Ana Sayfa › Mevzuat › Hâkimler ve Savcılar Kanunu › Madde 8
2802 Sayılı Kanun Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Dönemi
Hâkimler ve Savcılar Kanunu Madde 8: Hâkim ve Savcı Yardımcılarının Nitelikleri
2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu · Madde 8 · Son kontrol: 11 Kasım 2026
Madde Metni
Madde 8 – Hâkim ve savcı yardımcılığına atanabilmek için:
a) Türk vatandaşı olmak,
b) (Değişik: 3/6/2011-KHK-643/12 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 14/2/2013 tarihli ve E:2011/89, K:2013/29 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenleme: 2/12/2014-6572/28 md.) Giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuzbeş yaşını doldurmamış olmak.
c) Adli yargı hâkim ve savcı yardımcıları için; hukuk fakültesinden mezun olmak veya yabancı bir hukuk fakültesini bitirip de Türkiye‘deki hukuk fakülteleri programlarına göre eksik kalan derslerden sınava girip başarı belgesi almış bulunmak,
(Değişik ikinci paragraf: 2/7/2018 – KHK/703/136 md.) İdarî yargı hâkim yardımcıları için; hukuk fakültesinden mezun olmak veya yabancı bir hukuk fakültesini bitirip de Türkiye'de hukuk fakülteleri programlarına göre eksik kalan derslerden sınava girip başarı belgesi almış bulunmak, hukuk fakültesinden mezun olanlar dışından alınacak hâkim yardımcıları bakımından, her dönemde alınacak hâkim yardımcısı sayısının yüzde yirmisini geçmemek üzere, hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat ve maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış veya bunlara denkliği kabul edilmiş yabancı öğretim kurumlarından mezun olmak,[9]
d) Kamu haklarından yasaklı olmamak,
e) (Mülga: 22/12/2005 - 5435/43 md.) (Yeniden Düzenleme:17/10/2019-7188/9 md.) Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı veya İdari Yargı Ön Sınavında başarılı olmak,
f) Askerlik durumu itibariyle askerlikle ilgisi bulunmamak veya muvazzaflık hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedeğe geçirilmiş olmak,
g) Hakimlik ve savcılık görevlerini sürekli olarak yurdun her yerinde yapmasına engel olabilecek vücut ve akıl hastalığı veya engelliliği (…)[10] bulunmamak,[11]
h) (Değişik: 11/9/1987 – KHK 276/3 md.; Aynen Kabül: 24/2/1988-3409/3 md.) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, (...)[12] üç aydan fazla hapis veya affa uğramış olsa bile Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı bir suçtan veya kaçakçılık, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma suçlarından dolayı hükümlü bulunmamak veya bu suçlardan veya taksirli suçlar hariç olmak üzere üç aydan fazla hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir fiilden dolayı soruşturma veya kovuşturma altında olmamak.
I) Yazılı yarışma sınavı ile mülakatta başarı göstermek,
j) Hakimlik ve savcılık mesleğine yakışmayacak tutum ve davranışlarda bulunmamış olmak,
k) (Ek: 1/12/2007-5720/1 md.) Avukatlık mesleğinden hâkim ve savcı yardımcılığına geçmek isteyenler için; yukarıdaki (ı) bendi hariç diğer şartları taşımakla birlikte, mesleklerinde fiilen en az üç yıl çalışmış, giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibariyle kırkbeş yaşını doldurmamış ve kendi aralarında yapılacak olan yazılı yarışma sınavında ve mülâkatta başarılı olmak,[13][14][15]
şarttır.
Değişiklik ve Yürürlük Notları
[9] 17/10/2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanunun 9 uncu maddesiyle bu paragrafta yer alan “bulunmak ya da bakanlığın ihtiyaç durumuna göre belirleyeceği diğer alanlarda” ibaresi “bulunmak, hukuk fakültesinden mezun olanlar dışından alınacak adaylar bakımından, her dönemde alınacak aday sayısının yüzde yirmisini geçmemek üzere, hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat ve maliye alanlarında” şeklinde değiştirilmiştir.
[10] 24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle bu bentte yer alan “, alışılmışın dışında çevrenin yadırgayacağı şekilde konuşma ve organlarının hareketini kontrol zorluğu çekmek gibi engeli” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
[11] 25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, bu bentte yer alan “sakatlığı” ve “özürlü durumları” ibareleri sırasıyla “engelliliği” ve “engeli” şeklinde değiştirilmiştir.
[12] 22/12/2005 tarihli ve 5435 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle bu bentte yer alan " ağır hapis veya" ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
[13] 8/8/2011 tarihli ve 650 sayılı KHK’nin 15 inci maddesiyle, bu bentte yer alan “otuzbeş” ibaresi “kırkbeş” şeklinde değiştirilmiştir.
[14] 24/10/2011 tarihli ve 661 sayılı KHK’nin 22 nci maddesiyle, bu bentte yer alan “giriş sınavının yapıldığı yılın Ocak ayının son günü” ibaresi “giriş sınavının yapıldığı tarih” şeklinde değiştirilmiştir.
[15] 2/12/2014 tarihli ve 6572 sayılı Kanunun 28 inci maddesiyle, bu bentte yer alan “beş” ibaresi “üç” ve “tarih” ibaresi “yılın ocak ayının birinci günü” şeklinde değiştirilmiştir.
[8] 23/6/2022 tarihli ve 7413 sayılı Kanunun 21 inci maddesiyle bu maddenin başlığı “Hâkim ve savcı yardımcılarının nitelikleri:” şeklinde; birinci fıkrasında yer alan “Adaylığa atanabilmek” ibaresi “Hâkim ve savcı yardımcılığına atanabilmek” şeklinde; aynı fıkranın (c) bendinin birinci paragrafında yer alan “adayları” ibaresi “hâkim ve savcı yardımcıları”; ikinci paragrafında yer alan “adayları” ve “adaylar” ibareleri “hâkim yardımcıları” şeklinde ve “aday” ibaresi “hâkim yardımcısı” şeklinde ve aynı fıkranın (k) bendinde yer alan “adaylığa” ibaresi “hâkim ve savcı yardımcılığına” şeklinde değiştirilmiştir.
Metin, Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi'nde (mevzuat.gov.tr) yayımlanan yürürlükteki metinden aynen alınmıştır. Resmî metin için Mevzuat Bilgi Sistemi'ne bakınız. Metinde bağlantı verilen terimler Hukuk Sözlüğündeki açıklamalara yönlendirir; resmî metin değiştirilmemiştir.
Madde Gerekçesi
Bu bölümde, maddenin kanunlaşma sürecine ait resmî yasama belgesinden (Millî Güvenlik Konseyi, S. Sayısı: 548 – Hâkimler ve Savcılar Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu (1/262)) ilgili kısımlar, yalnız sayfa düzeni sadeleştirilerek metni değiştirilmeden aktarılmıştır. Kanunlaşan 8. madde, tasarının 10. maddesine karşılık gelir; gerekçede geçen madde numaraları tasarı numaralarıdır. Madde komisyon görüşmelerinde önemli ölçüde değiştirildiğinden, tasarı gerekçesi kabul edilen metinden farklı bir düzenlemeye ilişkin olabilir. Bu bölüm, taranmış resmî belgeden optik karakter tanıma (OCR) ile okunmuş ve sayfa görüntüleriyle satır satır karşılaştırılarak düzeltilmiştir; basılı metindeki dizgi hataları olduğu gibi korunmuştur. Esas olan resmî belgedir. Değişiklik gerekçeleri, değiştirici kanunun resmî gerekçesinden (TBMM sıra sayısı/teklif metni veya Mevzuat Bilgi Sistemi) aynen aktarılmıştır; eşleşme, bu maddedeki resmî değişiklik işareti (tarih–kanun/madde) ve değiştirici kanunun TBMM'de kabul edilen metniyle doğrulanmıştır. Gerekçeler teklif veya tasarı metnine ilişkindir; madde komisyonda veya Genel Kurulda değiştirilmiş olabilir. Maddede 276 sayılı KHK (11/9/1987), 643 sayılı KHK (3/6/2011), 703 sayılı KHK (2/7/2018) ile yapılan değişikliklerin gerekçesi bu sayfada yer almamaktadır (resmî gerekçe metni okunabilir biçimde bulunamadı, eşleşme doğrulanamadı veya değişiklik kanun hükmünde kararnameyle yapıldı). Madde sonradan değiştirildiği için gerekçe yürürlükteki metinle farklılık gösterebilir (bkz. Değişiklik ve Yürürlük Notları). Uyuşmazlık hâlinde Resmî Gazete'de yayımlanan kanun metni esastır.
Hükümet Tasarısının Gerekçesi (Tasarı m. 10)
4. İkinci kısım hâkimlik ve savcılık mesleğini içermekte ve bu kısmın birinci bölümünde de adaylık dönemi yer almaktadır. Bu bölümdeki 9 ve 10 uncu maddeler adaylığa atanabilmek için gerekli nitelikleri, 11 inci madde adaylığa atamayı belirlemektedir.
Adaylık sınavına girenler başarı derecelerine göre sıralanacaklar ve ihtiyaç sayısınca bu sıraya göre alınacaklardır. İhtiyaçtan fazla kişi sınavda başarı göstermiş olsa bile bir hak iddia edemeyecek ve yeni ihtiyaç vukuunda bunların tekrar sınava girmeleri gerekecektir.
11 inci madde ayrıca, adayların staj yapacakları yerleri de belirlemektedir.
Adalet Komisyonu Raporundaki Açıklama
8 inci madde, adayların niteliklerini düzenlemektedir. Bu madde 22.4.1982 tarih ve 2661 sayılı Kanunla değişik 2556 sayılı Kanunun 3 üncü maddesine uygun olarak düzenlenmiş ancak yürürlükteki maddenin 9 uncu bendi değiştirilerek bu bent hükmünün daha kapsamlı olması için bazı fiillerin belirtilmesi yerine genel nitelikte hüküm ifade edecek şekilde yazılması uygun bulunmuştur. Ayrıca maddeye yabancı ile evlenmiş olmamak koşulu da getirilmiştir. Bu koşul getirilirken yargı hizmetinin etkinliği ile hâkimlik ve savcılık hizmetinin özelliği de göz önünde bulundurulmuştur.
Değişiklik Gerekçesi: 3409 sayılı Kanun m. 3 (24/2/1988)
Madde 3. — 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinde 15.4.1987 tarih ve 3355 sayılı Kanunla değişiklik yapılarak uygulamada asıl mahkûmiyetin çevrilen para cezası veya tedbir olduğu belirtilmiştir.
2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununun mesleğe alınma ile ilgili 8 inci maddesinin (h) bendinde de; affa uğramış olsa bile yüz kızartıcı suçlarla kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma suçlarından hürriyeti bağlayıcı ceza ile hükümlü bulunanın mesleğe kabule engel olduğu hükme bağlanmıştır.
647 sayılı Kanunda yapılan son değişiklik sebebiyle 2802 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (h) bendinde değişiklik yapılarak «hürriyet bağlayıcı ceza» ibaresi yerine «... suçlarından dolayı hükümlü bulunmamak» ibaresine yer verilmiş, böylece hapis cezası paraya çevrilmiş olsa bile bu gibi suçlardan mahkûmiyetin mesleğe kabule engel olacağı belirtilmiştir.
Kaynak: TBMM 18. Dönem, S. Sayısı: 11 – 276 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 3. maddesinin gerekçesi. Metin, taranmış resmî belgeden okunmuş ve sayfa görüntüleriyle karşılaştırılarak aktarılmıştır; basılı metindeki yazım ve dizgi özellikleri olduğu gibi korunmuştur. Esas olan resmî belgedir.
Değişiklik Gerekçesi: 5435 sayılı Kanun m. 43 (22/12/2005)
Madde 43.- 2802 sayılı Kanunun yürürlükten kaldırılan hükümlerine ilişkindir.
Maddeyle;
a) Günümüzde yaşanan gelişmeler karşısında artık yabancı ile evli olmamak şartı hemen bütün meslekler bakımından kaldırılmış olduğundan, bu gelişmeye paralel olarak 2802 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (e) bendi,
yürürlükten kaldırılmıştır.
Kaynak: TBMM 22. Dönem, S. Sayısı: 951 – Kanun Tasarısı madde 43 gerekçesinin bu maddeye ilişkin kısmı. 22/12/2005 tarihli ve 5435 sayılı Kanun, Cumhurbaşkanınca bir daha görüşülmek üzere geri gönderilen 29/6/2005 tarihli ve 5375 sayılı Kanunun yeniden görüşülmesiyle kabul edilmiştir; gerekçe, 5375 sayılı Kanunun tasarısına ilişkindir.
Değişiklik Gerekçesi: 5720 sayılı Kanun m. 1 (1/12/2007)
Madde 1- 2802 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (c) bendinin ikinci fıkrasındaki “ihtiyaç oranındaki” ibaresi belirsizlik yarattığından madde metninden kaldırılması uygun görülmüştür.
2802 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında “Her yıl alınacak aday sayısı, avukatlık mesleğinden alınacaklarla birlikte Türkiye Adalet Akademisinin görüşü alınmak suretiyle, kadro ve ihtiyaç durumuna göre Adalet Bakanlığınca tespit edilir.”, 10 uncu maddesinin 2 nci fıkrasında ise “Adayların meslek öncesi eğitimleri, 4954 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yapılır. Avukatlık mesleğinden adaylığa alınanların, altı ay süreli meslek öncesi eğitimleri, Adalet Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Türkiye Adalet Akademisi Başkanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenen esaslara göre Türkiye Adalet Akademisi Eğitim Merkezinde yaptırılır.” hükümlerine yer verildiği halde, avukatlık mesleğinden hâkim ve savcı adaylığına kimlerin geçiş yapabileceğine ilişkin maddi bir düzenlemeye Kanunda yer verilmemiştir. Maddeye eklenen (k) bendiyle birlikte bu eksikliğin giderilmesi amaçlanmıştır. Buna göre, avukatlıktan adaylığa geçmek isteyenler için giriş sınavının yapıldığı yılın Ocak ayının son günü itibariyle yaş sınırı otuzbeş olarak belirlenmiş ve fiilen en az beş yıl avukatlık yapmış olma kuralı getirilmiştir. Bu durumda olanların diğer adaylarla arasında eşitsizliğe sebebiyet verilmemesi ve objektif bir kriter konulması amacıyla kendi aralarında yazılı yarışma sınavı ve mülâkat yapılması öngörülmüştür.
Kaynak: TBMM 23. Dönem, S. Sayısı: 65 – Kanun Teklifi madde 1 gerekçesi.
Değişiklik Gerekçesi: 6572 sayılı Kanun m. 28 (2/12/2014)
Madde 10- Maddeyle, hâkim ve savcı adaylığına atanabilmek için "giriş sınavının yapıldığı tarih itibariyle otuzbeş yaşını doldurmamış olmak" şartı, "giriş sınavının yapıldığı yılın Ocak ayının birinci günü itibariyle otuzbeş yaşını doldurmamış olmak" şeklinde değiştirilmek suretiyle adaylar lehine düzenleme yapılmaktadır. Avukatlık mesleğinden adaylığa geçmek için de aynı düzenleme kabul edilmektedir.
Diğer yandan, mesleğinde en az iki yıl fiilen çalışmış avukatların hâkimlik ve savcılık adaylığı sınavına girebilmelerine imkân tanınarak, beş yıllık fiili çalışma süresi kısaltılmaktadır.
Kaynak: TBMM 24. Dönem, S. Sayısı: 655 – Kanun Teklifi madde 10 gerekçesi (kabul edilen 6572 sayılı Kanunun 28. maddesine karşılık gelir).
Değişiklik Gerekçesi: 6572 sayılı Kanun m. 28 (2/12/2014) – Komisyon Raporundaki Değişiklik Açıklaması
Alt Komisyon tarafından kabul edilen metnin çerçeve 11’inci maddesi, avukatlık mesleğinden hâkim ve savcılığa geçişte aranan beş yıllık şartın üç yıla indirilmesi amacıyla değiştirilmiş ve yapılan teselsül neticesinde çerçeve 29’uncu madde olarak kabul edilmiştir.
Kaynak: TBMM 24. Dönem, S. Sayısı: 655 – komisyon raporunun bu maddeye ilişkin kısmı aynen aktarılmıştır.
Değişiklik Gerekçesi: 7188 sayılı Kanun m. 9 (17/10/2019)
Madde 9- Maddeyle, 2802 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde değişiklik yapılmaktadır. Maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde yapılması öngörülen değişiklikle, idari yargı hâkim adaylığına hukuk fakültesi mezunu olmayanlar arasından yapılacak atamalar yönünden, alan ve sayı sınırlaması getirilmektedir. Buna göre, hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idarî bilimler, iktisat ve maliye alanlarından mezun olanlar, hâkim adaylığına atanabileceklerdir. Ancak bu kişilerden atananların sayısı, her dönemde atanacak toplam aday sayısının yüzde yirmisini geçemeyecektir.
Teklifte yer alan Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı ve İdari Yargı Ön Sınavına ilişkin düzenleme kapsamında, 2802 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasının mülga (e) bendi yeniden düzenlenerek, hâkim adaylığı sınavına girebilmek için ilgisine göre bu sınavların birinden başarılı olma
şartı getirilmektedir. Buna göre, hukuk fakültesi mezunlarının Adli veya İdari Yargı Hâkim Adaylığı Yazılı Yarışma Sınavına girebilmeleri için Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavında, hukuk fakültesi mezunu olmayanların İdari Yargı Hâkim Adaylığı Yazılı Yarışma Sınavına girebilmeleri için İdari Yargı Ön Sınavında başarılı olmaları gerekecektir.
Kaynak: TBMM 27. Dönem, S. Sayısı: 105 – Kanun Teklifi madde 9 gerekçesi.
Madde Künyesi
- Kanun2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu
- MaddeMadde 8
- Bölümİkinci Kısım – Hakimlik ve Savcılık › Birinci Bölüm – Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Dönemi
- Kanundaki BaşlıkHâkim ve savcı yardımcılarının nitelikleri
- DurumYürürlükte
- Resmî KaynakMevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Resmî GerekçeBu sayfada (Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 548, değişiklik gerekçesi)
- Son Kontrol11 Kasım 2026
Kanunda Gezinme
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat metinleri her ay resmî kaynakla karşılaştırılarak güncellenir; uyuşmazlık hâlinde Resmî Gazete'de yayımlanan metin esastır. Somut olayınız için bir avukata danışınız.