Ceza ve İnfaz: A Harfiyle Başlayan Terimler

Ceza ve İnfaz: A Harfiyle Başlayan Terimler

A

• Ceza ve İnfaz

  Açık Ceza İnfaz Kurumu

  Hükümlülerin iyileştirilmesinde çalıştırılma ve meslek edindirmeye öncelik verilen, firara karşı engelleri ve dış güvenlik görevlisi bulunmayan, güvenliğin kurum görevlilerinin gözetim ve denetimiyle sağlandığı ceza infaz kurumudur. Terör, örgüt ve cinsel dokunulmazlık suçları gibi istisnalar dışında kasıtlı suçlardan toplam üç yıl, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alanlar, adli para cezası hapse çevrilenler ve tazyik hapsindekiler doğrudan bu kurumlara alınır; diğerlerinin açık kuruma ayrılmasına idare ve gözlem kurulunca karar verilir.

  İlgili mevzuat: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, m. 14

• Ceza ve İnfaz

  Adli Arama

  Şüpheli veya sanığın yakalanması ya da suç delillerinin bulunması amacıyla kişi, eşya veya yerde yapılan koruma tedbiridir. Aramanın yeri ve aciliyeti, karar verecek makamı ve uygulanacak güvenceleri etkiler. Suç önlemeye yönelik idari aramayla aynı koşullara tabi değildir.

  İlgili mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 116–119

• Ceza ve İnfaz

  Adli Kolluk

  Emniyet, jandarma, sahil güvenlik ve gümrük muhafaza teşkilatlarında, kendi kanunlarına göre soruşturma işlemlerini yürüten güvenlik görevlileridir. Soruşturma işlemleri Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları doğrultusunda öncelikle adli kolluğa yaptırılır ve adli kolluk savcının adli görevlere ilişkin emirlerini yerine getirir; adli görevler dışında kendi üstlerinin emrindedir. Gerektiğinde veya savcının talebi üzerine diğer kolluk birimleri de adli kolluk görevi yapar.

  İlgili mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 164–165

• Ceza ve İnfaz

  Adli Kontrol

  Kanuni koşullarda tutuklama yerine uygulanabilen; yurt dışına çıkamama veya belirli yerlere düzenli başvurma gibi yükümlülükler içeren koruma tedbiridir. Hangi yükümlülüğün, ne kadar süreyle uygulanacağına yargısal karar verilir. Mahkûmiyet sonrası denetimli serbestlikle aynı değildir.

  İlgili mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 109–110

  İlgili rehber ve araçlar: Ceza rehberi

• Ceza ve İnfaz

  Adli Para Cezası

  Hâkimin belirlediği tam gün sayısının bir gün karşılığı tutarla çarpılması sonucu bulunan ve Devlet Hazinesine ödenen ceza türüdür. TCK m. 52’de gün sayısı kural olarak 5–730, günlük tutar 100–500 TL aralığındadır. Günlük tutardaki 1 Haziran 2024 değişikliği nedeniyle önceki tarihli suçlarda lehe kanun karşılaştırması ayrıca yapılır; bugünkü tutar her eski dosyaya doğrudan uygulanmaz.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 7 ve 52

  İlgili rehber ve araçlar: Adli Para Cezası Tutar Hesaplama

• Ceza ve İnfaz

  Adli Sicil Kaydı

  Adli sicil kaydı, Türk mahkemelerince vatandaş veya yabancı hakkında verilip kesinleşen mahkûmiyet hükümleri ile bunlara bağlı koşullu salıverilme, erteleme ve denetim süresi, adli para cezasının infazı, hak yoksunluğu, af ve ceza zamanaşımı gibi bilgilerin tutulduğu resmî kayıttır. Disiplin suçlarına ve sırf askerî suçlara ilişkin mahkûmiyetler, disiplin veya tazyik hapsi ile idari para cezası kararları kaydedilmez. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları ise yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak istenmesi hâlinde verilmek üzere ayrıca kaydedilir.

  İlgili mevzuat: 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu, m. 4–6 ve 9

• Ceza ve İnfaz

  Adli Sicil Kaydının Silinmesi

  Adli sicildeki bilgilerin; cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması ya da genel af hâllerinde sicilden çıkarılarak arşiv kaydına alınmasıdır. Bu hâllerde kayıt kural olarak yok edilmez, arşivde kanunda öngörülen süre kadar tutulur. İlgilinin ölümünde, fiilin suç olmaktan çıkarılmasında, kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararı kesinleştiğinde ve akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirinin infazı tamamlandığında ise kayıtlar tamamen silinir.

  İlgili mevzuat: 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu, m. 9 ve 12

• Ceza ve İnfaz

  Adli Süreçteki Çocuk

  Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da bu fiil nedeniyle hakkında güvenlik tedbirine karar verilen, on sekiz yaşını doldurmamış kişidir. Çocuk Koruma Kanunundaki "suça sürüklenen çocuk" ifadesi, 2026 yılında 7593 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle bu terimle değiştirilmiştir. Hakkında kovuşturma başlatılmamış adli süreçteki çocuklar için tedbir kararlarını çocuk hâkimi verir; ceza sorumluluğu ise fiilin işlendiği sıradaki yaşa göre Türk Ceza Kanununda ayrıca düzenlenir.

  İlgili mevzuat: 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, m. 3 · 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 31

  İlgili rehber ve araçlar: Ceza rehberi

• Ceza ve İnfaz

  Akıl Hastalığı (Ceza Sorumluluğu)

  Akıl hastalığı nedeniyle işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış kişiye ceza verilmemesi ve hakkında akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirine hükmedilmesidir. Yeteneği bu derecede olmamakla birlikte azalmış kişiye ağırlaştırılmış müebbet yerine yirmi beş, müebbet yerine yirmi yıl hapis verilir, diğer cezalar altıda birden fazla olmamak üzere indirilebilir ve 7571 sayılı Kanunla değişik hüküm uyarınca ayrıca güvenlik tedbirine hükmolunur. Ağır suçlarda ceza verilmeyen kişinin kurumda kalacağı asgari süreler kanunda gösterilmiştir.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 32 ve 57

• Ceza ve İnfaz

  Arama Kararı

  Şüpheli veya sanığın yakalanması ya da suç delillerinin elde edilmesi amacıyla kişinin üstü, eşyası, konutu, işyeri veya diğer yerlerinde arama yapılmasına izin veren karar veya yazılı emirdir. Kural olarak hâkim karar verir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı, ona ulaşılamazsa kolluk amiri yazılı emir verebilir; ancak konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin emriyle arama yapılamaz. Kararda aramanın nedeni olan fiil, aranacak kişi, yer veya eşya ile geçerlilik süresi gösterilir; konut, işyeri ve kapalı yerlerde gece araması kanundaki istisnalar dışında yasaktır.

  İlgili mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 116–122

• Ceza ve İnfaz

  Arşiv Kaydı

  Arşiv kaydı, infazın tamamlanması, mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, ceza zamanaşımı ya da genel af nedeniyle adli sicilden çıkarılan bilgilerin tutulduğu kayıttır. Bu bilgileri kişinin kendisi veya özel yetkili vekili, soruşturma ya da kovuşturma kapsamında savcılık ve mahkemeler, seçim kurulları ile özel kanunlarda gösterilen kurumlar isteyebilir. Arşiv bilgileri ilgilinin ölümüyle; Anayasa m. 76 veya TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde hakların geri verilmesi kararıyla on beş, bu karar olmaksızın otuz yıl, diğer mahkûmiyetlerde beş yıl geçmekle tamamen silinir.

  İlgili mevzuat: 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu, m. 9, 10 ve 12

• Ceza ve İnfaz

  Azmettirme

  Başka bir kişide belirli bir suçu işleme kararı uyandırılarak onun suç işlemeye yöneltilmesi biçimindeki iştirak türüdür. Azmettiren, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır; üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılarak veya çocuklar suça azmettirildiğinde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. Önceden var olan suç işleme kararını yalnızca kuvvetlendiren kişi ise azmettiren değil, yardım eden olarak sorumlu olur.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 38–39

Hukuk sözlüğü ana sayfası · Sonraki harf: B

Kaynaklar ve Güncellik

Son kaynak kontrolü: 26 Eylül 2026. Tanımlar, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılanlar dâhil yürürlükteki değişiklikler gözetilerek Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır. Tanımlar genel bilgi verir; terim sayfalarındaki kanun bağlantıları resmî mevzuat metinlerine yönelir, akademik görüşler Doktrin başlığıyla ayrılır. İşlem yapılacak tarihte yürürlük, geçiş hükümleri ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Güncelleme Politikası · İletişim · Hukuki Hesaplama Araçları · Av. Mete ŞAHİN — 2026 Yargıda Parasal Sınırlar