Noterlik Kanunu Madde 164

XIII - 163 ilâ 190 ncı maddeleri içine alan Onüçüncü kısım Türkiye Noterler Birliği başlığını taşımaktadır. Şimdiye kadar incelediğimiz birçok maddelerde görüldüğü ve ilerde de görüleceği üzere, bu kanunla Türkiye Noterler Birliğine birtakım görevler ve sorumluluklar yükletilmiştir. Kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan birlik (Anayasa madde: 22), kendisine verilen görevleri organları vasıtasiyle yapacak ve bunları yaparken de bâzı masraflar ihtiyar edecektir. İşte bu kısım, Türkiye Noterler Birliğinin gayesi, niteliği, merkezinin nerede olacağı, kimlerin denetim ve gözetimi altında bulunacağı, üyeleri, görevleri, organları, organların teşkil tarzı, her bir organın görev ve yetkileri, karar çoğunluğu, gelir kaynakları ve tebliğ usullerini lüzenlemektedir.

2. Noterlik Kanununun 164 üncü maddesi, Adalet Bakanlığının Türkiye Noterler Birliği ile birliğin mahallî organları üzerindeki denetimine ve bunların feshine ilişkin hükümleri içermektedir. Madde, Anayasanın 135 inci maddesinin son fıkrasında yer alan geçici olarak görevden uzaklaştırma müessesesine yer vermek ve aynı maddenin altıncı fıkrasında açık bir biçimde düzenlenmiş olan göreve son verme konusuna Anayasanın öngördüğü biçimde ve açıklık getirmek için yeniden düzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrasında yapılan değişiklik, birlik ve odaların «Her türlü faaliyetlerinin» Bakanlık denetimine tabi olduğunu belirtmek ve ayrıca bunların denetimlerinin Bakanlığım ihtiyacına bakılmayıp zorunlu hale getirilmesinden ibarettir. Bu değişiklikler, Anayasanın 135 inci maddesinin beşinci fıkrası gereği olarak yapılmıştır. Maddenin ikinci fıkrası, Anayasanın 135 inci maddesinin altıncı fıkrasında yer alan göreve son verme ilkesini düzenlemekte ve değiştirilen 163 üncü maddenin ikinci fıkrasında yer alan yasaklara uymamanın müeyyidesini açık bir biçimde düzenlemiştir. Anayasa hükmünde yer alan «Mahkeme» olarak asliye hukuk mahkemesi tercih edilmiş ve bu suretle diğer kanunlarla paralellik sağlanmış, yargılamanın basit usule göre ve üç ay içinde sonuçlandırılması öngörülmüştür.

Maddenin üçüncü fıkrası yürürlükte metnin üçüncü fıkrasında yer alan ve Anayasanın 135 inci maddesinin altıncı fıkrasında düzenlenen hükmü içermektedir.

Maddenin dördüncü fıkrası, yürürlükte metnin ikinci fıkrası hükmünün değişik bir düzenlemesinden ibarettir. Bu fıkraya göre Bakanlık tasarruflarını kanunî bir sebep olmaksızın yerine getirmeyen veya eski kararda direnme niteliğinde yeni bir karar veren ya da kanunun zorunlu kıldığı işlemleri Bakanlığın uyarısına rağmen yerine getirmeyen birlik organları hakkında da maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarının uygulanacağı; Bakanlığın istemi üzerine haklarında Cumhuriyet savcılığınca dava açılacağı ve davanın o yerdeki asliye hukuk mahkemesinde görüleceği belirtilmiştir.

Maddenin beşinci fıkrası, yürürlükte metnin dördüncü fıkrasına paralel olarak düzenlenmiş olup, son fıkra, Anayasanın 135 inci maddesinin yedi ve sekizinci fıkralarındaki hükümleri yansıtmaktadır. Buna göre Türkiye Noterler Birliğinin merkezdeki seçimle gelen tüm organları ile noter odalarının Başkan ve yönetim kurulları mahallin en büyük mülkî amiri tarafından geçici olarak görevden uzaklaştırılabileceklerdir.

Anayasanın 135 inci maddesinde yapılan değişiklikle kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının siyasî faaliyette bulunamayacaklarına ilişkin hükümleri kaldırılmış, bu kuruluşların siyasî sayılabilecek faaliyetlerini amaçları kapsamında yapabilecekleri, bu kapsamın dışına çıkmaları halinde haklarında yapılacak işlemler hükme bağlanmıştır.