devir ve iktisap bedelinin gerçeği yansıtmadığının Takdir Komisyonu Kararları dışında belirlenmesi halinde, "Vergilendirmede, vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esastır." ilkesinin gereği olarak gerçek devir ve iktisap bedeli üzerinden tapu harcı alınması sağlanmaktadır.

492 sayılı Harçlar Kanununun 123 üncü maddesinde kredilere ilişkin istisna hükmünün yargı harçlarını da kapsamı içine aldığı hususu açıklığa kavuşturularak uygulamadaki tereddütlerin giderilmesi amaçlanmaktadır.

Harçlar, verilen hizmetler karşılığı alınan bedeller olup 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı tarifeler ayrıntılı olarak sayılmıştır. Ancak gerek adli gerekse idari yargı ve bu kapsamda vergi yargısına ilişkin olarak yüksek yargı organlarına temyiz veya bölge idare mahkemelerine itirazen başvurularda herhangi bir harç öngörülmemiştir. Maddeyle, temyiz ve itiraz başvurularına ilişkin olarak "başvuru harcı" öngörülmekte olup yargı organlarının daha hızlı ve verimle çalışmasına imkan sağlanmaktadır.

492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (8) Sayılı Tarifenin sonuna "XII- Transfer fiyatlandırması ile ilgili yöntem belirleme anlaşması harçları" bölümü eklenmektedir.

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 13 üncü maddesinin beşinci fıkrasında, "ilişkili kişilerle yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında uygulanacak fiyat veya bedelin tespitine ilişkin yöntemler, mükellefin talebi üzerine Maliye Bakanlığı ile anlaşılarak belirlenebilir. Bu şekilde belirlenen yöntem, üç yılı aşmamak üzere anlaşmada tespit edilen süre ve şartlar dahilinde kesinlik taşır." hükmü yer almaktadır.

Buna göre uygulayacağı yöntem konusunda tereddüdü bulunan mükelleflerin gerekli bilgi ve belgelerle birlikte Maliye Bakanlığına başvurarak belli bir dönem için yöntem tespiti talebinde bulunabilmesi mümkündür. Yapılan düzenlemeyle, söz konusu anlaşma sürecinde Maliye Bakanlığı tarafından tesis edilecek işlemler harca tabi tutulmaktadır.