Noterlik Kanunu Madde 4/a: Noterin Sınıfı ve Asgari Hizmet Süresi

Madde 1. — Bu madde ile 1512 sayılı Noterlik Kanununa, «Noterin sınıfı ve asgarî hizmet süresi» başlığını taşıyan 4 a maddesi eklenmektedir.

Noterlik Kanununun 4 üncü maddesi uyarınca noterlikler, dört yılda bir Adalet Bakanlığı tarafından sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırmalar noterin sınıfına dair Kanunda ayrı bir düzenleme olmadığından, özellikle atamalarla ilgili hükümlerin uygulanmasında noterin, sınıfına, kıdemine, terfiine zorunlu olarak etki yapmakta bu da bazı haksızlıklara ve Kanunun getirdiği atama ilkelerine aykırı sonuçların doğmasına neden olabilmektedir.

Şöyle ki; Kanunun atamaları düzenleyen 24 - 27 nci maddeleri hükümlerine göre, bir noter atandığı üçüncü sınıf bir noterlikte göreve başladıktan ancak dört sene sonra ikinci sınıf bir noterliğe atanabilmekte, keza ikinci sınıf noterliğe atanıp göreve başladıktan ancak dört sene sonra da birinci sınıf bir noterliğe atanabilmektedir. Bu zorunluk, Noterlik Kanununun birinci ve ikinci sınıf noterliklere terfian atamayla ilgili 27 nci maddesinde yer alan, «..... bulunduğu noterlikte dört yıllık hizmet süresini doldurmamış bulunan noterlerin atanma isteği nazara alınmaz» hükmünden kaynaklanmaktadır. Bütün bunlardan çıkan sonuç, üçüncü sınıf bir noterlikte mesleğe başlayan noterin, birinci sınıf noterliğe gelebilmesi için en az (3 üncü sınıfta 4 yıl + 2 nci sınıfta 4 yıl) 8 yıl hizmet vermiş olması gerektiğidir. Noterliklerin sınıfının hiç değişmemesi halinde bu sonucun aksamadan yürümesi mümkün ise de; Noterlik Kanununun 4 üncü maddesi uyarınca noterliklerin sınıflarında her dört yılda bir yapılan değişiklikler nedeniyle, bir noterin bulunduğu üçüncü sınıf noterliğin, göreve başlamasından hemen sonra ikinci sınıfa yükseltilmesi halinde ikinci sınıf noter sıfatını kazanacağından bu noterlikte dört yıllık hizmet süresini tamamladığında meslekî kıdemi henüz dört yıl iken birinci sınıf bir noterliğe atanabilecektir. Aynı tarihlerde mesleğe giren, hatta daha da kıdemli olan ve ancak bulunduğu noterliğin iş ve gelir yoğunluğunun daha az olmasından dolayı, ikinci sınıfa yükseltilmediği için üçüncü sınıf kalan diğer bir noter ise, dört yılını tamamladığında ancak ikinci sınıf bir noterliğe atanabilecektir. Böylece aynı durumdaki iki noterden birisi sınıflandırma sistemi yüzünden, terfide emsalinden (4) yıl ve bir sınıf ileri gidebilecektir.

Diğer taraftan, Noterlik Kanununun 27 nci maddesinin ilk fıkrası hükmüne göre, adalet müfettişi tarafından hakkında düzenlenen son hal kâğıdında yukarı sınıfa atanmaya yeteneği bulunmadığı belirtilen noterlerin atanma talebinin nazara alınmaması gerekmektedir.

Noterlik Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre noterliğin sınıfındaki değişme o noterliği yöneten noteri de aynı şekilde etkilediğinden, adalet müfettişi tarafından yukarı sınıftaki bir noterliğe ehil olmadığı belirtilen bir noterin bulunduğu noterliğin sınıfının yükseltilmesi halinde, noterin sınıfı da yükselebilmekte ve böylelikle adalet müfettişinin noter hakkında verdiği olumsuz sicil etkisiz kılınabilmektedir.

Örneğin; üçüncü sınıf (A) noterliğinde dört yıllık asgarî hizmet süresinin sonunda, sicilinin olumsuz olması nedeniyle ikinci sınıf (B) noterliğine terfian atanamayan bir noter, diyelimki bir ay sonra yapılan sınıflandırmada bulunduğu (A) noterliği ikinci sınıfa yükseltilmiş ise, ikinci sınıf bir noter olarak aynı sınıf (B) noterliğine naklen atanabilecektir. Başka bir deyişle sicili nedeniyle bir ay önce atanamadığı noterliğe, sicilde değişiklik olmadığı halde sınıflandırmanın etkisiyle atanabilir olacaktır.

Açıklanan bu sakıncaların giderilebilmesi için 1512 sayılı Noterlik Kanununa, noterliklerin sınıflandırılmasıyla ilgili dördüncü maddeden sonraya eklenen 4 a maddesiyle, noterliklerin dışında noterler de sınıflandırılmakta ve buna göre noterler üç sınıfa ayrılmaktadır. Noterin, her sınıfta asgarî hizmet süresi 4 yıl olarak öngörülmektedir. Bu sürenin sonunda noterin sınıfının yükselebilmesi, adalet müfettişi tarafından yapılan son teftişte olumlu sicil alma şartına bağlı tutulmaktadır. Ayrıca noterliklerin sınıflandırılmasının noterin sınıfına tesir etmemesi ilkesi getirilmekte ve noterin sınıfının yükseltilmesinin esasları, çeşitli durumlara göre düzenlenmektedir.