Site İçi Arama
Bu sitede ara
Boş arama ile 40 sonuç bulundu
- Kıdem Tazminatı ile İhbar Tazminatı Arasındaki Fark
Yazının genel mevzuat ve içtihat incelemesi 14 Eylül 2026 tarihinde yapıldı. İhbar süresinin kısmen kullandırılmasına ilişkin bölüm 22 Kasım 2026 tarihinde iki Yargıtay kararıyla güncellendi. Kısa cevap: Kıdem tazminatı çalışılmış süreyi karşılar ve en az bir yıllık kıdemi bulunan işçiye, kanunda sayılan sona erme hâllerinde ödenir. İhbar tazminatı ise kullandırılmayan bildirim süresini karşılar ve feshi bildiren taraf hangisiyse onun tarafından ödenir. İkisi farklı olgulara bağlandığı için çoğu zaman birlikte doğar; ancak birinin doğduğu her hâlde diğeri doğmaz. Aşağıda iki tazminatın hak kazanma koşulları, hesap yöntemi, tavan uygulaması, vergi kesintileri, zamanaşımı ve faiz farkları karşılaştırılmaktadır. Genel çerçeve İş Hukuku Rehberi sayfasında yer almaktadır. İki Tazminat Neyi Karşılar? Kıdem tazminatı, mülga 1475 sayılı Kanun'un yürürlükte kalan 14. maddesine dayanır ve işçinin işyerinde geçirdiği süreye karşılık gelen bir kıdem karşılığıdır. İhbar tazminatı ise 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesine dayanır ve iş sözleşmesini sona erdirmek isteyen tarafın karşı tarafa tanıması gereken bildirim süresinin ücret karşılığıdır. Bu ayrım pratikte şu sonucu doğurur: kıdem tazminatı yalnız işçi lehine doğabilirken, ihbar tazminatı her iki taraf aleyhine de doğabilir. Bildirim süresine uymadan istifa eden işçi, ihbar tazminatını işverene ödemekle yükümlüdür. Kim Hangisini, Hangi Fesihte Alır? İşveren geçerli nedenle feshederse: işçi kıdem tazminatına hak kazanır; bildirim süresi kullandırılmamışsa ayrıca ihbar tazminatına da hak kazanır. İşveren haklı nedenle feshederse: ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hâlinde kural olarak ne kıdem ne ihbar tazminatı doğar. İşçi haklı nedenle feshederse: kıdem tazminatına hak kazanır, ancak ihbar tazminatı istemez; çünkü derhâl fesihte bildirim süresi söz konusu değildir. İşçi bildirim süresine uyarak istifa ederse: kural olarak ne kıdem ne ihbar tazminatı doğar. İşçi bildirim süresine uymadan istifa ederse: ihbar tazminatını işverene ödemekle yükümlü olur. Askerlik, emeklilik, kadın işçinin evlilik nedeniyle bir yıl içinde feshi ve işçinin ölümü gibi hâllerde kıdem tazminatı doğar; bu hâllerde ihbar tazminatı doğmaz, çünkü ortada bildirim süresine uyulmamış bir fesih yoktur. Hesap Farkı: Süre ve Ücret Kıdem tazminatı, her tam hizmet yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır; yıldan artan süreler gün esasıyla oranlanır. İhbar tazminatı ise kıdeme göre değişen bildirim süresinin ücret karşılığıdır: 6 aydan az kıdem: 2 hafta 6 ay ile 1,5 yıl arası: 4 hafta 1,5 yıl ile 3 yıl arası: 6 hafta 3 yıldan fazla: 8 hafta Her iki tazminat da giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır; yani çıplak ücrete yol, yemek ve düzenli ikramiye gibi süreklilik gösteren menfaatler eklenir. Yıllık izin ücretinden farkı budur: izin ücreti çıplak ücret üzerinden hesaplanır. Sayısal karşılaştırma için Kıdem Tazminatı Hesaplama ve İhbar Tazminatı Hesaplama araçları kullanılabilir. Tavan Farkı Kıdem tazminatında bir yıllık kıdem için ödenecek tutar kanuni tavanla sınırlıdır. 1 Temmuz 2026 ile 31 Aralık 2026 arasında uygulanan tavan 73.729,87 TL'dir; giydirilmiş aylık ücreti bu tutarı aşan işçinin kıdem tazminatı, aşan kısım dikkate alınmadan hesaplanır. İhbar tazminatında böyle bir tavan yoktur. Bu nedenle yüksek ücretli bir işçide ihbar tazminatı, tek başına kıdem tazminatından daha yüksek çıkabilir. Vergi ve Kesinti Farkı Sigorta primi: her ikisinden de kesilmez (5510 sayılı Kanun m. 80/1-b). Damga vergisi: her ikisinden de binde 7,59 oranında alınır. Gelir vergisi: kıdem tazminatı kanuni tavanı aşmayan kısım bakımından istisnadır; ihbar tazminatı ise ücret sayıldığı için gelir vergisine tabidir. Bu nedenle brüt tutarları yakın olan iki alacakta net tutarlar belirgin biçimde ayrışır. İhbar tazminatı yıllık gelir vergisi matrahına eklendiğinden, yıl içindeki dilim durumuna göre kesinti oranı da değişebilir. Zamanaşımı ve Faiz Farkı 25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmelerinde kıdem ve ihbar tazminatı istemleri beş yıllık zamanaşımına tabidir (4857 sayılı Kanun ek m. 3). Bu tarihten önce sona eren sözleşmelerde önceki on yıllık süre işlemeye devam eder; ancak kalan süre beş yılı aşıyorsa zamanaşımı, durma ve kesilme hâlleri saklı kalmak üzere 25 Ekim 2022'de dolmuştur (4857 sayılı Kanun geçici m. 8). Faiz bakımından fark daha belirgindir. Kıdem tazminatında gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faiz yürütülür; ihbar tazminatında ise kural olarak yasal faiz uygulanır. Yasal faiz oranı, 7589 sayılı Kanun ile 31 Temmuz 2026'dan itibaren Merkez Bankası reeskont oranının yüzde sekseni olarak hesaplanmaktadır. Dönemli hesap için Kanuni Faiz Hesaplama aracı kullanılabilir. Sık Karıştırılan Noktalar Bir yıllık kıdem koşulu yalnız kıdem tazminatı içindir. İhbar tazminatında asgari kıdem koşulu aranmaz; altı aydan az çalışan işçinin de iki haftalık bildirim süresi hakkı vardır. İhbar süresinin yalnız bir kısmı kullandırılırsa tazminat nasıl hesaplanır? Bildirim süresi bölünemez. İşveren sözleşmeyi önel dolmadan feshederse ihbar tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu m. 17 uyarınca uygulanması gereken sürenin tamamına ait ücret üzerinden hesaplanır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 10 Şubat 2014 tarihli kararında sekiz haftalık önel tanınması gereken işçiye 31 gün verildiği için tazminatın 56 gün üzerinden hesaplanması gerektiğini belirtti. Aynı Daire, 3 Şubat 2026 tarihli kararında dört haftalık bildirim süresinin tam kullandırıldığı ve o sürenin ücretinin ödendiği dosyada ihbar tazminatı koşullarının oluşmadığına karar verdi. Belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı istenemez. Bildirim süresi kurumu belirsiz süreli sözleşmelere özgüdür; belirli süreli sözleşmenin haksız feshinde bakiye süre ücreti gündeme gelir. İbraname her zaman geçerli değildir. İbranamenin geçerliliği yazılı olma, sona ermeden itibaren en az bir ay geçmiş bulunma, alacak türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin hak tutarına göre eksiksiz ve banka aracılığıyla yapılması koşullarına bağlıdır; bu unsurları taşımayan ibraname kesin olarak hükümsüzdür (TBK m. 420). Sözlükten İlgili Terimler Kıdem Tazminatı İhbar Tazminatı İhbar Öneli Giydirilmiş Ücret Geçerli Nedenle Fesih İbraname Sık Sorulan Sorular Kıdem ve İhbar Tazminatı Aynı Anda Alınabilir mi? Evet. İşveren, en az bir yıllık kıdemi olan işçinin sözleşmesini geçerli nedenle ve bildirim süresi kullandırmadan feshederse işçi hem kıdem hem ihbar tazminatına hak kazanır. Bu iki alacak birbirinin alternatifi değildir; farklı olgulara bağlanmıştır. İstifa Eden İşçi İhbar Tazminatı Alabilir mi? Hayır. İhbar tazminatını, bildirim süresine uymadan fesheden taraf karşı tarafa öder. İstifa eden işçi bildirim süresine uymazsa ihbar tazminatını kendisi işverene ödemekle yükümlü olur. Kıdem Tazminatında Tavan Var mı, İhbarda Var mı? Kıdem tazminatında bir yıllık kıdem için ödenecek tutar kanuni tavanla sınırlıdır; 1 Temmuz 2026 ile 31 Aralık 2026 arasında bu tavan 73.729,87 TL'dir. İhbar tazminatında ise kanuni bir tavan bulunmaz. Kıdem ve İhbar Tazminatından Hangi Kesintiler Yapılır? Her iki tazminattan da sigorta primi kesilmez (5510 sayılı Kanun m. 80/1-b) ve her ikisinden binde 7,59 oranında damga vergisi alınır. Kıdem tazminatı kanuni tavanı aşmayan kısım bakımından gelir vergisinden istisnadır; ihbar tazminatı ise ücret sayıldığı için gelir vergisine tabidir. Kıdem ve İhbar Tazminatında Zamanaşımı Kaç Yıldır? 25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmelerinde kıdem ve ihbar tazminatı istemleri beş yıllık zamanaşımına tabidir (4857 sayılı Kanun ek m. 3). Bu tarihten önce sona eren sözleşmelerde önceki on yıllık süre işlemeye devam eder; ancak kalan süre beş yılı aşıyorsa zamanaşımı, durma ve kesilme hâlleri saklı kalmak üzere 25 Ekim 2022'de dolmuştur (4857 sayılı Kanun geçici m. 8). İki Tazminatta Faiz Aynı mı İşler? Hayır. Kıdem tazminatında gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faiz yürütülür (1475 sayılı Kanun m. 14). İhbar tazminatında ise kural olarak yasal faiz uygulanır. Kaynaklar 4857 Sayılı İş Kanunu: m. 17, m. 18, m. 24, m. 25, ek m. 3 1475 Sayılı İş Kanunu: yürürlükteki m. 14 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu: m. 80 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu: m. 25 Yargıtay Karar Arama İlgili araçlar: Kıdem Tazminatı Hesaplama · İhbar Tazminatı Hesaplama · Yıllık İzin Ücreti Hesaplama · Hukuk Sözlüğü İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinde izlenecek süreç hakkında bilgi için Av. Mete ŞAHİN İş Hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez. İlgili içtihatlar: Kıdem Tazminatı içtihatları (38 karar) · İhbar Tazminatı içtihatları (7 karar)
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Şartlar, Denetim Süresi ve Kanun Yolu
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), yargılama sonunda iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasına hükmedilen sanık hakkında mahkemenin kurduğu hükmü açıklamayıp beş yıllık bir denetim süresine bağlamasıdır; bu süre kasten yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak tamamlanırsa hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer. Kurum, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 231. maddesinin beşinci ila on dördüncü fıkralarında yer alır. Bu fıkralar, 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle değiştirilmiştir. HAGB ne beraattir ne de mahkûmiyet. Mahkeme suçun sanık tarafından işlendiğini kabul eder ve cezayı belirler; ancak hüküm açıklanmadığı için ceza infaz edilmez ve kural olarak sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz. Bu ara durum, kararın şartlarını, denetim süresinin işleyişini ve kanun yolunu doğru bilmeyi gerektirir; çünkü tek bir tebligat hatası ya da denetim süresinde işlenen kasıtlı bir suç, beş yıl sonra bile sonucu değiştirebilir. HAGB Kararı Hangi Şartlarla Verilir? İlk eşik cezanın miktarıdır. CMK m. 231/5'e göre ölçü, suçun kanundaki soyut cezası değil, indirimler uygulandıktan sonra sonuç olarak hükmolunan cezadır. Kanunda üst sınırı üç yıl olan bir suçtan, takdiri indirimle 1 yıl 3 ay hapis cezası belirlenen sanık hakkında HAGB tartışılabilir; aynı suçtan 2 yıl 3 ay hapis cezası belirlenmişse bu yol kapanır. Adli para cezasında ise miktara bakılmaksızın karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklı olduğundan, uzlaştırma kapsamındaki suçlarda önce uzlaştırma süreci işletilir. Kanunda Sayılan Üç Koşul CMK m. 231/6, cezanın yanında üç koşul daha arar. Birincisi, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunmasıdır. Taksirli suçtan verilmiş mahkûmiyet bu koşulu engellemez. İkincisi, mahkemenin sanığın kişilik özelliklerini ve duruşmadaki tutum ve davranışlarını değerlendirerek yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmasıdır. Bu kanaatin gerekçede somut olgulara dayanılarak gösterilmesi gerekir. Üçüncüsü, suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme ya da tazmin yoluyla tamamen giderilmesidir. Sanık bunu hemen yapamıyorsa mahkeme, zararın denetim süresi boyunca aylık taksitlerle ödenmesi koşuluyla da karar verebilir (CMK m. 231/9). Sanığın Kabulü Artık Şart Değil Yürürlükteki m. 231 metninde sanığın HAGB'yi kabul etmesi bir koşul olarak yer almaz. CMK geçici m. 6/2-d, kabul şartının yalnız 1 Haziran 2024'ten önce verilen kararlar bakımından aranmaya devam edeceğini öngörür. Bu tarih ve sonrasında verilen kararlarda mahkeme sanığın onayını almak zorunda değildir; beraat beklentisi olan sanık, kararı reddederek değil, kanun yoluna başvurarak itirazını ileri sürer. HAGB Uygulanamayan Suçlar ve Birlikte Verilemeyecek Kararlar CMK m. 231/14'e göre HAGB hükümleri, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlar hakkında uygulanmaz. Anayasa Mahkemesi 10.07.2025 tarihli, E. 2024/98, K. 2025/149 sayılı kararıyla (Resmî Gazete: 31.12.2025, sayı 33124), 7499 sayılı Kanun'la değiştirilen m. 231/5'in birinci cümlesini Anayasa'nın 17. maddesine aykırı bularak iptal etmiş; madde daha sonra 7589 sayılı Kanun'la yeniden düzenlenmiştir. Ayrıca CMK m. 231/7 uyarınca açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olsa bile seçenek yaptırımlara, örneğin adli para cezasına çevrilemez. Mahkeme bu nedenle HAGB, erteleme ve seçenek yaptırım arasında bir tercih yapmak zorundadır. Denetim Süresi: Başlangıç, Yükümlülükler ve Zamanaşımı Yetişkin sanık için denetim süresi beş yıldır (CMK m. 231/8). Suça sürüklenen çocuklar için bu süre, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 23/1. maddesi uyarınca üç yıldır. Süre karar tarihinde değil, HAGB kararının usulüne uygun biçimde kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Usulsüz tebligatta muhatabın tebliği öğrenip öğrenmediği önemlidir. Tebligat Kanunu m. 32 uyarınca muhatap tebliği öğrenmişse usulsüz tebliğ geçerli sayılır ve muhatabın bildirdiği öğrenme tarihi tebliğ tarihi kabul edilir. Kanun yolu süresinin dolup dolmadığı ve kararın ne zaman kesinleştiği, tebligat ve başvuru kayıtlarına göre belirlenir. Mahkeme, denetim süresi içinde bir yılı geçmemek üzere denetimli serbestlik tedbiri de belirleyebilir. Kanunda sayılan tedbirler şunlardır: meslek veya sanatı olmayan sanığın bir eğitim programına devam etmesi; meslek sahibi sanığın bir kamu kurumunda ya da aynı işi yapan bir başkasının gözetiminde ücret karşılığı çalıştırılması; belli yerlere gitmekten yasaklanması, belli yerlere devam etmekle yükümlü tutulması veya takdir edilecek başka bir yükümlülük. Denetim süresince dava zamanaşımı durur. Bu, beş yıllık süre boyunca davanın zamanaşımıyla düşmesinin engellendiği anlamına gelir. Aynı fıkra, denetim süresi içinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemeyeceğini de açıkça düzenler. Örnek: Tarihlerin Takibi Ankara Batı Adliyesindeki bir asliye ceza mahkemesi, uzlaştırmanın sonuçsuz kaldığı bir mala zarar verme dosyasında sanık hakkında 10 ay hapis cezası belirleyip HAGB kararı versin. Sanığın verdiği zarar 24.000 TL olsun ve mahkeme bu tutarın denetim süresi boyunca 60 aylık taksitle, yani ayda 400 TL olarak ödenmesine karar versin. Gerekçeli karar 22.03.2027'de sanığa usulüne uygun tebliğ edilirse iki haftalık istinaf süresi 05.04.2027'de dolar; başvuru yapılmazsa karar kesinleşir ve beş yıllık süre 2032 yılının Nisan ayında sona erer. Kesin bitiş günü, kesinleşme şerhindeki tarih esas alınarak Tarih ve Süre Hesaplama aracıyla bulunabilir. Denetim Sonunda Ne Olur? Denetim süresinin nasıl geçtiğine göre üç farklı sonuç doğar. Aşağıdaki tablo, kanunun öngördüğü ihtimalleri özetler. Denetim Süresindeki Durum Sonuç Dayanak Kasten yeni suç işlenmedi, yükümlülüklere uyuldu Açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır, davanın düşmesine karar verilir CMK m. 231/10 Kasten yeni bir suç işlendi Mahkeme hükmü açıklar CMK m. 231/11 Denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranıldı Hüküm açıklanır; mahkeme sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadarının infaz edilmemesine, ertelemeye veya seçenek yaptırıma karar verebilir CMK m. 231/11 Yalnız taksirli bir suç işlendi Kanun açıklama sebebi olarak kasıtlı suçu saydığından tek başına açıklama gerekmez CMK m. 231/10–11 Hüküm açıklandığında mahkeme kural olarak önceki hükmü değiştirmeden açıklar; yalnız yükümlülüklerini yerine getiremeyen sanık bakımından yukarıdaki bireyselleştirme imkânları vardır. Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz edilebilir ve itiraz mercii, yalnız m. 231/11'deki koşullarla sınırlı bir inceleme yapabilir. HAGB Kararına Karşı Kanun Yolu ve Kayıt Sistemi Eski uygulamada HAGB kararlarına karşı yalnız itiraz yolu açıktı. Güncel CMK m. 231/12'ye göre ise HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulur. Bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararları hakkında temyize ilişkin CMK m. 286 uygulanır. Karar bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından ilk derece mahkemesi sıfatıyla verilmişse temyiz yoluna gidilir. İstinaf ve temyiz incelemesi, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıkları kapsar. CMK m. 272/3'te istinafa kapalı sayılan hükümler saklıdır. İstinaf başvurusu, kararın gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m. 273/1). CMK geçici m. 6/2'ye göre 1 Haziran 2024'ten önce verilen HAGB kararlarında itiraz yolu uygulanmaya devam eder. HAGB kararları, adli sicilden ayrı olarak bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir (CMK m. 231/13). Bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenebilir ve yalnız maddedeki amaçla kullanılabilir. Yargıtay Uygulaması Sonradan işlenen suçtan mahkûmiyet. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 01.10.2025 tarihli, E. 2024/547, K. 2025/368 sayılı kararında, yargılanan suçtan sonra işlenip kesinleşen bir mahkûmiyetin HAGB'ye engel sayılamayacağını kabul etmiştir. Kurula göre böyle bir ilam, suç tarihi itibarıyla HAGB kararına "yasal engel oluşturmadığı" gibi, en fazla sanığın suç işlemeye yatkınlığı tartışılırken göz önünde tutulabilir. Zarar şartının kapsamı. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 27.04.2026 tarihli, E. 2024/11064, K. 2026/6131 sayılı kararında, m. 231/6-c'deki "giderilmesi gereken zarar" kavramının somut ve belirlenebilir maddi zarar olduğunu vurgulamış; m. 231/6'daki diğer koşullar tartışılmadan yalnız sanığın zararı gidermediği gerekçesiyle HAGB'ye yer olmadığına karar verilmesini bozma sebebi saymıştır. Denetim süresinin başlangıcı. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 18.05.2026 tarihli, E. 2026/2959, K. 2026/4023 sayılı kararında, bilinen son adres ile MERNİS adresinin aynı olduğu dosyada önce olağan tebligat denenmeden doğrudan Tebligat Kanunu m. 21/2 uyarınca yapılan tebliği usulsüz buldu. İlk HAGB kararı usulüne uygun şekilde kesinleşmediği için denetim süresi başlamamıştı. Daire bu nedenle, sanığın bu sürede yeni bir suç işlediği gerekçesiyle hükmün açıklanmasını hukuka aykırı buldu ve kararı kanun yararına bozdu. Bozmadan sonra verilen kararda kanun yolu. Ceza Genel Kurulu, 07.01.2026 tarihli, E. 2025/404, K. 2026/22 sayılı kararında oy çokluğuyla, Yargıtay bozmasından sonra ilk derece mahkemesince 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen HAGB kararının temyize değil, istinafa tabi olduğuna karar vermiştir. Kurul, geçici m. 6'nın usule ilişkin özel bir geçiş hükmü olarak öncelikle uygulanması gerektiğini belirtmiştir. Sanık ve Mağdur Bakımından Dikkat Edilecek Noktalar Sanık açısından ilk konu, zararın miktarının ve giderildiğinin belgelenmesidir. Ödeme dekontu, mağdurun imzalı beyanı veya iade tutanağı, mahkemenin m. 231/6-c koşulunu değerlendirmesini kolaylaştırır. İkinci konu, adres bilgisinin güncel tutulmasıdır; tebligat sorunları denetim süresinin başlangıcını doğrudan etkiler. Üçüncü konu ise denetim süresindeki yükümlülüklerin takvimini kayıt altına almaktır. Mağdur veya katılan açısından önemli olan, uğranılan zararın somut ve hesaplanabilir biçimde dosyaya sunulmasıdır. Zarar belirlenmemişse mahkemenin zarar giderme koşulunu araştırması da güçleşir. HAGB kararının yerinde olmadığını düşünen katılan, kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde istinaf yoluna başvurabilir. Sık Sorulan Sorular Açıklanması Geri Bırakılan Hükmü Kimler Görebilir? HAGB kararı, adli sicilden ayrı ve bu kararlara mahsus bir sisteme kaydedilir (CMK m. 231/13). Bu kayıtlar yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme istediğinde ve maddedeki amaçla kullanılabilir. Denetim süresi sorunsuz tamamlanırsa hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir. 1 Haziran 2024'ten Sonra Verilen HAGB Kararında Sanığın Onayı Aranır mı? Hayır. CMK m. 231'in yürürlükteki metninde sanığın kabulü bir şart olarak yer almaz. CMK geçici m. 6/2-d uyarınca kabul şartı yalnız 1 Haziran 2024'ten önce verilen kararlar bakımından aranmaya devam eder. Kararı istemeyen sanık, itirazını kanun yolu başvurusuyla ileri sürer. Denetim Süresinde Taksirli Bir Suç İşlenirse Hüküm Açıklanır mı? CMK m. 231/11 açıklama sebebi olarak kasten işlenen yeni bir suçu ve denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırılığı sayar. Bu nedenle taksirle işlenen bir suç tek başına hükmün açıklanmasını gerektirmez. Mahkemenin koyduğu yükümlülüklere aykırılık ise ayrı bir açıklama sebebidir. Zarar Hemen Ödenemiyorsa HAGB Kararı Verilebilir mi? Verilebilir. Sanık zararı derhal gideremiyorsa mahkeme, zararın denetim süresi boyunca aylık taksitlerle tamamen ödenmesi koşuluyla HAGB kararı verebilir (CMK m. 231/9). Yargıtay ayrıca bu şartın ancak somut ve belirlenebilir bir maddi zarar varsa aranabileceğini kabul etmektedir. HAGB Kararına Ne Kadar Sürede ve Nereye Başvurulur? İlk derece ceza mahkemesinin 1 Haziran 2024 veya sonrasında verdiği HAGB kararına karşı, CMK m. 272/3’teki kesinlik hâlleri dışında, istinafa başvurulabilir (CMK m. 231/12). İstinaf yolu açıksa gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilir veya zabıt kâtibine beyanda bulunulur (CMK m. 273/1). Bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay ilk derece mahkemesi olarak karar vermişse, aynı kesinlik istisnaları saklı kalmak üzere temyiz yolu açıktır. 1 Haziran 2024’ten önce verilen HAGB kararlarına karşı itiraz yolu uygulanır (CMK geçici m. 6/2). İlgili Araçlar ve Yazılar Bu konudaki kararların kısa özetleri ve tam metinleri Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması İçtihatları sayfasında, erteleme ve seçenek yaptırımlarla ilgili kararlar ise Takdiri İndirim, Erteleme ve Seçenek Yaptırımlar İçtihatları sayfasında yer alır. Kavramın kısa tanımı için Hukuk Sözlüğü'ndeki Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması maddesine bakılabilir. Yazıda anılan kararların resmî tam metinlerine Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir: Yargıtay CGK E. 2024/547, K. 2025/368, Yargıtay CGK E. 2025/404, K. 2026/22, Yargıtay 5. CD E. 2024/11064, K. 2026/6131 ve Yargıtay 1. CD E. 2026/2959, K. 2026/4023. Kanunların resmî metinleri: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu. 21 Kasım 2026 güncellemesinde usulsüz tebligatta öğrenme tarihinin etkisi ve HAGB kararlarında kanun yolunun istisnaları açıklandı. Hükmün açıklanması hâlinde cezanın infaz süresini görmek için İnfaz Süresi Hesaplama, denetim süresinin bitiş tarihini bulmak için Tarih ve Süre Hesaplama, adli para cezasının tutarını hesaplamak için Adli Para Cezası Tutar Hesaplama aracı kullanılabilir. Ceza yargılamasına ilişkin genel bilgiler Ceza Hukuku Rehberi sayfasında toplanmıştır. İlgili yazılar: Hapis Cezası Ne Kadar Yatar? 2026 Örnek Süreler Tablosu ve Uzlaşma Kapsamındaki Suçlar 2026: Liste, İstisnalar ve Süreç. Av. Mete ŞAHİN'in ceza davalarındaki çalışmaları hakkında bilgi için Ceza Hukuku sayfasına bakılabilir. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve somut bir dosya için hukuki görüş yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili değerlendirme için dosyanızı inceleyebilecek bir avukata başvurmanızı rica ederiz.
- Hapis Cezası Ne Kadar Yatar? 2026 Örnek Süreler Tablosu
Av. Mete ŞAHİN · Ankara Barosu Sicil No: 42455 · Son güncelleme: 28 Ekim 2026 Kısa cevap Süreli hapis cezasında koşullu salıverilme için genel kural, cezanın yarısının infaz kurumunda iyi hâlle geçirilmesidir (5275 sayılı Kanun m. 107/2). Örneğin 5 yıllık cezada bu süre 2 yıl 6 aydır. Kanunda sayılan bazı suçlarda oran üçte iki; nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu imal ve ticareti, terör suçları ve ikinci defa tekerrürde dörtte üçtür (m. 107/2, 107/4, 108; 3713 sayılı Kanun m. 17). Koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan, açık ceza infaz kurumundaki iyi hâlli hükümlü, talebi ve infaz hâkiminin kararıyla kalan süreyi denetimli serbestlikte geçirebilir (m. 105/A). Bu nedenle genel kuralda cezaevinde geçen süre, koşullu salıverilme süresinden bir yıl kısa olabilir. 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda denetimli serbestlik için, koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin, her hâlde beş günün kurumda geçirilmiş olması gerekir (m. 105/A/1; geçici m. 11). Gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler bu sürelerden düşülür (TCK m. 63). İçindekiler "Yatar" Ne Demektir? Hapis Cezası Ne Kadar Yatar? Örnek Süreler Tablosu Hangi Suçlarda Oran Üçte İki veya Dörtte Üçtür? Denetimli Serbestlik: Cezaevinden Ne Zaman Çıkılır? Suç Tarihine göre Değişen Kurallar Müebbet, Örgüt ve Tekerrür Hâlinde Süreler Tutukluluk ve Gözaltı Süresi Düşülür mü? Kısa Hapis Cezalarında Cezaevine Girilir mi? Hesapta Sık Yapılan Hatalar Sıkça Sorulan Sorular 1. "Yatar" Ne Demektir? Uygulamada "yatar", hükümlünün koşullu salıverilmeden yararlanabilmesi için cezasının infaz kurumunda geçirmesi gereken kısmını ifade eder. Kanundaki karşılığı koşullu salıverilme süresidir (5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 107). Bu sürenin son bölümü, şartları varsa denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak kurum dışında geçirilebilir (m. 105/A). Cezanın tamamının bittiği tarih ise bihakkın (hak ederek) tahliye tarihidir. Koşullu salıverilen hükümlü, kurumda geçirmesi gereken süre kadar bir denetim süresine tabi olur; bu süre süreli hapislerde bihakkın tahliye tarihini geçemez. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlle geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (m. 107/6 ve 107/14). İki kurum arasındaki farklar için Koşullu Salıverilme ile Denetimli Serbestlik Arasındaki Fark yazısına bakabilirsiniz. 2. Hapis Cezası Ne Kadar Yatar? Örnek Süreler Tablosu Aşağıdaki tablo; yetişkin, tekerrürsüz, hüküm öncesinde tutuklu kalmamış ve suçu 4 Haziran 2025 veya sonrasında işlemiş bir hükümlü için hazırlanmıştır. Ay kesirleri 30 gün üzerinden güne çevrilmiştir. "Cezaevinde en az süre" sütunu, denetimli serbestlik şartlarının (açık kurumda bulunma, iyi hâl, talep ve infaz hâkiminin kararı) en erken tarihte gerçekleştiği varsayımına dayanır. Hapis cezası Koşullu salıverilme (genel kural, 1/2) Denetimli serbestlikle cezaevinde en az süre (genel kural) Üçte iki oranlı suçlarda (2/3) Dörtte üç oranlı suçlarda (3/4) 6 ay 3 ay Yaklaşık 9 gün* 4 ay 4 ay 15 gün 1 yıl 6 ay Yaklaşık 18 gün* 8 ay 9 ay 1 yıl 8 ay 10 ay Yaklaşık 1 ay* 1 yıl 1 ay 10 gün 1 yıl 3 ay 2 yıl 1 yıl Yaklaşık 1 ay 6 gün* 1 yıl 4 ay 1 yıl 6 ay 2 yıl 6 ay 1 yıl 3 ay 3 ay 1 yıl 8 ay 1 yıl 10 ay 15 gün 3 yıl 1 yıl 6 ay 6 ay 2 yıl 2 yıl 3 ay 4 yıl 2 ay 2 yıl 1 ay 1 yıl 1 ay 2 yıl 9 ay 10 gün 3 yıl 1 ay 15 gün 5 yıl 2 yıl 6 ay 1 yıl 6 ay 3 yıl 4 ay 3 yıl 9 ay 6 yıl 3 yıl 2 yıl 4 yıl 4 yıl 6 ay 7 yıl 6 ay 3 yıl 9 ay 2 yıl 9 ay 5 yıl 5 yıl 7 ay 15 gün 8 yıl 4 ay 4 yıl 2 ay 3 yıl 2 ay 5 yıl 6 ay 20 gün 6 yıl 3 ay 10 yıl 5 yıl 4 yıl 6 yıl 8 ay 7 yıl 6 ay 12 yıl 6 ay 6 yıl 3 ay 5 yıl 3 ay 8 yıl 4 ay 9 yıl 4 ay 15 gün 15 yıl 7 yıl 6 ay 6 yıl 6 ay 10 yıl 11 yıl 3 ay 20 yıl 10 yıl 9 yıl 13 yıl 4 ay 15 yıl 25 yıl 12 yıl 6 ay 11 yıl 6 ay 16 yıl 8 ay 18 yıl 9 ay 30 yıl 15 yıl 14 yıl 20 yıl 22 yıl 6 ay * Bu satırlarda koşullu salıverilmeye kalan süre zaten bir yıl veya daha az olduğundan, denetimli serbestliğe ayrılmak için kurumda geçirilmesi gereken asgari süreyi m. 105/A/1'deki onda bir (en az beş gün) kuralı belirler. Ancak denetimli serbestlik için hükümlünün kural olarak açık ceza infaz kurumunda bulunması gerekir; açık kuruma ayrılma ise yönetmelikteki şartlara bağlıdır. Bu nedenle fiilî süre tablodakinden uzun olabilir. Tablodaki süreler başlangıç noktasıdır; kesin takvim tarihi için cezaevine giriş tarihi, suç tarihi ve mahsup süreleriyle birlikte Yatar ve Müddetname Hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Araç gün hesabında bir yılı 365, bir ayı 30 gün kabul eder; bu nedenle gün düzeyindeki sonuç tablodan birkaç gün farklı çıkabilir. Resmî süre, Cumhuriyet başsavcılığının düzenlediği müddetnamedir. 3. Hangi Suçlarda Oran Üçte İki veya Dörtte Üçtür? Oran Suç veya durum Dayanak 1/2 Aşağıda sayılanlar dışındaki süreli hapis cezaları 5275 m. 107/2 2/3 Kasten öldürme (TCK 81-83), neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2-d), işkence ve eziyet (TCK 94-96), cinsel saldırı (TCK 102, ikinci fıkra hariç), reşit olmayanla cinsel ilişki (TCK 104, ikinci ve üçüncü fıkra hariç), cinsel taciz (TCK 105), özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (TCK 132-138), Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (TCK 326-339) 5275 m. 107/2 2/3 Örgüt kurmak, yönetmek veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar; örgüt ve terör suçlarından mahkûm çocuklar; 2937 sayılı Kanun kapsamındaki suçlar 5275 m. 107/2 son cümle, 107/4 2/3 Birinci defa tekerrür (tekerrür nedeniyle eklenen süre, tekerrüre esas en ağır cezayı aşamaz) 5275 m. 108/1-d, 108/2 3/4 Nitelikli cinsel saldırı (TCK 102/2), çocukların cinsel istismarı (TCK 103), reşit olmayanla cinsel ilişkinin nitelikli hâlleri (TCK 104/2-3), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK 188); çocuk hükümlüler hariç 5275 m. 108/9-10 3/4 Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar (çocuk hükümlüler hariç) 3713 m. 17 (1. fıkra); çocuklar için 5275 m. 107/2 son cümle 3/4 İkinci defa tekerrür (süreli hapis) 5275 m. 108/3 Üçte iki ve dörtte üç oranlı suçlarda da m. 105/A'daki bir yıllık denetimli serbestlik süresi uygulanır; ancak bazı suçlarda açık kuruma ayrılabilmek için koşullu salıverilmeye daha kısa süre kalmış olması aranır. Çocuk hükümlüler için ayrı kurallar vardır: cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu imal ve ticaretinden mahkûm çocuklarda oran üçte ikidir (m. 107/2-e ve g) ve on beş yaşına kadar kurumda geçen bir gün, kanunda sayılan suçlar dışında iki gün sayılır (m. 107/5). Bu kurallar yukarıdaki tabloya alınmamıştır. 4. Denetimli Serbestlik: Cezaevinden Ne Zaman Çıkılır? 5275 sayılı Kanun m. 105/A/1'e göre açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlünün, talebi üzerine, cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazına infaz hâkimi karar verebilir. Kurum idaresinin hazırladığı değerlendirme raporu dikkate alınır. Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlü: koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az kalınca (m. 105/A/3-a). Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlü: üç yıl veya daha az kalınca; durumun Adli Tıp Kurumu onaylı raporla belgelenmesi gerekir (m. 105/A/3-b). Adli para cezasından çevrilen hapis: denetimli serbestlik uygulanmaz (m. 105/A/4). İradesi dışındaki nedenle açık kuruma ayrılamayan iyi hâlli hükümlü de diğer şartları taşıyorsa yararlanabilir (m. 105/A/2). Denetimli serbestlik müdürlüğü hükümlüyü kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma, bir konut veya bölgede denetim altında bulunma, belirlenen yerlere gitmeme veya belirlenen programlara katılma yükümlülüklerinden birine ya da birkaçına tabi tutar (m. 105/A/5). Kurumdan ayrıldıktan sonra beş gün içinde müdürlüğe başvurmayan, yükümlülüklere uymamakta ısrar eden veya kuruma dönmek isteyen hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine infaz hâkimi karar verir (m. 105/A/6). 5. Suç Tarihine göre Değişen Kurallar Koşullu salıverilme ve tekerrüre ilişkin hükümler, infaz rejimine dair diğer hükümlerden farklı olarak derhâl uygulanmaz; suç tarihinde yürürlükte olan kanun ile sonraki kanunlardan hükümlü lehine olanı uygulanır (TCK m. 7/2 ve 7/3). Bu nedenle ilamdaki suç tarihi, ceza süresi kadar belirleyicidir. 30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen suçlar: Kanunda sayılan istisnalar dışında m. 105/A/1'deki bir yıllık süre üç yıl olarak uygulanır; iyi hâlli hükümlü kapalı kurumdayken de yararlanabilir (geçici m. 6/1 ve 6/3). İstisnalar arasında kasten öldürme, üstsoya, altsoya, eşe, kardeşe veya kendini savunamayacak kişiye karşı kasten yaralama, işkence ve eziyet, cinsel dokunulmazlığa ve özel hayata karşı suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti, Devletin güvenliğine karşı belirli suçlar ve terör suçları bulunur. 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar: İstisnalar dışında, toplam cezası on yıldan az ise bir ayını, on yıl veya daha fazla ise üç ayını kapalı kurumda geçiren ve açık kuruma ayrılmasına üç yıl veya daha az kalan hükümlü açık kuruma ayrılabilir; açık kurumda en az üç ay kaldıktan sonra talebi hâlinde denetimli serbestlikten ilgili mevzuata göre belirlenen tarihten üç yıl erken yararlanır (geçici m. 10/6; 7571 sayılı Kanunla değişik). İstisnalar: TCK 82/1-d, e, f kapsamındaki kasten öldürme, deprem nedeniyle yapıların yıkılması, çökmesi veya hasar alması sonucu öldürme, TCK 102, 103 ve 104/2-3, Devletin güvenliğine karşı suçlar (İkinci Kitap Dördüncü Kısım 4-7. bölümler), terör suçları ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar. 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlar: Denetimli serbestlik için koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin, her hâlde beş günün kurumda geçirilmiş olması gerekir (m. 105/A/1, 7550 sayılı Kanunla eklenen cümle; geçici m. 11). Örnek: 2022 yılında işlenmiş ve istisnalar arasında bulunmayan bir suçtan 5 yıl hapis cezası alan hükümlünün koşullu salıverilme süresi yine 2 yıl 6 aydır. Genel kurala göre denetimli serbestlik, koşullu salıverilmeden bir yıl önce başlayabilecekken geçici m. 10/6 bu tarihi üç yıl öne çeker. Bu durumda süreyi çoğunlukla kapalı kurumda bir ay ve açık kurumda üç ay kalma şartları belirler. Suç tarihleri farklı birden fazla cezada her ceza için ayrı değerlendirme yapılır. 6. Müebbet, Örgüt ve Tekerrür Hâlinde Süreler Ceza Genel kural Örgüt suçu (m. 107/4) Tekerrür (m. 108/1) Ağırlaştırılmış müebbet hapis 30 yıl 36 yıl 39 yıl Müebbet hapis 24 yıl 30 yıl 33 yıl Süreli hapis Cezanın yarısı Cezanın üçte ikisi Üçte iki; ikinci defa tekerrürde dörtte üç Birden fazla süreli hapis (azami) 28 yıl 32 yıl 32 yıl Koşullu salıverilme oranı üçte ikiden yüksek olan suçlarda, örgüt veya tekerrür hâlinde de o oran uygulanır (m. 107/4 ve 108/1). Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet ile süreli hapis birleştiğinde m. 107/3, 107/4 ve 108/1'deki azami süreler esas alınır. Farklı mahkûmiyetler için infaz hâkimliğinden toplama kararı istenir; toplama, cezaları tek cezaya dönüştürmez, her cezanın oranı ayrı uygulanır (m. 99). İkinci defa tekerrürde önceki metne göre koşullu salıverilme hiç uygulanmıyordu. 4 Haziran 2025'te yürürlüğe giren 7550 sayılı Kanunla süreli hapis cezaları için dörtte üç oranı getirilmiştir (m. 108/3). Yeni hüküm hükümlü lehine olduğundan önceki tarihli suçlar bakımından da TCK m. 7/2 uyarınca değerlendirilir. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen ve Devletin güvenliğine, anayasal düzene veya milli savunmaya karşı suçlardan verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında koşullu salıverilme uygulanmaz (m. 107/16). 7. Tutukluluk ve Gözaltı Süresi Düşülür mü? Evet. Hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen ve şahsi hürriyeti sınırlayan bütün hâllerde geçirilen süreler hapis cezasından indirilir (TCK m. 63/1). Konutu terk etmeme yükümlülüğü içeren adli kontrolde geçen her iki gün, mahsupta bir gün sayılır (CMK m. 109/6). Mahsup, koşullu salıverilme süresinden de düşüldüğünden cezaevinde kalınacak süreyi aynı ölçüde kısaltır. Örnek: Genel kurala tabi bir suçtan 5 yıl hapis cezası alan ve hüküm kesinleşmeden önce 6 ay tutuklu kalan hükümlünün cezaevine girişten sonra koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirmesi gereken süre 2 yıl 6 ay − 6 ay = 2 yıldır. Denetimli serbestlik şartları gerçekleşirse bu sürenin son bir yılı kurum dışında geçirilebilir. 8. Kısa Hapis Cezalarında Cezaevine Girilir mi? Her hapis cezası cezaevinde çektirilmez. Hüküm aşamasında mahkeme şu kararlardan birini vermişse kural olarak cezaevine girilmez: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması: Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise ve kanuni şartlar varsa (CMK m. 231/5-6). Hapis cezasının ertelenmesi: İki yıl veya daha az hapis cezasında; suç tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde üç yıla kadar (TCK m. 51/1). Seçenek yaptırıma çevirme: Bir yıl veya daha az süreli kısa süreli hapis cezası adli para cezasına veya kanundaki diğer tedbirlere çevrilebilir (TCK m. 49/2 ve 50/1); taksirli suçlarda uzun süreli hapis de, bilinçli taksir hariç, adli para cezasına çevrilebilir (TCK m. 50/4). Hapis cezası infaz edilecekse bile özel infaz usulleri gündeme gelebilir. İnfaz hâkimi, hükümlünün talebi üzerine kasten işlenen suçlarda toplam üç yıl, taksirle öldürme hariç taksirli suçlarda toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasının hafta sonları ya da geceleri çektirilmesine karar verebilir. Kadın, çocuk veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin toplam üç yıl, yetmiş yaşını bitirmişlerin dört yıl, yetmiş beşini bitirmişlerin beş yıl, sekseni bitirmişlerin altı yıl veya daha az süreli hapis cezaları konutta çektirilebilir (m. 110/1-2). Terör ve örgüt suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, adli para cezasından çevrilen hapis ve koşullu salıverilmesi geri alınanlar gibi m. 110/9'da sayılan hâllerde bu usuller uygulanmaz. 9. Hesapta Sık Yapılan Hatalar Hüküm tarihini suç tarihi sanmak: Geçici maddeler ve lehe kanun değerlendirmesi suç tarihine göre yapılır. Mahsubu yalnız toplam cezadan düşmek: Tutukluluk süresi koşullu salıverilme süresinden de düşülür. Denetimli serbestliği tahliye sanmak: Denetimli serbestlikte infaz sürer; yükümlülük ihlali açık kuruma geri gönderilme sonucunu doğurabilir. Birden fazla cezada tek oran uygulamak: Her cezanın oranı ayrı hesaplanır, sonra toplanır ve azami sürelerle karşılaştırılır. Genel tabloyu müddetname yerine koymak: İyi hâl değerlendirmesi, disiplin cezaları ve infaz hâkimliği kararları tarihleri değiştirebilir. İnfaz hâkimlikleri ve Ankara'daki ceza mahkemelerinin iletişim bilgileri için Ankara Adliyesi Rehberi, ceza yargılamasının genel çerçevesi için Ceza Hukuku Rehberi sayfasına bakabilirsiniz. Sözlükten İlgili Terimler Koşullu Salıverilme Denetimli Serbestlik Açık Ceza İnfaz Kurumu Tekerrür Mahsup Lehe Kanun İnfaz Hâkimliği 10. Sıkça Sorulan Sorular 5 Yıl Hapis Cezası Alan Ne Kadar Yatar? Genel kurala tabi bir suçta koşullu salıverilme süresi 2 yıl 6 aydır. Şartlar gerçekleşirse son bir yıl denetimli serbestlikte geçirilebildiğinden cezaevinde kalınacak süre en az 1 yıl 6 aydır. Üçte iki oranlı suçlarda koşullu salıverilme süresi 3 yıl 4 ay, dörtte üç oranlı suçlarda 3 yıl 9 aydır. Tutuklulukta geçen süre bu sürelerden düşülür (TCK m. 63). 1 Yıl Hapis Cezası Alan Cezaevine Girer mi? Hüküm aşamasında hükmün açıklanması geri bırakılmış, ceza ertelenmiş veya seçenek yaptırıma çevrilmişse cezaevine girilmez. Hapis cezası infaz edilecekse genel kuralda koşullu salıverilme süresi 6 aydır; 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda denetimli serbestlik için bu sürenin en az onda birinin (yaklaşık 18 gün) kurumda geçirilmesi gerekir. Kasten işlenen suçlarda toplam üç yıla kadar hapis cezaları için hafta sonu veya gece infazı da istenebilir (5275 sayılı Kanun m. 110). 10 Yıl Hapis Cezası Alan Ne Kadar Yatar? Genel kuralda koşullu salıverilme süresi 5 yıldır; denetimli serbestlik şartları gerçekleşirse cezaevinde en az 4 yıl kalınır. Üçte iki oranlı suçlarda süre 6 yıl 8 ay, dörtte üç oranlı suçlarda 7 yıl 6 aydır. Denetimli Serbestlik Kaç Yıl Uygulanır? Kural olarak koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az kalan hükümlü denetimli serbestlikten yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m. 105/A/1). Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlülerde bu süre iki yıl, ağır hastalık, engellilik veya kocama hâlinde üç yıldır (m. 105/A/3). 30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen istisna dışı suçlarda bir yıllık süre üç yıl olarak uygulanır (geçici m. 6); 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen istisna dışı suçlarda denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanılabilir (geçici m. 10/6). Tutuklulukta Geçen Süre Yatardan Düşer mi? Evet. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltında ve tutuklulukta geçen süreler hapis cezasından indirilir (TCK m. 63/1); konutu terk etmeme yükümlülüğünde geçen her iki gün bir gün sayılır (CMK m. 109/6). Mahsup hem koşullu salıverilme hem de bihakkın tahliye tarihini öne çeker. Müebbet Hapis Cezası Ne Kadar Yatar? Koşullu salıverilme için müebbet hapis cezasında 24 yıl, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında 30 yıl infaz kurumunda geçirilmelidir (5275 sayılı Kanun m. 107/2). Örgüt suçlarında bu süreler 30 ve 36 yıl, tekerrür hâlinde 33 ve 39 yıldır (m. 107/4 ve 108/1). İkinci Defa Tekerrürde Koşullu Salıverilme Oranı Nedir? Süreli hapis cezalarında dörtte üçtür (5275 sayılı Kanun m. 108/3, 7550 sayılı Kanunla değişik). Önceki metinde ikinci defa tekerrürde koşullu salıverilme uygulanmıyordu; yeni hüküm lehe olduğundan önceki tarihli suçlarda da TCK m. 7/2 uyarınca değerlendirilir. Kaynaklar 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun: m. 99, 105/A, 107, 108, 110, geçici m. 6, 10, 11 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu: m. 7, 49, 50, 51, 63 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: m. 109, 231 3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu: m. 17 Sitedeki madde metinleri: m. 105/A · m. 107 · m. 108 · m. 110 · geçici m. 6 · geçici m. 10 İlgili araçlar: İnfaz Süresi (Yatar) Hesaplama · Adli Para Cezası Tutar Hesaplama · Koşullu Salıverilme ile Denetimli Serbestlik Farkı · Hukuk Sözlüğü İlgili içtihatlar: İnfaz, Koşullu Salıverilme ve Denetimli Serbestlik içtihatları İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Suç tarihi, mahsup ve tekerrür bilgilerine göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihlerinin ön hesabı için Av. Mete ŞAHİN’in infaz ve yatar (müddetname) hesaplama aracı da kullanılabilir. Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez.
- Adli Kontrol Nedir? Tedbirler, Süre ve İtiraz (CMK m. 109)
Av. Mete ŞAHİN · Ankara Barosu Sicil No: 42455 · Son güncelleme: 23 Eylül 2026 Kısa cevap Adli kontrol, tutuklama yerine uygulanabilen bir koruma tedbiridir (CMK m. 109/1). Yükümlülükler kanunda sayılmıştır: yurt dışına çıkmama, imza, konutu terk etmeme, taşıt kullanmama, güvence gibi. Soruşturmada savcının istemi ve sulh ceza hâkiminin kararıyla uygulanır (CMK m. 110/1). Süre sınırlıdır (CMK m. 110/A): ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl (gerekçeyle bir yıl daha), ağır ceza işlerinde en çok üç yıl (uzatmalar toplam üç yılı, bazı suçlarda dört yılı geçemez); çocuklarda süreler yarıdır. Adli kontrol kararlarına iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m. 111/2, m. 268/1). Adli kontrol mahkûmiyet değildir; denetimli serbestlikle karıştırılmamalıdır. İçindekiler Adli Kontrol Nedir? Hangi Hâlde Uygulanır? Adli Kontrol Yükümlülükleri Nelerdir? Gebe, Yeni Doğum Yapmış, Ağır Hasta veya Engelli Şüpheli için Özel Hüküm Kararı Kim Verir? Adli Kontrol Şartı Ne Kadar Sürer? Adli Kontrol Verildikten Sonra Ne Olur? Yükümlülüklerin Kaldırılması ve Değiştirilmesi Adli Kontrol Kararına İtiraz Yükümlülüklere Uyulmazsa Ne Olur? Adli Kontrol ile Denetimli Serbestlik Farkı Adli Kontrol Adli Sicile İşler mi? Ankara'da Durum Sıkça Sorulan Sorular 1. Adli Kontrol Nedir? Adli kontrol, kişiyi özgürlüğünden tamamen yoksun bırakmadan, belirli yükümlülüklerle soruşturma veya kovuşturmanın güvenliğini sağlamayı amaçlayan bir koruma tedbiridir. Amacı ceza vermek değil, yargılamanın yürümesini güvence altına almaktır. 2. Hangi Hâlde Uygulanır? 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 109/1 uyarınca bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, m. 100'de belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı hâlinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir. m. 109/2 uyarınca kanunda tutuklama yasağı öngörülen hâllerde de adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir. Buradaki mantık şudur: tutuklama sebepleri var ama tutuklama ölçüsüz kalıyorsa, daha hafif tedbirle aynı amaca ulaşılır. 3. Adli Kontrol Yükümlülükleri Nelerdir? CMK m. 109/3, adlî kontrolün şüphelinin madde metninde sayılan bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerdiğini belirtir. Bu yükümlülükler şunlardır: a) Yurt dışına çıkamamak. b) Hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurmak (uygulamada "imza atmak" denen yükümlülük). c) Hâkimin belirttiği merci veya kişilerin çağrılarına ve gerektiğinde meslekî uğraşlarına ilişkin veya eğitime devam konularındaki kontrol tedbirlerine uymak. d) Her türlü taşıtları veya bunlardan bazılarını kullanamamak ve gerektiğinde makbuz karşılığında sürücü belgesini teslim etmek. e) Özellikle uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından arınmak amacıyla, hastaneye yatmak dahil, tedavi veya muayene tedbirlerine tâbi olmak ve bunları kabul etmek. f) Şüphelinin parasal durumu göz önünde bulundurularak, miktarı ve bir defada veya birden çok taksitlerle ödeme süreleri Cumhuriyet savcısının isteği üzerine hâkimce belirlenecek bir güvence miktarını yatırmak. g) Silâh bulunduramamak veya taşıyamamak, gerektiğinde sahip olunan silâhları makbuz karşılığında adlî emanete teslim etmek. h) Suç mağdurunun haklarını güvence altına almak üzere belirlenen parayı aynî veya kişisel güvenceye bağlamak. i) Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve adlî kararlar gereğince ödemeye mahkûm edildiği nafakayı düzenli olarak ödeyeceğine dair güvence vermek. j) Konutunu terk etmemek. k) Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek. l) Belirlenen yer veya bölgelere gitmemek. (j, k ve l bentleri 2/7/2012 tarihli 6352 sayılı Kanun'un 98. maddesiyle eklenmiştir.) 4. Gebe, Yeni Doğum Yapmış, Ağır Hasta veya Engelli Şüpheli için Özel Hüküm CMK m. 109/4 uyarınca, ağır hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremediği 5275 sayılı Kanun m. 16/3 uyarınca tespit edilen şüpheli ile gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçmemiş bulunan kadın şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrole karar verilebilir. 5. Kararı Kim Verir? CMK m. 110/1 uyarınca şüpheli, Cumhuriyet savcısının istemi ve sulh ceza hâkiminin kararı ile soruşturma evresinin her aşamasında adlî kontrol altına alınabilir. m. 110/3 uyarınca m. 109 ile m. 110/1-2 hükümleri, gerekli görüldüğünde görevli ve yetkili diğer yargı mercileri tarafından da kovuşturma evresinin her aşamasında uygulanır. Yani dava açıldıktan sonra kararı mahkeme verir. 6. Adli Kontrol Şartı Ne Kadar Sürer? 8/7/2021 tarihli 7331 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle eklenen ve 1/1/2022'de yürürlüğe giren CMK m. 110/A uyarınca: Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adli kontrol süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde adli kontrol süresi en çok üç yıldır. Bu süre zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; ancak uzatma süresi toplam üç yılı, TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda dört yılı geçemez. Bu süreler çocuklar bakımından yarı oranında uygulanır. Ayrıca CMK m. 110/4 uyarınca adli kontrolün devamının gerekip gerekmediğine en geç dört aylık aralıklarla karar verilir: soruşturmada Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturmada resen mahkeme. Bu, 1/1/2022 öncesinde bulunmayan bir güvencedir; m. 110/A yürürlüğe girmeden önce kanunda adli kontrol için azami bir süre öngörülmemişti. 7. Adli Kontrol Verildikten Sonra Ne Olur? Kişi serbesttir; ancak kararda yazan yükümlülüklere uymak zorundadır. Uygulamada en çok karşılaşılan durum, belirli gün aralıklarıyla kolluğa başvurup imza atma yükümlülüğüdür. Yurt dışına çıkış yasağı varsa kişi, yasak kaldırılıncaya kadar yurt dışına çıkamaz (CMK m. 109/3-a). Soruşturma veya kovuşturma devam eder; adli kontrol, yargılamanın sonucunu (mahkûmiyet veya beraat) belirlemez. Kural olarak adli kontrol altında geçen süre cezadan mahsup edilmez; ancak bu kural (e) bendindeki tedavi veya muayene ile (j) bendindeki konutu terk etmeme yükümlülüklerinde uygulanmaz. Konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün sayılır (CMK m. 109/6). 8. Yükümlülüklerin Kaldırılması ve Değiştirilmesi CMK m. 110/2 uyarınca hâkim, Cumhuriyet savcısının istemiyle şüpheliyi bir veya birden çok yeni yükümlülük altına koyabilir; yükümlülükleri bütünüyle veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya şüpheliyi bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir. Örneğin tedavi için yurt dışına çıkması gereken kişi, CMK m. 111/1 uyarınca yükümlülükten geçici muafiyet isteyebilir; hâkim veya mahkeme bu istem hakkında beş gün içinde karar verebilir. 9. Adli Kontrol Kararına İtiraz CMK m. 111/1 uyarınca şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra hâkim veya mahkeme m. 110/2'ye göre beş gün içinde karar verebilir. m. 111/2 uyarınca adlî kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir. İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m. 268/1). Sulh ceza hâkimliğinin adli kontrole ilişkin kararlarına yapılan itirazı, yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m. 268/3-b). İtiraz dilekçesinde, tedbirin ölçüsüz olduğunu gösteren somut olgular (iş, öğrenim, sağlık durumu, ikametin sabitliği) ileri sürülür. 10. Yükümlülüklere Uyulmazsa Ne Olur? CMK m. 112/1 uyarınca adlî kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir. Azami tutukluluk süresinin dolması nedeniyle verilen adli kontrolün ihlalinde de bu hüküm uygulanabilir; ancak bu durumda tutuklama süresi ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde dokuz aydan, diğer işlerde iki aydan fazla olamaz (m. 112/2). Bu nedenle imza yükümlülüğünün gün ve saatinin, konutu terk etmeme kararının kapsamının baştan net anlaşılması önemlidir. 11. Adli Kontrol ile Denetimli Serbestlik Farkı Adli kontrol Denetimli serbestlik Aşama Yargılama sürerken Çoğunlukla mahkûmiyet sonrası infaz (HAGB denetim süresinde de uygulanabilir) Dayanak CMK m. 109 vd. 5275 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat Niteliği Koruma tedbiri İnfaz rejimi Amaç Yargılamanın güvenliği Cezanın toplum içinde infazı İnfaz hesabı için infaz süresi hesaplama aracımıza bakabilirsiniz. 12. Adli Kontrol Adli Sicile İşler mi? Adli sicil kaydı, kesinleşmiş mahkûmiyet hükümlerine ilişkindir (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 4). Adli kontrol bir mahkûmiyet değil, yargılama sürerken uygulanan tedbirdir. Bu nedenle adli kontrolün kendisi bir ceza olarak sicile yansıyan bir sonuç doğurmaz; ancak dosyanın sonucunda verilecek hüküm ayrı bir meseledir. 13. Ankara'da Durum Ankara'da soruşturma aşamasındaki adli kontrol kararları sulh ceza hâkimliklerince verilir. Bu kararlara yapılan itirazı, CMK m. 268/3-b uyarınca yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler; sulh ceza hâkimlikleri arasındaki numara sırası kuralı (m. 268/3-a) adli kontrol kararlarına yapılan itirazlarda uygulanmaz. İmza yükümlülüğünün yeri ve süreleri kararda hâkim tarafından belirlenir (CMK m. 109/3-b); uygulamada genellikle şüphelinin ikametine yakın bir kolluk birimi belirlenir. İkamet değişikliğinin mahkemeye bildirilmesi, ihlal iddiasının önlenmesine yardımcı olur. Sözlükten İlgili Terimler Adli Kontrol Tutuklama Sulh Ceza Hâkimliği Soruşturma ve Kovuşturma 14. Sıkça Sorulan Sorular Adli Kontrol ile Serbest Kalmak Ne Demek? Kişi tutuklanmaz, serbest kalır; ancak kararda yazan yükümlülüklere (imza, yurt dışı yasağı, konutu terk etmeme gibi) uymak zorundadır. Adli Kontrol Kararının Amacı Nedir? Tutuklamanın amacına daha hafif bir tedbirle ulaşmak; yargılamanın güvenliğini sağlarken kişi özgürlüğünü mümkün olduğunca korumak. Adli Kontrol Şartı Ne Kadar Sürer? CMK m. 110/A uyarınca ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl; zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde en çok üç yıldır; uzatma süresi toplam üç yılı (bazı suçlarda dört yılı) geçemez. Çocuklarda bu süreler yarı oranında uygulanır. Adli Kontrol Verildikten Sonra Ne Olur? Soruşturma veya kovuşturma devam eder. Kişi yükümlülüklerini yerine getirdiği sürece serbesttir. Adli Kontrol Kararına İtiraz Edilebilir mi? Evet. CMK m. 111/2 uyarınca adlî kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir. Adli Kontrol Kararını Kim Verir? Soruşturmada Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi; kovuşturmada görevli ve yetkili yargı mercii. Yurt Dışı Yasağı Ne Zaman Kalkar? Şüpheli veya sanık, yükümlülüğün kaldırılmasını veya değiştirilmesini isteyebilir; hâkim veya mahkeme, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra m. 110/2'ye göre beş gün içinde karar verebilir (CMK m. 111/1). Ayrıca adli kontrolün devamı en geç dört ayda bir değerlendirilir (m. 110/4) ve m. 110/A'daki azami süreler işler. Adli Kontrol ile Denetimli Serbestlik Aynı Şey mi? Hayır. Adli kontrol yargılama sürerken uygulanan koruma tedbiri, denetimli serbestlik mahkûmiyet sonrası infaz rejimidir. Kaynaklar 5271 sayılı CMK m. 100, m. 109, m. 110 (dördüncü fıkra: 8/7/2021-7331/16 md.), m. 110/A (8/7/2021-7331/17 md.; yürürlük 1/1/2022), m. 111, m. 112, m. 268 5275 sayılı Kanun m. 16/3 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 4 İlgili içtihatlar: Tutuklama ve Adli Kontrol içtihatları (4 karar) İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Yakalama, gözaltı, tutuklama ve diğer koruma tedbirlerine ilişkin genel bilgiler, Av. Mete ŞAHİN’in Yenimahalle ve Ankara Ceza ve Ağır Ceza Avukatı sayfasında yer alır. Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez.
- Aile Konutu ve Aile Konutu Şerhi: Eşin Açık Rızası, Satış, Kira ve İpotek
Eşlerin birlikte oturduğu ev tapuda yalnız birinin adına kayıtlı olsa bile, malik eş bu evi diğer eşin açık rızası olmadan satamaz, bağışlayamaz, üzerine ipotek kuramaz; kiralık evde de kiracı eş sözleşmeyi tek başına sona erdiremez. Bu sınır, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 194. maddesinden doğar ve tapuda "aile konutu" şerhi bulunup bulunmamasına bağlı değildir. Şerh, korumayı yaratmaz; zaten var olan korumayı sicilde görünür hâle getirir. Uygulamada uyuşmazlıklar çoğunlukla evlilik sarsılmaya başladığında ortaya çıkar: eşlerden biri evi akrabasına devreder, krediye teminat gösterir ya da kira sözleşmesini feshederek ailenin yaşadığı yeri elden çıkarmaya çalışır. Aşağıda hangi işlemlerin rızaya bağlı olduğu, rızanın nasıl ispatlandığı, şerhin ne işe yaradığı ve rızasız işleme karşı hangi yolların açık olduğu Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatılmaktadır. Aile Konutu Hangi Evdir? Kanun aile konutunu tanımlamaz; TMK m. 186, eşlerin oturacakları konutu birlikte seçeceklerini söyler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kanun gerekçesine dayanarak aile konutunu eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini sürdürdüğü, hayatlarına yön verdikleri yer olarak tarif etmektedir. Belirleyici olan tapu kaydındaki nitelik veya nüfus adresi değil, ailenin fiilen yaşam merkezi olarak kullandığı yerdir. Bu nedenle mülkiyetin eşlerden birine, her ikisine ya da üçüncü bir kişiye ait olması sonucu değiştirmez; konut kira ile de sağlanmış olabilir. Buna karşılık ailenin hiç oturmadığı, kiraya verilmiş bir daire ya da yalnız tatilde kullanılan bir ev, somut olayda yaşam merkezi olmadığı ölçüde bu korumadan yararlanmaz. Eşlerden birinin evi terk etmesi ise tek başına niteliği ortadan kaldırmaz: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, erkeğin ortak konutu bırakıp gitmesinin ve kadının dava sürecinde evden çıkmak zorunda kalmasının aile konutu vasfını sona erdirmeyeceğini açıkça belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 11.05.2026, E. 2025/7674, K. 2026/5344). Nitelik, evlilik sona erdiğinde biter. Boşanma kararının kesinleşmesiyle konut aile konutu olmaktan çıkar; bu tarihten sonra yapılan işlemler artık eski eşin rızasına bağlı değildir. Açık Rızaya Bağlı İşlemler TMK m. 194/1 üç tür işlemi sayar: "Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz." Kiralık konut bakımından aynı kural 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 349. maddesinde tekrarlanır. Hangi işlemin nereye düştüğü aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. İşlem Açık Rıza Gerekir mi? Rızasız Yapılırsa Satış, bağış veya takas yoluyla devir Evet (TMK m. 194/1) Tapu iptali ve taşınmazın devreden eş adına tescili istenebilir İpotek, intifa veya oturma hakkı kurulması Evet; konut üzerindeki hakları sınırlar Kurulan hakkın kaldırılması istenebilir Kiracı eşin kira sözleşmesini feshetmesi Evet (TMK m. 194/1; TBK m. 349/1) Fesih geçerli sayılmaz; kiracı eş hâkimden karar isteyebilir Malik olmayan eşin şerh talebi Hayır; eş tapu müdürlüğüne kendisi başvurur Talep reddedilirse yargı yoluna gidilebilir Aile konutu dışındaki malvarlığı da tehlikedeyse başka bir koruma yolu vardır: ailenin ekonomik varlığının korunması gerektiğinde eş, TMK m. 199 uyarınca hâkimden belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufların kendi rızasına bağlanmasını da isteyebilir; hâkim taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırırsa bu durum kendiliğinden tapu kütüğüne şerh edilir. Rıza önceden ve genel olarak verilemez. Hukuk Genel Kurulu'na göre sınırlama emredici niteliktedir; bu korumadan önceden vazgeçilemez, eşler anlaşarak da kaldıramaz ve rıza ancak belirli bir işlem için verilebilir. "Evle ilgili her işi eşim yapabilir" şeklindeki genel bir beyan, ileride yapılacak bir satışın açık rızası sayılmaz. Rızası alınamayan ya da haklı bir sebep olmadan rıza vermeyen eşe karşı kanun bir çıkış yolu da öngörür: işlemi yapmak isteyen eş, TMK m. 194/2 uyarınca hâkimin müdahalesini isteyebilir. Örneğin ailenin daha uygun bir eve taşınması için mevcut evin satışı gerekiyor ve diğer eş hiçbir gerekçe göstermeden imzadan kaçınıyorsa, hâkim tarafların durumunu değerlendirerek karar verir. Aile Konutu Şerhi Ne İşe Yarar? TMK m. 194/3'e göre aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Fıkradaki "tapu müdürlüğünden" ibaresi, 6.2.2014 tarihli 6518 sayılı Kanun'la eklenmiştir. Değişiklikten sonra şerh için önce idari yolun denenmesi gerekir: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tapu müdürlüğüne yapılıp sonuçlanmış bir başvuru veya bu başvurunun reddi olmadan doğrudan şerh davası açılmasında hukuki yarar görmeyen istinaf kararını onamıştır (Yargıtay 2. HD, 20.06.2023, E. 2022/11400, K. 2023/3361). O dosyada başvuru yapılmış, ancak eş imza randevusuna gitmediği için işlem iptal edilmişti; yarım kalan başvuru dava açmaya yetmemiştir. Şerhin hukuki niteliği konusunda Hukuk Genel Kurulu'nun yaklaşımı nettir: şerh kurucu değil, açıklayıcıdır. Kurul'un ifadesiyle, "şerh konulduğu için aile konutu olmamakta, aksine aile konutu olduğu için şerh konulabilmektedir" (Yargıtay HGK, 26.04.2023, E. 2022/761, K. 2023/379). Dolayısıyla şerh koydurmamış eş, korumayı kaybetmiş sayılmaz. Buna rağmen şerhin pratik değeri büyüktür. Şerh tapuda göründüğü için alıcı, banka veya tapu memuru işlemin rızaya bağlı olduğunu baştan bilir; sonradan "bilmiyordum" savunması zayıflar ve uyuşmazlık çoğu zaman doğmadan önlenir. Özellikle evliliğin gerildiği, eşlerden birinin taşınma hazırlığı yaptığı dönemlerde şerh başvurusunu geciktirmemek yerinde olur. Rızasız Yapılan Satış veya İpoteğe Karşı Dava Açık rıza olmadan yapılan devir veya sınırlama geçerli kabul edilmez. Malik olmayan eş, işlemin iptali için dava açabilir. Satışta talep, tapu kaydının iptali ve taşınmazın yeniden devreden eş adına tescilidir; konut davacı eşe değil, önceki malike döner. İpotekte ise ipoteğin kaldırılması istenir. Yazıda anılan kararlardaki davalar aile mahkemelerinde görülmüştür. Davada rızanın varlığını ispat yükü, işlemi yapan malik eşe ve işlemin karşı tarafına düşer. Davacı eşin "rıza vermedim" demesi yeterlidir; rızanın verildiğini davalılar kanıtlamak zorundadır. Rıza için kanun bir şekil öngörmediğinden sözlü verilmesi de mümkündür, ancak açık olmalıdır. Bir örnekle somutlaştıralım: Yenimahalle'de on iki yıldır oturdukları daire Murat Bey adına kayıtlıdır. Murat Bey, iş yerinin borcu için daireyi bir bankaya ipotek ettirir; tapuda şerh yoktur ve eşi Zeynep Hanım işlemden habersizdir. Banka "tapuda şerh görmedik, iyi niyetliyiz" diye savunma yapsa bile, ipotek tarihinde konutun aile konutu olduğu ve Zeynep Hanım'ın açık rızasının alınmadığı ispatlandığında ipoteğin kaldırılması gerekir. Zeynep Hanım'ın davadan önce şerh koydurmamış olması sonucu değiştirmez. Süre bakımından TMK m. 194 özel bir dava süresi öngörmez. Ancak koruma evlilikle sınırlı olduğundan, dava sürerken boşanma kesinleşirse dava konusuz kalır. Bu durumda yargılama giderleri, 6100 sayılı HMK m. 331/1 uyarınca dava tarihindeki haklılık durumuna göre belirlenir. Rızasız devir nedeniyle dava açan eş dava tarihinde haklıysa giderler ve vekâlet ücreti onun lehine hükmedilir. Yargıtay Uygulaması Üçüncü kişinin iyi niyeti, işlemin doğrudan tarafını kurtarmaz. Hukuk Genel Kurulu, aile konutuna eşin açık rızası alınmadan kurulan ipotek hakkında, sınırlamanın şerhten değil konutun niteliğinden doğduğunu, bu nedenle işlemin tarafı olan üçüncü kişinin iyi niyetli olup olmamasının önem taşımadığını kabul etmiştir. Kurul, ipoteğin konut kredisinin teminatı olmasının da sonucu değiştirmediğini, basiretli bir tacir gibi davranması gereken bankanın iyi niyet savunmasının dinlenemeyeceğini vurgulamıştır (Yargıtay HGK, 07.12.2021, E. 2018/1094, K. 2021/1616). Satıştan haberdar olmak, açık rıza değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin incelediği dosyada TOKİ'den alınan ve aile konutu olarak kullanılan konutun hissesi, taksitler ödenemeyince bir protokolle üçüncü kişiye devredilmişti. Tanıklar, kocanın satıştan önce kadını aradığını ve kadının "umurumda değil satarsan sat devredersen devret" dediğini anlatmıştı. Daire, bu beyanların açık rızanın ispatı için yeterli olmadığını, eşe satıştan önce haber verilmesinin de davayı hakkın kötüye kullanılmasına dönüştürmeyeceğini belirterek ret kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 11.05.2026, E. 2025/7674, K. 2026/5344). Sonraki alıcılarda tapu sicilinin güvenilirliği devreye girer. Taşınmaz birkaç kez el değiştirmişse son malik, TMK m. 1023'teki korumaya dayanabilir. Ancak Hukuk Genel Kurulu çoğunluğu, kısa sürede ve düşük bedelle yapılan devirleri şüphe uyandıran durumlar olarak görmüş; diğer davalılarla el ve işbirliği içinde olan, gereken özeni göstermeyen son malikin TMK m. 1024 uyarınca yolsuz tescile dayanamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 26.04.2023, E. 2022/761, K. 2023/379). Bu nedenle devir zincirinde yer alan herkesin konutu nasıl edindiği, bedelin ödenip ödenmediği ve taraflar arasındaki yakınlık ayrıntılı biçimde araştırılır. Kiralık Aile Konutunda Eşin Konumu Aile konutu kira ile sağlanmışsa kira sözleşmesini imzalamış eş, diğer eşin açık rızası olmadan sözleşmeyi feshedemez (TMK m. 194/1; TBK m. 349). Sözleşmede adı bulunmayan eş, TMK m. 194/4 uyarınca kiraya verene yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve kira borcundan diğer eşle birlikte müteselsilen sorumlu olur. Bu bildirim yapıldıktan sonra kiraya veren, TBK m. 349/3 gereğince fesih bildirimini ve ödeme süreli ihtarı her iki eşe ayrı ayrı göndermek zorundadır. Kiralık konutta tapu şerhi söz konusu olmadığından, eşin korunması bu bildirime bağlıdır. Ev sahibinin yalnız bir eşe gönderdiği ihtarlarla tahliye sürecinin işletilmesi riski, bildirimle büyük ölçüde azalır. Sık Sorulan Sorular Tapuda aile konutu şerhi yoksa eşim evi satabilir mi? Tapu müdürlüğü işlemi yapabilir, ancak satış hukuken korunmaz. Şerh açıklayıcı nitelikte olduğundan, konut aile konutuysa ve açık rızanız alınmamışsa tapu iptali ve tescil davası açılabilir. Şerh yalnız ispatı ve önlemeyi kolaylaştırır. Açık rıza yazılı mı olmalıdır? Kanun bir şekil şartı öngörmez; rıza sözlü de verilebilir. Ancak rızanın açık ve belirli bir işleme yönelik olması gerekir. İspat yükü işlemi yapan eşte ve karşı tarafta olduğundan, uygulamada rızanın tapu işleminde imzayla ya da yazılı olarak alınması güvenli yoldur. Aile konutu şerhi için doğrudan mahkemeye başvurulabilir mi? Malik olmayan eş şerhi önce tapu müdürlüğünden istemelidir. Yargıtay, tamamlanmış bir tapu başvurusu veya ret kararı olmadan açılan şerh davasında hukuki yarar bulunmadığı yönündeki kararı onamıştır. Tapu müdürlüğü talebi reddederse yargı yolu açılır. Boşanma davası açılınca evin aile konutu niteliği sona erer mi? Hayır. Nitelik, boşanma davasının açılmasıyla değil, boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. Dava sürerken eşlerden birinin evi terk etmesi de tek başına bu niteliği kaldırmaz. Boşanma kesinleştikten sonra TMK m. 194'e dayalı koruma artık uygulanmaz. Banka, ipotek kurarken tapuda şerh görmediğini söylerse ne olur? Hukuk Genel Kurulu, işlemin doğrudan tarafı olan bankanın iyi niyet savunmasını dinlememektedir. İpotek tarihinde konut aile konutuysa ve diğer eşin açık rızası alınmamışsa ipoteğin kaldırılması gerekir. İpoteğin konut kredisi teminatı olması da sonucu değiştirmez. İlgili Araçlar ve Yazılar Aile konutu ile ilgili tapu iptali veya ipoteğin kaldırılması davası açmadan önce olası harç kalemlerini Yargı Harcı Hesaplama aracıyla, vekâlet ücretini Avukatlık Ücreti Hesaplama aracıyla ön hesaplayabilirsiniz. Tapu işleminin, boşanma kararının kesinleşmesinin veya bildirim tarihlerinin arasındaki süreleri Tarih ve Süre Hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz. Konuya ilişkin kararların tamamı Aile Konutu İçtihatları sayfasında, eşler arasındaki mal paylaşımına ilişkin kararlar Mal Rejimi, Katılma Alacağı ve Katkı Payı İçtihatları sayfasında yer almaktadır. Terimlerin kısa tanımları için Hukuk Sözlüğü'ndeki aile konutu, aile konutu şerhi ve açık rıza maddelerine bakabilirsiniz. Yazıda anılan kararların resmî tam metinleri Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Bilgi Sistemi'nde yer almaktadır: HGK 2018/1094 E., 2021/1616 K., HGK 2022/761 E., 2023/379 K., 2. HD 2025/7674 E., 2026/5344 K. ve 2. HD 2022/11400 E., 2023/3361 K.. Kanun metinleri için 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu resmî metinlerine başvurabilirsiniz. Aile hukukuna ilişkin genel çerçeve için Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi sayfasını, boşanma sürecinde evle ilgili hakların mal paylaşımıyla bağlantısı için Mal Rejiminin Tasfiyesi: Katılma Alacağı ve Ziynet Alacağı ve Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanmada İlk Hazırlık yazılarını okuyabilirsiniz. Ankara'da aile hukuku uyuşmazlıklarına ilişkin hukuki destek için Av. Mete ŞAHİN aile hukuku çalışma alanı sayfasını inceleyebilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve somut bir dosya için hukuki görüş yerine geçmez. Kendi durumunuza ilişkin değerlendirme için bir avukata danışmanızı öneririz.
- Ceza Soruşturmasında İfade, Susma ve Müdafi Yardımı
Bu yazıdaki mevzuat ve yargı kararları en son 13 Eylül 2026 tarihinde gözden geçirilmiştir. Kısa cevap: Şüphelinin ifadesi alınırken kimliği saptanır, yüklenen suç açıkça anlatılır, müdafi seçme hakkı ile susma hakkı hatırlatılır ve şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği bildirilir. Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Aşağıda ifade ve sorgu usulü, susma hakkının sonuçları, zorunlu müdafilik hâlleri, dosya inceleme yetkisi, gözaltı süreleri ve uzlaştırma kapsamındaki güncel değişiklik açıklanmaktadır. Genel çerçeve Ceza Hukuku Rehberi sayfasında yer almaktadır. İfade Alma ve Sorguda Hangi Haklar Hatırlatılır? Ceza Muhakemesi Kanunu m. 147, ifade alma ve sorguda uyulması zorunlu usulü sayar: İfade ve sorguda haklar ile yasak usuller. Kimlik saptaması. Şüpheli, kimliğine ilişkin soruları doğru cevaplandırmakla yükümlüdür. İsnadın bildirilmesi. Kendisine yüklenen suç anlatılır. Müdafi hakkı. Müdafi seçme hakkı ve hukuki yardımından yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorguda hazır bulunabileceği bildirilir; müdafi seçecek durumda değilse ve istiyorsa baro tarafından müdafi görevlendirilir. Yakınlarına haber verme. Yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl bildirilir. Susma hakkı. Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu söylenir. Delil toplanmasını isteme. Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır; aleyhindeki şüphe nedenlerini ortadan kaldırma ve lehine hususları ileri sürme olanağı tanınır. Kişisel ve ekonomik durum. Bu konuda bilgi alınır. Tutanak. İşlemler tutanağa bağlanır. Bu hatırlatmaların yapılıp yapılmadığı, tutanaktan denetlenir. Nitekim tutanakta, yukarıdaki işlemlerin yerine getirilip getirilmediği, getirilmemişse nedenleri açıkça gösterilmelidir. Susma Hakkı Aleyhe Delil Olur mu? Hayır. Susma hakkı, Anayasa m. 38/5'teki kendisini suçlayıcı beyanda bulunmaya zorlanamama güvencesinin ceza muhakemesindeki görünümüdür. Şüphelinin veya sanığın susması, aleyhine bir karine oluşturmaz ve suçun ispatı bakımından delil olarak kullanılamaz. Kimlik bilgileri bakımından durum farklıdır: kişi kimliğine ilişkin soruları doğru cevaplandırmakla yükümlüdür. Susma hakkı, isnat edilen suça ilişkin açıklamaları kapsar. Susma hakkının kullanılması, sonradan açıklama yapılmasına engel değildir. Soruşturmanın ileri aşamasında, dosya incelendikten sonra ayrıntılı savunma yapılması yaygın bir tercihtir. Müdafi Yardımından Yararlanma Hakkı CMK m. 149 uyarınca şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir; kanuni temsilcisi de müdafi seçebilir. Kovuşturmada suçun hukuki niteliği değişirse sanık, bundan önceden haberdar edilip savunmasını yapabilecek hâle getirilmedikçe başka bir kanun hükmüyle mahkûm edilemez (CMK m. 226/1). Sanığa bildirim yapılamaması veya sanığın duruşmaya gelmemesi hâlinde müdafie yapılan bildirimi yeterli sayan CMK m. 226/4 üçüncü cümlesi, Anayasa Mahkemesinin E. 2025/18, K. 2026/66 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; iptal hükmü 16 Nisan 2027'de yürürlüğe girecektir. Soruşturma evresinde ifade almada en çok üç avukat hazır bulunabilir. Kanun ayrıca açık bir güvence getirmiştir: avukatın şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz. Bu hakkın ihlali, yalnızca usul sorunu değildir. Anayasa Mahkemesi, Özgür Uyanık başvurusunda (B. No: 2020/9524, karar tarihi 15 Haziran 2022) ve Ruşen Bayar başvurusunda (B. No: 2020/33709, aynı tarih), soruşturmada müdafi olmaksızın alınan beyanların mahkûmiyet hükmünde kullanılmasının müdafi yardımından yararlanma hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir. Zorunlu Müdafilik Hangi Hâllerde Vardır? CMK m. 150 uyarınca müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir. Aynı kural, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada da uygulanır. Bunların dışında kalan hâllerde kişiye müdafi seçmesi istenir; seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse istemi hâlinde baro tarafından müdafi görevlendirilir. Müdafi Olmadan Kollukta Alınan İfadenin Değeri Bu, uygulamanın en belirleyici kurallarından biridir. CMK m. 148/4'e göre müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 22 Aralık 2022 tarihli kararında (E. 2022/388, K. 2022/824), üzerinde şüphe somutlaşmış kişinin CMK m. 147'deki hakları hatırlatılmadan ve müdafi bulunmaksızın kolluğa verdiği, sonradan da doğrulamadığı beyanın hükme esas alınamayacağı; bu beyanı içeren tutanak ile tutanağı düzenleyen görevlilerin tanık anlatımlarının da aynı nedenle delil olarak kullanılamayacağı kabul edilmiştir (CMK m. 148/4, 206 ve 217). Beyanın ikrar değil emare niteliğinde olduğu ve diğer delillerle birlikte değerlendirilebileceği görüşü ise karşı oyda yer almıştır; karar oy çokluğuyla verilmiştir. Aynı olayla ilgili yeniden ifade alma ihtiyacı doğarsa, bu işlem yalnızca Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir. Kolluğun kendiliğinden yeniden ifade alması kanuna aykırıdır. Yasak Sorgu Usulleri CMK m. 148, beyanın özgür iradeye dayanması gerektiğini belirterek şu usulleri yasaklar: kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehdit ile bazı araçların kullanılması gibi bedensel veya ruhsal müdahaleler. Kanuna aykırı bir yarar vaat edilmesi de yasaktır. Yaptırım ağırdır: yasak usullerle elde edilen ifadeler, rıza ile verilmiş olsa dahi delil olarak değerlendirilemez. Bu kural, Anayasa m. 38/6'daki "kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez" hükmünün somutlaşmış hâlidir. İfade Tutanağı ve Şerh Düşme Tutanakta yer alması gereken hususlar CMK m. 147'de sayılmıştır: işlemin yapıldığı yer ve tarih, hazır bulunanların isim ve sıfatları ile ifade verenin açık kimliği, kanuni hatırlatmaların yapılıp yapılmadığı, tutanak içeriğinin ifade veren ve hazır olan müdafi tarafından okunduğu ve imzalarının alındığı, imzadan çekinme hâlinde bunun nedenleri. Buradan çıkan pratik sonuç şudur: tutanakta beyanınızla uyuşmayan bir ifade varsa, imzalamadan önce düzeltme talep edilmeli, kabul edilmezse tutanağa şerh düşülmelidir. İmzadan kaçınılması hâlinde de bunun nedeni tutanağa geçirilir. Sonradan "öyle söylemedim" denilmesi, tutanakta bir kayıt yoksa ispat bakımından zorluk doğurur. Dosya İnceleme Yetkisi ve Kısıtlama Kararı CMK m. 153 uyarınca müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız alabilir. Bu haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır. Bu yetki, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Kısıtlama kararı ancak kanunda sayılan katalog suçlar bakımından verilebilir; bunlar arasında kasten öldürme, nitelikli cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu madde imal ve ticareti, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, Devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar ile kaçakçılık suçları yer alır. Kısıtlama kararı bulunsa bile şu belgelere uygulanmaz: yakalanan kişinin veya şüphelinin ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve ilgililerin hazır bulunmaya yetkili oldukları adli işlemlere ilişkin tutanaklar. İddianamenin kabulünden itibaren müdafi, dosya içeriğini ve muhafaza altındaki delilleri inceleyebilir; tüm belgelerin örneğini harçsız alabilir. Ayrıca CMK m. 154/2 uyarınca belirli suç grupları bakımından, gözaltındaki şüphelinin müdafi ile görüşme hakkı Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla yirmi dört saat kısıtlanabilir; bu süre zarfında ifade alınamaz. İfadeye Çağrı, Zorla Getirme ve Gözaltı Süreleri Çağrı. CMK m. 145 uyarınca ifadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişi davetiye ile çağrılır; davetiyede çağrılma nedeni açıkça belirtilir ve gelmezse zorla getirileceği yazılır. Gözaltı sürelerinde kanuni sınırlar. Zorla getirme. Hakkında tutuklama kararı veya yakalama emri için yeterli nedenler bulunan ya da usulüne uygun çağrıldığı hâlde gelmeyen kişi hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Zorla getirilen kişi derhâl, olanak yoksa yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde çağıran makam önüne götürülür ve ifadesi alınır. Aynı usul tanık, bilirkişi, mağdur ve şikâyetçi bakımından da uygulanabilir. Gözaltı. CMK m. 91 uyarınca gözaltı süresi, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre bu sürenin dışındadır ve on iki saatten fazla olamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle gözaltı süresini her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir. Gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin suç işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır. Yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı, gözaltına alma işlemine karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir; hâkim evrak üzerinden derhâl ve nihayet yirmi dört saat dolmadan başvuruyu sonuçlandırır. Serbest bırakılan kişi, yeni ve yeterli delil olmadıkça ve Cumhuriyet savcısının kararı bulunmadıkça aynı nedenle yeniden yakalanamaz. Soruşturmanın Yürütülmesi CMK m. 160 uyarınca Cumhuriyet savcısı, suç işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar. Kanunun açık ifadesiyle savcı, maddi gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür. Bu hüküm, savunma tarafının lehe delil toplanması talebini dayandırdığı temel kuraldır; talebin dilekçeyle ve somut biçimde ileri sürülmesi önem taşır. Mağdur ve Şikâyetçinin Hakları CMK m. 234 uyarınca mağdur ve şikâyetçi, soruşturma evresinde delillerin toplanmasını isteme, gizliliği ve amacı bozmamak koşuluyla belge örneği isteme, vekili yoksa baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme, soruşturma belgelerini vekili aracılığıyla inceletme ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz haklarına sahiptir. Belirli suçlarda vekil görevlendirilmesi güçlendirilmiştir: cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından avukat görevlendirilmesi istenebilir. Mağdur on sekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malul ise ve vekili yoksa istemi aranmaksızın vekil görevlendirilir. Kanun ayrıca, bu hakların mağdur ve şikâyetçiye anlatılıp açıklanmasını ve bu hususun tutanağa yazılmasını zorunlu kılar. Uzlaştırma Kapsamında 2025 Değişikliği Uzlaştırma, CMK m. 253 kapsamındaki suçlarda soruşturma ve kovuşturmanın sona ermesini sağlayan bir kurumdur. Kapsamda şikâyete bağlı suçlar ile kanunda ayrıca sayılan suçlar (kasten yaralama, taksirle yaralama, tehdidin temel şekli, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık, dolandırıcılık gibi) yer alır. 2024 ve 2025 değişiklikleri birbirinden ayrılmalıdır. 7531 sayılı Kanun'un 16. maddesiyle 2024'te uzlaştırma dışına alınan düzenleme, TCK m. 125/2'deki mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle hakarettir; kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hükmü olan m. 125/3-a değildir. Daha sonra 7571 sayılı Kanun'un 24. maddesiyle CMK m. 253/3'teki kapsam TCK m. 125'in tamamını içerecek şekilde değiştirilmiştir. Güncel CMK m. 253/3 uyarınca cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip ve hakaret suçlarında uzlaştırma yoluna gidilemez. Ancak CMK geçici m. 8 uyarınca, 7571 sayılı Kanun'un ilgili değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarihte soruşturma veya kovuşturma evresinde olup uzlaşmanın zaten sağlandığı dosyalarda önceki hükümler uygulanır. Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki başka bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlendiğinde de kural olarak uzlaşma hükümleri uygulanmaz; önödeme kapsamındaki bir suçla birlikte işlenmesi hâlinde ise uzlaştırma kapsamındaki suç için uzlaşma hükümleri uygulanır. Usul bakımından uzlaşma teklifine yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır. Uzlaştırmacı, dosyadaki belgelerin örnekleri kendisine verildiği tarihten itibaren en geç otuz gün içinde süreci sonuçlandırır; büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir. Müzakereler gizlidir. Kısa Kontrol Listesi İfadeye çağrı davetiyesinde çağrılma nedeninin yazılı olup olmadığını kontrol edin. İfade öncesinde müdafi talep edin; zorunlu müdafilik hâllerinden birine giriyorsanız istem aranmaz. Susma hakkınızı kullanmanın aleyhinize sonuç doğurmayacağını bilin; kimlik sorularını doğru yanıtlayın. Tutanağı imzalamadan önce okuyun; uyuşmayan kayıt varsa düzeltme isteyin veya şerh düşün. Lehinize delillerin toplanmasını somut biçimde talep edin. Dosyada kısıtlama kararı varsa bile ifade tutanağı ve bilirkişi raporlarını inceleyebileceğinizi hatırlayın. Gözaltı süresinin aşıldığını düşünüyorsanız sulh ceza hâkimine başvurulabileceğini bilin. Ankara ve Yenimahalle'de Başvuru Ankara'da soruşturma işlemleri Cumhuriyet başsavcılığı bünyesindeki ilgili bürolarca yürütülür; zorunlu müdafi görevlendirmeleri Ankara Barosu CMK servisi üzerinden yapılır. Uzlaştırma dosyaları ise adliye bünyesindeki uzlaştırma bürosuna gönderilir. Yenimahalle'de gerçekleşen olaylarda soruşturmanın yürütüleceği başsavcılık, suçun işlendiği yere göre belirlenir. Yerel başvuru hazırlığı için Ankara Hukuk Rehberi ve Yenimahalle Hukuk Rehberi sayfaları incelenebilir. Sözlükten İlgili Terimler Müdafi Zorunlu Müdafi Susma Hakkı İfade Alma Sorgu Gözaltı Sık Sorulan Sorular İfade Verirken Susma Hakkım Var mı? Evet. Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamak kanuni bir haktır ve ifade alınmadan önce bu hakkın hatırlatılması zorunludur. Susmak aleyhe delil olarak kullanılamaz; ancak kimliğe ilişkin sorular doğru cevaplandırılmalıdır. Müdafi Olmadan Kollukta Verilen İfade Hükme Esas Alınır mı? Alınmaz. Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Hangi Hâllerde İstemim Olmadan Müdafi Görevlendirilir? Şüpheli veya sanık çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul ya da sağır ve dilsiz ise istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir. Aynı kural, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda da uygulanır. Soruşturma Dosyasını İnceleyebilir miyim? Müdafi soruşturma evresinde dosyayı inceleyebilir ve belgelerin örneğini harçsız alabilir. Kısıtlama kararı verilmiş olsa bile ifade tutanağı ve bilirkişi raporları incelenebilir. Gözaltı Süresi En Fazla Ne Kadardır? Kural olarak yakalama anından itibaren yirmi dört saattir; hâkime gönderilme için zorunlu yol süresi bu sürenin dışında olup on iki saati aşamaz. Toplu suçlarda süre, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatılabilir. Hakaret Suçunda Uzlaştırma Yapılır mı? Güncel CMK m. 253/3 uyarınca TCK m. 125 kapsamındaki hakaret suçlarında uzlaştırma yoluna gidilemez. Bununla birlikte, 7571 sayılı Kanun'daki değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte soruşturma veya kovuşturma evresinde olup uzlaşmanın sağlanmış olduğu dosyalar için CMK geçici m. 8'deki önceki hükümlerin uygulanması kuralı saklıdır. Eski bir dosya değerlendirilirken bu geçiş düzenlemesi kontrol edilmelidir. Uzlaşma Teklifine Cevap Vermezsem Ne Olur? Uzlaşma teklifine yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır ve soruşturma olağan biçimde sürer. Resmî Kaynaklar 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: m. 91, 145-150, 153, 154, 160, 234, 253 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: m. 38 Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası Yargıtay Karar Arama İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Soruşturma evresinde müdafi yardımı ile ifade ve sorguya hazırlığa ilişkin bilgiler, Av. Mete ŞAHİN’in ceza hukuku sayfasında yer alır. Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez. İlgili içtihatlar: Tutuklama ve Adli Kontrol içtihatları (4 karar) · Hukuka Aykırı Delil ve Ses Kaydı içtihatları (20 karar)
- Uzlaşma Kapsamındaki Suçlar 2026: Liste, İstisnalar ve Süreç
Av. Mete ŞAHİN · Ankara Barosu Sicil No: 42455 · Son güncelleme: 23 Eylül 2026 Kısa cevap Uzlaştırma kapsamı kanunla belirlenir; taraf iradesiyle genişletilemez. Üç grup vardır: şikâyete bağlı suçlar, CMK m. 253/1-b'de tek tek sayılan suçlar ve adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar (m. 253/1-c). Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip (TCK m. 123/A) ve hakaret (TCK m. 125) uzlaştırmaya tabi değildir. Uzlaşma teklifine 7 gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır. Uzlaştırmacı işlemleri 30 gün içinde sonuçlandırır; büro bu süreyi her defasında 20 günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (CMK m. 253/12). Kapsamdaki suçta uzlaştırma uygulanmadan düzenlenen iddianame iade edilir (CMK m. 174/1-c); dava açılmışsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir (CMK m. 254/1). İçindekiler Uzlaştırma Nedir? Hangi Suçlar Uzlaşmaya Tabidir? CMK m. 253/1-b'de Sayılan Suçlar Uzlaştırmaya Gidilemeyen Suçlar 2025 Sonu ve 2026 Değişiklikleri Resmî Suç Listesi Nerede? Uzlaşma Teklifi ve 7 Günlük Süre Uzlaştırma Süreci Ne Kadar Sürer? Müzakereler Gizli midir? Uzlaşma Sağlanırsa Ne Olur? Edim Ne Olabilir, Ne Kadar Para İstenir? Uzlaştırma ile Arabuluculuk Farkı Yargıtay Uygulaması Sıkça Sorulan Sorular 1. Uzlaştırma Nedir? Uzlaştırma, belirli suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasına imkân veren bir ceza muhakemesi kurumudur. Amacı, zararın giderilmesi ve uyuşmazlığın yargılamaya gerek kalmadan çözülmesidir. Uzlaştırma bir usul zorunluluğudur: uzlaştırmaya tabi olduğu dosyadan açıkça anlaşılan bir suçta uzlaştırma uygulanmadan düzenlenen iddianame iade edilir (CMK m. 174/1-c); dava açıldıktan sonra suçun uzlaşma kapsamında olduğu anlaşılırsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir (CMK m. 254/1). Taraflara ulaşılamaması gibi hâllerde ise uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır (CMK m. 253/6). 2. Hangi Suçlar Uzlaşmaya Tabidir? 5271 sayılı CMK m. 253/1 uyarınca üç grup suçta uzlaştırma girişiminde bulunulur: a) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar. b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk Ceza Kanunu'nda yer alan ve maddede tek tek sayılan suçlar. c) Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar. (Bu bentteki "suça sürüklenen" ibaresi, 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle "adli süreçteki" olarak değiştirilmiştir.) Diğer kanunlarda yer alan suçlarda ise, şikâyete bağlı olanlar dışında, uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için kanunda açık hüküm bulunması gerekir (CMK m. 253/2). 3. CMK m. 253/1-b'de Sayılan Suçlar Madde metninde sayılan suçlar şunlardır (11 alt bent): Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, TCK m. 86; m. 88) Taksirle yaralama (TCK m. 89) Tehdit (TCK m. 106/1) Konut dokunulmazlığının ihlali (TCK m. 116) İş ve çalışma hürriyetinin ihlali (TCK m. 117/1; m. 119/1-c) Hırsızlık (TCK m. 141) Güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç, TCK m. 155; üçüncü fıkra, suçun konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması hâlidir) Dolandırıcılık (TCK m. 157) Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (TCK m. 165) Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (TCK m. 234) Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, TCK m. 239) Bu liste, şikâyete bağlı suçlarla (m. 253/1-a) ve çocuklara ilişkin (c) bendiyle birlikte değerlendirilmelidir; dosyanızdaki suçun kapsamda olup olmadığı madde metninden kontrol edilmelidir. 4. Uzlaştırmaya Gidilemeyen Suçlar CMK m. 253/3 açık bir sınır çizer. Buna göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile: cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (TCK m. 123/A), hakaret suçunda (TCK m. 125) uzlaştırma yoluna gidilemez. Hakaret suçunun kapsam dışı olması, uygulamada en çok yanlış bilinen noktadır: şikâyete bağlı olması uzlaştırmaya tabi olduğu anlamına gelmez. Aynı fıkra uyarınca, uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz. 5. 2025 Sonu ve 2026 Değişiklikleri 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanun'un 24. maddesiyle m. 253/3'e eklenen cümle bu kurala bir istisna getirmiştir: önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır. Örneğin aynı mağdura karşı birlikte işlenen hakaret (önödeme kapsamında) ve tehdit (TCK m. 106/1, uzlaştırma kapsamında) suçlarında, tehdit bakımından uzlaştırma yoluna gidilir. Aynı maddeyle m. 253'te iki değişiklik daha yapılmıştır: m. 253/3'teki hakaret istisnası "(125 inci maddenin ikinci fıkrası)" yerine "(madde 125)" olarak yazılmış, böylece hakaret suçunun tamamı uzlaştırma dışına alınmıştır; güveni kötüye kullanma ise üçüncü fıkra hariç olarak sınırlandırılmıştır (TCK m. 155/3: suçun konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması). Hakaret suçu, TCK m. 125/3-a hâli hariç, önödeme kapsamındadır (TCK m. 75/6-a-2). Bu değişiklikler 25/12/2025'te yürürlüğe girmiştir; o tarihte uzlaşmanın sağlanmış olduğu dosyalarda m. 253/3'teki değişiklik uygulanmaz (CMK geçici m. 8). Madde 253'te daha yeni bir değişiklik de vardır: 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle m. 253/1-c'deki "suça sürüklenen" ibaresi "adli süreçteki" olarak değiştirilmiştir (yürürlük: 18/8/2026). 2025 ve öncesine ait içerikler bu değişiklikleri yansıtmaz. 6. Resmî Suç Listesi Nerede? Kapsam sorusunda esas alınacak metin CMK m. 253'tür. İnternette dolaşan listeler 7571 sayılı Kanun'la (yürürlük 25/12/2025) ve 7593 sayılı Kanun'la (yürürlük 18/8/2026) yapılan değişiklikleri yansıtmıyor olabilir; bu nedenle her listeyi madde metniyle karşılaştırın. 7. Uzlaşma Teklifi ve 7 Günlük Süre CMK m. 253/4 uyarınca uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren yedi gün içinde kararını bildirmediği takdirde teklifi reddetmiş sayılır. Bu süre, 7/11/2024 tarihli 7531 sayılı Kanun'la üç günden yedi güne çıkarılmıştır; eski kaynaklarda "üç gün" yazması bu nedenledir. Süre kısadır; teklifin tebliğ tarihinin ve verilen cevabın dosyada net olması önemlidir. Süre hesabınızı tarih ve süre hesaplama aracımızla kontrol edebilirsiniz. 8. Uzlaştırma Süreci Ne Kadar Sürer? CMK m. 253/11 uyarınca görevlendirilen uzlaştırmacıya, soruşturma dosyasında yer alan ve Cumhuriyet savcısınca uygun görülen belgelerin birer örneği verilir. CMK m. 253/12 uyarınca uzlaştırmacı, belgelerin birer örneği kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez daha uzatabilir. Yani uzlaştırmacının işlem süresi, belgelerin kendisine verilmesinden itibaren en fazla 30 + 20 + 20 = 70 gündür. 9. Müzakereler Gizli midir? Evet. CMK m. 253/13 uyarınca uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür. CMK m. 253/20 uyarınca da müzakereler sırasında yapılan açıklamalar, uzlaşmanın sağlanıp sağlanmamasından bağımsız olarak herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz. Ancak daha önce mevcut olan bir belge veya olgunun müzakerede ileri sürülmüş olması, onun delil olarak kullanılmasına engel değildir (Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği m. 32/4). Bu güvence, tarafların açık konuşabilmesi için vardır. 10. Uzlaşma Sağlanırsa Ne Olur? Uzlaşmanın gerçekleşmesi hâlinde, soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi; kovuşturma evresinde ise davanın düşmesi gündeme gelir. Bu kararlar, edimin def'aten (bir defada) yerine getirilmesi hâlinde verilir. Edimin yerine getirilmesi ileri tarihe bırakılır, takside bağlanır veya süreklilik arz ederse soruşturmada kamu davasının açılmasının ertelenmesine (CMK m. 253/19), kovuşturmada durmaya (CMK m. 254/2) karar verilir; uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse soruşturmada kamu davası açılır, kovuşturmada yargılamaya kaldığı yerden devam edilir. Uzlaşma sağlandığında, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, suç nedeniyle tazminat davası açılamaz (CMK m. 253/19). Bu nedenle uzlaşma belgesinde edimin içeriği ve ifa zamanı açıkça yazılmalıdır; belirsiz edim sonradan uyuşmazlık doğurur. 11. Edim Ne Olabilir, Ne Kadar Para İstenir? Kanunda edimin miktarı için sabit bir tarife yoktur. Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği m. 33 uyarınca edim; zararın tazmini veya eski hâle getirme, bir kamu kurumuna, kamu yararına hizmet veren özel bir kuruluşa veya yardıma muhtaç kişilere bağış, belirli hizmetlerin geçici süreyle yerine getirilmesi, topluma faydalı birey olmayı sağlayacak bir programa katılım veya özür dileme olabilir; taraflar edimsiz de uzlaşabilir. Cumhuriyet savcısı edimin hukuka uygunluğunu denetler (CMK m. 253/17). Miktar tarafların anlaşmasına bağlıdır; "uzlaşmada şu kadar para istenir" biçimindeki genellemelerin hukuki dayanağı yoktur. 12. Uzlaştırma ile Arabuluculuk Farkı Uzlaştırma Arabuluculuk Alan Ceza muhakemesi Özel hukuk uyuşmazlıkları Dayanak CMK m. 253 vd. 6325 sayılı HUAK Kapsam Kanunda sayılan suçlar Tarafların serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlıkları (bazılarında dava şartı) Sonucu KYOK veya davanın düşmesi (edim ertelenirse KAAE veya durma kararı) Anlaşma belgesi (şerhle ya da kanundaki koşullarla ilam niteliğinde belge) Yürüten Uzlaştırmacı (Bakanlık sicili) Arabulucu (Bakanlık sicili) Bkz. Uzlaştırma ve Arabuluculuk. 13. Yargıtay Uygulaması Uzlaştırmanın usul zorunluluğu olduğu, Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2026/1648, K. 2026/4571, T. 10.03.2026 kararında açıkça ortaya konmuştur: "uzlaştırma işlemlerinin yerine getirilmesi için dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi ve sonucuna göre hükümlünün hukukî durumunun takdir ve tayin edilmesi gerektiği gözetilmeden … yazılı şekilde hüküm kurulması, hukuka aykırı bulunmuştur." Karar, uzlaştırma aşaması atlanarak kurulan hükmün hukuka aykırı bulunduğunu göstermektedir. Sözlükten İlgili Terimler Uzlaştırma Şikâyete Bağlı Suç Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı Ön Ödeme Soruşturma ve Kovuşturma İddianamenin İadesi Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi 14. Sıkça Sorulan Sorular Hangi Suçlar Uzlaşmaya Tabidir? Şikâyete bağlı suçlar, CMK m. 253/1-b'de tek tek sayılan suçlar ve adli süreçteki çocuklar bakımından (mağdurun gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla) üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar (m. 253/1-c). Kasten yaralama (m. 86/3 hariç), taksirle yaralama, tehdit (m. 106/1), konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık (m. 141), güveni kötüye kullanma (m. 155/3 hariç) ve dolandırıcılık (m. 157) bunlar arasındadır. Hakaret Suçunda Uzlaşma Olur mu? Hayır. CMK m. 253/3 uyarınca şikâyete bağlı olsa bile hakaret suçunda (TCK m. 125) uzlaştırma yoluna gidilemez. Buna karşılık hakaret suçu, kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesi (m. 125/3-a) hâli hariç, önödeme kapsamındadır (TCK m. 75/6-a-2). 2026 Yılında Uzlaştırma Kapsamına Giren Suçlar Hangileridir? Kapsam CMK m. 253/1'de belirlenir: şikâyete bağlı suçlar, m. 253/1-b'nin 11 alt bendinde sayılan suçlar ve adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar (m. 253/1-c). 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanun'la hakaret suçunun tamamı uzlaştırma dışına alınmış, güveni kötüye kullanmada m. 155/3 hâli kapsam dışı bırakılmış ve önödeme kapsamındaki bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenen uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümlerinin uygulanacağı eklenmiştir. 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanun'la da (c) bendindeki "suça sürüklenen" ibaresi "adli süreçteki" olarak değiştirilmiştir. Uzlaşma Teklifine Kaç Gün İçinde Cevap Verilmelidir? Yedi gün. Bu süre içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m. 253/4). Uzlaştırma Süreci En Fazla Ne Kadar Sürer? Uzlaştırmacı için 30 gün; büro her defasında 20 günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (CMK m. 253/12). Uzlaşmada Ne Kadar Para İstenir? Kanunda tarife yoktur. Edim para olabileceği gibi özür, zararın giderilmesi veya bir işin yapılması da olabilir; miktar tarafların anlaşmasına bağlıdır. Uzlaşma Sağlanırsa Ceza Alır mıyım? Uzlaşma gerçekleşir ve edim bir defada yerine getirilirse soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturmada davanın düşmesine karar verilir. Edim ileri tarihe bırakılır, taksitlendirilir veya süreklilik arz ederse soruşturmada kamu davasının açılması ertelenir, kovuşturmada durma kararı verilir; edim yerine getirilmezse dava açılır veya yargılamaya devam edilir (CMK m. 253/19, 254/2). Uzlaştırma Yapılmadan Dava Açılabilir mi? Kapsamdaki suçlarda kural olarak hayır: uzlaştırma uygulanmadan düzenlenen iddianame iade edilir (CMK m. 174/1-c); dava açılmışsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir (CMK m. 254/1). Taraflara ulaşılamaması hâlinde uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır (CMK m. 253/6). Uzlaştırma aşaması atlanarak kurulan hüküm hukuka aykırıdır. Kaynaklar 5271 sayılı CMK m. 174/1-c, m. 253 (24/12/2025-7571/24 md. ile birinci fıkranın (b) bendinin (7) numaralı alt bendi ve üçüncü fıkra değiştirilmiş, üçüncü fıkraya cümle eklenmiştir; 8/8/2026-7593/15 md. ile birinci fıkranın (c) bendi değiştirilmiştir), m. 254, geçici m. 8 5237 sayılı TCK m. 75, 86, 88, 89, 106, 116, 117, 119, 123/A, 125, 131, 141, 155, 157, 165, 234, 239 Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği (RG 5/8/2017, 30145) m. 33 6325 sayılı HUAK m. 1, 18 Yargıtay 2. CD, E. 2026/1648, K. 2026/4571, T. 10.03.2026 İlgili içtihatlar: Kasten Yaralama içtihatları (13 karar) · Tehdit ve Hakaret içtihatları (30 karar) İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Şikâyet ile uzlaştırma arasındaki farka ilişkin açıklamalar, Av. Mete ŞAHİN Ceza Hukuku sayfasında da yer alır. Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez.
- Tam Yargı Davası 2026: İdari Eylemde 1 Yıl ve 5 Yıl Süreleri
Av. Mete ŞAHİN · Ankara Barosu Sicil No: 42455 · Son güncelleme: 23 Eylül 2026 Kısa cevap Tam yargı davası, idarenin faaliyetinden doğan zararın giderilmesi istemiyle açılır. Zarar idari eylemden kaynaklanıyorsa, dava açmadan önce idareye başvuru zorunludur (İYUK m. 13). Başvuru süresi: eylemi öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl. Başvurunun reddi veya 30 gün içinde cevap verilmemesi (reddedilmiş sayılma) üzerine dava açma süresi içinde dava açılır (İYUK m. 13/1). Zarar idari işlemden kaynaklanıyorsa İYUK m. 12 devreye girer; ön başvuru şartı aranmaz, ancak dava dava açma süresi içinde açılmalıdır. İçindekiler Tam Yargı Davası Nedir? İdari İşlem mi, İdari Eylem mi? İdari Eylemde Zorunlu Başvuru (İYUK m. 13) İki Süre Birlikte Çalışır: 1 Yıl ve 5 Yıl Başvuru Yapılmadan Dava Açılırsa Ne Olur? İdari İşlemden Doğan Zarar: İYUK m. 12 İptal Davası ile Tam Yargı Davası Farkı Neler İstenebilir? Hizmet Kusuru ve Kusursuz Sorumluluk İlliyet Bağı ve Zararın İspatı Görevli ve Yetkili Mahkeme Danıştay Uygulaması Ankara'da Durum Sıkça Sorulan Sorular 1. Tam Yargı Davası Nedir? Tam yargı davası, İYUK m. 2/1-b uyarınca idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davadır; uygulamada çoğunlukla idarenin işlem veya eyleminden doğan zararın tazmini istemiyle açılır. İptal davasından farkı şudur: iptal davasında mahkeme işlemi ortadan kaldırır, tam yargı davasında tazminata hükmeder. 2. İdari İşlem mi, İdari Eylem mi? Ayrım, izlenecek usulü belirlediği için en başta yapılmalıdır: İdari işlem, idarenin tek yanlı irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğuran tasarrufudur: ruhsatın iptali, disiplin cezası, kamulaştırma kararı, atama veya görevden alma. İdari eylem, idarenin fiilî davranışlarıdır: bakımsız yol nedeniyle kaza, hizmetin geç veya hiç işlememesi, sağlık hizmetinin kusurlu yürütülmesi. Terimleri İdari İşlem ve İdari Eylem sayfalarından karşılaştırabilirsiniz. 3. İdari Eylemde Zorunlu Başvuru (İYUK m. 13) İYUK m. 13/1 uyarınca idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların, idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Aynı fıkra uyarınca bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi hâlinde bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren; istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir. Kural üç unsurdan oluşur; ilk ikisi aynı anda işleyen iki ayrı sınırdır: Öğrenme → bir yıl içinde idareye başvuru. Her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde başvuru. Başvurunun reddi veya reddedilmiş sayılması → dava açma süresi içinde dava. 4. İki Süre Birlikte Çalışır: 1 Yıl ve 5 Yıl Bir yıllık süre öğrenmeye, beş yıllık süre eyleme bağlıdır. İkisi birlikte işler: Durum Sonuç Eylem 2 yıl önce, öğrenme 6 ay önce Başvuru mümkün (1 yıl dolmamış, 5 yıl dolmamış) Eylem 2 yıl önce, öğrenme 18 ay önce Başvuru süresi geçmiş (1 yıl dolmuş) Eylem 6 yıl önce, öğrenme 3 ay önce Beş yıllık üst sınır dolmuş Bu nedenle özellikle sağlık hizmetinden veya altyapı kaynaklı zararlardan doğan taleplerde eylem tarihinin belgelenmesi kritiktir. 5. Başvuru Yapılmadan Dava Açılırsa Ne Olur? İYUK m. 13 uyarınca idari eylemden doğan zararlarda dava açmadan önce idareye başvurulması zorunludur. Bu başvuru yapılmadan doğrudan dava açılırsa, ilk incelemede idari merci tecavüzü söz konusu olur. Bu durumda dilekçe görevli idareye gönderilir ve mahkemeye başvuru tarihi idareye başvuru tarihi olarak kabul edilir (İYUK m. 14/3-b, m. 15/1-e, m. 15/2). Ancak o tarihte bir yıllık veya beş yıllık başvuru süresi zaten dolmuşsa başvuru süresinde yapılmış sayılmaz. Görevsiz adli yargı merciine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi hâlinde ise sonradan açılacak idari davada idareye başvurma şartı aranmaz (İYUK m. 13/2). 6. İdari İşlemden Doğan Zarar: İYUK m. 12 İYUK m. 12 uyarınca ilgililer, haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi, ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine de tam yargı davası açabilirler. Yani işlemden doğan zararda m. 13'teki ön başvuru şartı aranmaz; seçenek ilgilidedir. Ancak bu davalar da dava açma süresine tabidir. Doğrudan ya da iptal davasıyla birlikte açılacak tam yargı davası, işlemin yazılı bildirimini izleyen günden itibaren dava süresi içinde açılmalıdır. Önce iptal davası açılmışsa süre, bu davada (kanun yoluna başvurulmuşsa kanun yolunda) verilen kararın tebliğinden; zarar işlemin icrasından doğmuşsa icra tarihinden itibaren işler (İYUK m. 7, m. 12). Bu hâlde de m. 11 uyarınca idareye başvurma hakkı saklıdır. 7. İptal Davası ile Tam Yargı Davası Farkı İptal davası Tam yargı davası Konu İdari işlemin hukuka aykırılığı Zararın tazmini Sonuç İşlemin iptali Tazminata hükmedilmesi Dava şartı Kural olarak ön başvuru zorunlu değil (özel kanunlardaki zorunlu başvurular saklı) İdari eylemde zorunlu (m. 13) Talep Miktar gerekmez Miktar belirtilmelidir Dayanak İYUK m. 2/1-a İYUK m. 2/1-b, m. 3/2-d, m. 12, m. 13 Ayrıntı için İptal Davasında 60 Günlük Süre yazımıza bakabilirsiniz. 8. Neler İstenebilir? Tam yargı davasında maddi zarar (tedavi giderleri, kazanç kaybı, mal varlığında azalma, destekten yoksun kalma) ile manevi zarar talep edilebilir. Talebin miktar olarak belirtilmesi ve dayanaklarının dilekçede gösterilmesi gerekir. Zararın miktarı yargılama sırasında netleşiyorsa, dava dilekçesinde belirtilen miktar nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenerek bir defaya mahsus artırılabilir (İYUK m. 16/4). Tazminat kalemlerini ayırmak için tazminat hesaplama rehberimize bakabilirsiniz. 9. Hizmet Kusuru ve Kusursuz Sorumluluk İdarenin sorumluluğu çoğu olayda hizmet kusuruna dayanır: hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi. Bazı hâllerde ise kusur aranmaksızın sorumluluk kabul edilir (sosyal risk, tehlike ilkesi gibi). Bkz. Kusursuz Sorumluluk (İdare). 10. İlliyet Bağı ve Zararın İspatı Tazminat için üç unsur birlikte aranır: zarar, idareye yüklenebilen davranış ve ikisi arasında illiyet bağı. Mücbir sebep, zarar görenin veya üçüncü kişinin kusuru illiyet bağını kesebilir ya da tazminatı azaltabilir; beklenmeyen hâl ise kural olarak yalnızca hizmet kusuruna dayalı sorumlulukta idareyi sorumluluktan kurtarabilir. Bu nedenle dosyaya zarar belgeleri (fatura, rapor, gelir kaybı hesabı) ile eylemin idareye ait olduğunu gösteren belgeler birlikte sunulmalıdır. 11. Görevli ve Yetkili Mahkeme Tam yargı davaları kural olarak idare mahkemelerinde görülür; Danıştay'ın ilk derece görevine giren hâller ayrıktır. Yetkili mahkeme İYUK m. 36'ya göre sırasıyla belirlenir: önce zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili mahkeme; zarar bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin herhangi bir eyleminden doğmuşsa hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer; diğer hâllerde davacının ikametgâhının bulunduğu yer idare mahkemesi. 12. Danıştay Uygulaması Danıştay 4. Daire, E. 2025/6019, K. 2026/102, T. 14.01.2026 kararı, beş yıllık sürenin başlangıcı bakımından dikkat çekicidir: "2577 sayılı Kanunun 13. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, davacı tarafından tapu tescil tarihi olan 22/11/2018 tarihinden itibaren beş yıl içerisinde idareye yapılan başvurunun zımmen reddi üzerine davanın açıldığı görüldüğünden, davada süre aşımı bulunmadığı sonucuna varılmıştır." Somut olayda taşınmaz, bilirkişi raporlarına göre 1984-2004 yılları arasındaki dere yatağı değişikliği ve kıyı koruma yapılarının yapılmaması nedeniyle 2004 yılında sular altında kalmış; davacı ise taşınmaza 22.11.2018 tarihinde tapu iptali ve tescil davası sonucunda malik olmuştur. Bölge idare mahkemesi, zararın tescil tarihinde doğduğunu kabul ederek bu tarihten itibaren bir yıllık başvuru süresinin geçirildiği gerekçesiyle davayı süre aşımından reddetmiştir. Danıştay ise zararın davacı yönünden tescil tarihinde doğduğunu ve devam ettiğini, mahkemeye erişim hakkının kısıtlanmaması gerektiğini gözeterek tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde (16.05.2022) yapılan başvurunun süresinde olduğunu kabul etmiş ve kararı oyçokluğuyla bozmuştur. Karar olaya özgü bir değerlendirme içerir; eylem tarihinden itibaren beş yıl kuralı her dosyada ayrıca gözetilmelidir. 13. Ankara'da Durum Ankara'da gerçekleşen idari eylemlerden doğan tazminat talepleri, eylemin yapıldığı yer mahkemesi olarak Ankara İdare Mahkemelerinde görülür (İYUK m. 36/b). Başvurunun hangi idareye yapılacağı — büyükşehir belediyesi, ilçe belediyesi, bakanlık, üniversite hastanesi veya ilgili kurum — hem husumet hem de süre bakımından belirleyicidir. Konusuyla ilgili olmayan idareye verilen dilekçe, o idare tarafından yetkili idareye gönderilir (3071 sayılı Kanun m. 5). Ancak bu durumda başvuru süresinin korunup korunmadığı tartışmalı olabileceğinden, eylemin hangi idarenin hizmet alanında gerçekleştiği baştan tespit edilmelidir. Yenimahalle'de altyapı ve yol kaynaklı zararlarda sorumluluğun ilçe belediyesinde mi büyükşehir belediyesinde mi olduğu, yolun statüsüne göre değişir. Mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar ile meydan, bulvar, cadde ve ana yolların yapımı, bakımı ve onarımı büyükşehir belediyesinin görevidir (5216 sayılı Kanun m. 7/1-g). Sözlükten İlgili Terimler Tam Yargı Davası İdari Eylem İdari Başvuru Kusursuz Sorumluluk (İdare) Hizmet Kusuru Zorunlu İdari Başvuru Zımni Ret Hak Düşürücü Süre 14. Sıkça Sorulan Sorular Tam Yargı Davası Ne Zaman Açılır? İdari eylemde, idareye yapılan başvurunun reddi veya otuz gün içinde cevap verilmeyerek reddedilmiş sayılması üzerine dava açma süresi içinde (İYUK m. 13/1). İdari işlemde ise İYUK m. 12 uyarınca doğrudan, iptal davasıyla birlikte ya da iptal davası sonuçlandıktan sonra kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde açılabilir. İdari Eylemden Doğan Zararda Önce İdareye Başvurmak Zorunlu mu? Evet. İYUK m. 13/1 uyarınca dava açmadan önce ilgili idareye başvurulması gereklidir. Başvuru Süresi Ne Kadardır? Eylemi öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl. İptal Davası ile Tam Yargı Davası Arasındaki Fark Nedir? İptal davası işlemin hukuka aykırılığını ve iptalini, tam yargı davası zararın tazminini konu alır. İdari işlemden doğan zararda ikisi birlikte de açılabilir (İYUK m. 12). Tam Yargı Davasında Neler İstenebilir? Maddi zarar (tedavi gideri, kazanç kaybı, destekten yoksun kalma) ve manevi zarar. Talep miktar olarak belirtilmelidir. Tam Yargı Davasına Bir Örnek Nedir? Bakımsız yol nedeniyle meydana gelen kazada oluşan zararın ilgili belediyeden istenmesi tipik bir örnektir. Başvuru Yapmadan Dava Açarsam Ne Olur? İdari eylemden doğan zararda önce idareye başvurmak zorunludur. Başvurmadan dava açılırsa idari merci tecavüzü söz konusu olur; dilekçe görevli idareye gönderilir ve dava tarihi başvuru tarihi sayılır (İYUK m. 14/3-b, 15/1-e, 15/2). Bu tarihte bir yıllık veya beş yıllık süre dolmuşsa hak kaybı doğar. Zarar Geç Öğrenildiyse Beş Yıl Kuralı Ne Olur? Beş yıllık süre eylem tarihine bağlıdır. Eylemin üzerinden beş yıl geçmişse, geç öğrenme kural olarak başvuru imkânı sağlamaz. Bununla birlikte Danıştay 4. Dairesi, zararın davacı yönünden eylemden çok sonra doğduğu bir olayda beş yıllık süreyi zararın doğduğu tapu tescil tarihinden başlatmıştır (E. 2025/6019, K. 2026/102, T. 14.01.2026); süre her dosyada olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Kaynaklar 2577 sayılı İYUK m. 2, m. 3, m. 7, m. 12, m. 13, m. 14, m. 15, m. 16, m. 36 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m. 5 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu m. 7 Danıştay 4. Daire, E. 2025/6019, K. 2026/102, T. 14.01.2026 İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Tam yargı davası ve Ankara’daki idari yargı mercilerine ilişkin açıklamalar, Av. Mete ŞAHİN’in Ankara idare hukuku sayfasında da yer alır. Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez.
- Kira Ödemeyen Kiracının Tahliyesi 2026: İhtar Süreleri ve İki Haklı İhtar
Av. Mete ŞAHİN · Ankara Barosu Sicil No: 42455 · Son güncelleme: 23 Eylül 2026 Kısa cevap Kira ödenmediğinde üç ayrı yol vardır: temerrüt ihtarı (TBK m. 315), iki haklı ihtar (TBK m. 352/2) ve tahliye talepli icra takibi. Konut ve çatılı işyeri kirasında temerrüt ihtarında verilecek süre en az otuz gündür. İki haklı ihtar yolunda dava, ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde (bir yıldan kısa kiralarda kira süresinin bitiminden itibaren bir ay içinde) açılmalıdır. Sonradan yapılan ödeme, daha önce doğmuş iki haklı ihtarı ortadan kaldırmaz. İlamsız icra yoluyla tahliye, arabuluculuk dava şartının dışındadır; tahliye davası ise kapsamdadır. İçindekiler Kiracı Kaç Ay Kira Ödemezse Tahliye Edilir? Birinci Yol: Temerrüt İhtarı (TBK m. 315) İhtarnamede Neler Yazmalı? İkinci Yol: İki Haklı İhtar (TBK m. 352/2) Kiracı Sonradan Öderse Ne Olur? Üçüncü Yol: Tahliye Talepli İcra Takibi Üç Yolun Karşılaştırması Tahliye Taahhüdü ile Karıştırmayın Arabuluculuk Hangi Yolda Zorunlu? Yargıtay Uygulaması Ankara'da Durum Sıkça Sorulan Sorular 1. Kiracı Kaç Ay Kira Ödemezse Tahliye Edilir? Kanunda "üç ay ödemezse tahliye edilir" gibi sabit bir kural yoktur. Belirleyici olan ay sayısı değil, izlenen yoldur: Tek bir ödenmemiş kira bile TBK m. 315 temerrüt yolunu açar. Aynı kira yılı içinde iki haklı yazılı ihtar, TBK m. 352/2 uyarınca dava yoluyla tahliye hakkı doğurur. Yaygın "iki ay ödemezse tahliye" söylemi, ikinci yoldaki iki ihtar şartının halk arasındaki karşılığıdır; ancak ihtarların haklı ve yazılı olması, aynı kira yılına denk gelmesi ve dava süresinin kaçırılmaması gerekir. 2. Birinci Yol: Temerrüt İhtarı (TBK m. 315) TBK m. 315/1 uyarınca kiracı, kiralananın tesliminden sonra muaccel olan kira bedelini veya yan gideri ödeme borcunu ifa etmezse, kiraya veren kiracıya yazılı olarak bir süre verip, bu sürede de ifa etmeme durumunda sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilir. Verilecek süre TBK m. 315/2'ye göre: kural olarak en az on gün, konut ve çatılı işyeri kiralarında en az otuz gündür. Bu süre, kiracıya yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Süre dolduğu hâlde ödeme yapılmazsa fesih hakkı doğar. 3. İhtarnamede Neler Yazmalı? Uygulamada ihtarname üç nedenden geçersiz sayılabilir. Bunları baştan kapatmak gerekir: Belirsiz borç. Hangi aya ait, ne kadar kira ve yan gider istendiği tek tek yazılmalıdır. "Birikmiş kira borcunuz" ifadesi yeterli değildir. Fesih uyarısının bulunmaması. İhtarda, süre içinde ödeme yapılmazsa sözleşmenin feshedileceği açıkça belirtilmelidir; bu uyarı olmadan m. 315 sonucu doğmaz. Tebliğin ispat edilememesi. Noter ihtarnamesi bu nedenle tercih edilir; tebliğ parçası dosyanın en kritik belgesidir. Ayrıca ihtarda verilen süre kanuni asgari süreden kısa olmamalıdır. Konutta otuz günden kısa süre veren ihtar, kanundaki asgari süreye uymadığı için sonuç doğurmama riski taşır; süre en az otuz gün olarak yazılmalıdır. 4. İkinci Yol: İki Haklı İhtar (TBK m. 352/2) TBK m. 352/2 farklı bir mekanizmadır. Buna göre kiracı; bir yıldan kısa süreli kira sözleşmelerinde kira süresi içinde, bir yıl ve daha uzun süreli kira sözleşmelerinde ise bir kira yılı veya bir kira yılını aşan süre içinde, kira bedelini ödemediği için kendisine yazılı olarak iki haklı ihtarda bulunulmasına sebep olmuşsa, kiraya veren; kira süresinin ve bir yıldan uzun süreli kiralarda ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde, dava yoluyla kira sözleşmesini sona erdirebilir. Üç kritik unsur: İhtarlar yazılı ve haklı olmalıdır; yani gerçekten muaccel ve ödenmemiş bir kira bedeline dayanmalıdır. İhtarlar aynı kira yılı içinde yapılmış olmalıdır. Dava, ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde açılmalıdır. Bu bir hak düşürücü süredir. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar bu süre işlemez (HUAK m. 18/A-15). Dikkat: dava için kanundaki son an, ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden başlayarak bir aylık sürenin sonudur. Örneğin ihtarlar mart ve temmuz aylarında çekilmişse dava, en geç o kira yılının bitimini izleyen bir ay içinde açılmalıdır. Kiraya veren bu bir aylık süre içinde dava açacağını kiracıya yazılı olarak bildirirse dava açma süresi bir kira yılı uzar (TBK m. 353); arabuluculukta geçen sürede bu süre işlemez (6325 sayılı Kanun m. 18/A-15). 5. Kiracı Sonradan Öderse Ne Olur? İhtarın haklılığı, ihtar tarihindeki duruma göre değerlendirilir. Kiracının ihtardan sonra ödeme yapması, doğmuş haklı ihtarı geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırmaz. Bu, iki haklı ihtar yolunu temerrüt yolundan ayıran en önemli özelliktir: temerrüt yolunda verilen süre içinde yapılan ödeme fesih hakkının doğmasını engeller; iki haklı ihtar yolunda ise sonraki ödeme, daha önce yapılmış haklı ihtarı ortadan kaldırmaz. 6. Üçüncü Yol: Tahliye Talepli İcra Takibi Kira alacağı için ilamsız icra takibi başlatılabilir ve takibe tahliye istemi eklenebilir. Bu yol, alacağın tahsili ile tahliyeyi tek dosyada birleştirdiği için uygulamada sık tercih edilir. Borçlu ödeme emrine itiraz ederse takip durur ve alacaklının önünde itirazın iptali veya itirazın kaldırılması yolları açılır. Süreleri ödeme emri süre hesaplama aracıyla takip edebilirsiniz. İtiraz üzerine genel mahkemede dava açılacaksa, HUAK m. 18/B/1-a'daki istisna yalnız ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümleri kapsadığından arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilmelidir. 7. Üç Yolun Karşılaştırması Ölçüt Temerrüt (TBK m. 315) İki haklı ihtar (TBK m. 352/2) Tahliye talepli icra Dayanak Tek bir ödenmemiş kira Aynı kira yılında iki haklı yazılı ihtar Ödenmemiş kira alacağı Süre Konutta en az 30 günlük mehil Kira yılı bitiminden itibaren 1 ay içinde dava 7 gün itiraz; ödeme emrindeki ihtar süresi (konutta 30 gün) Merci Sulh hukuk mahkemesi Sulh hukuk mahkemesi İcra dairesi; tahliye kararını icra mahkemesi verir Sonradan ödeme Yalnız verilen süre içinde ödeme fesih hakkının doğmasını engeller Doğmuş ihtarı etkilemez Ödeme emrindeki süre içinde ödeme tahliyeyi engeller Arabuluculuk Dava şartı Dava şartı İcra aşamasında şart değil 8. Tahliye Taahhüdü ile Karıştırmayın TBK m. 352/1, kiracının, kiralananın teslim edilmesinden sonra kiraya verene karşı kiralananı belli bir tarihte boşaltmayı yazılı olarak üstlendiği hâlde boşaltmaması durumunu düzenler. Bu hâlde kiraya veren, sözleşmeyi bu tarihten başlayarak bir ay içinde icraya başvurmak veya dava açmak suretiyle sona erdirebilir. Bu, ödememeye değil taahhüde dayanan ayrı bir sebeptir ve ayrı bir süreye tabidir. 9. Arabuluculuk Hangi Yolda Zorunlu? HUAK m. 18/B/1-a, "kiralanan taşınmazların 2004 sayılı Kanuna göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere" kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkları dava şartı arabuluculuk kapsamına almıştır. Yani: Tahliye davası açılacaksa arabuluculuk zorunludur. İlamsız icra yoluyla tahliye yoluna gidilecekse zorunlu değildir. 10. Yargıtay Uygulaması İki haklı ihtarın unsurları bakımından Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/2951, K. 2025/3118, T. 28.05.2025 kararı açıktır: "iki haklı ihtar nedeniyle açılan davada tahliye kararı verilebilmesi için, kiracıya … bir kira yılı veya bir kira yılını aşan süre içinde … yazılı olarak, iki haklı ihtarda bulunulması gerekir". Dava süresi bakımından ise Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/16973, K. 2018/5110, T. 14.05.2018 kararı şu ölçütü koymaktadır: "Türk Borçlar Kanununun 352/2. maddesi uyarınca iki haklı ihtar nedeniyle açılacak tahliye davasının … ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde açılması zorunludur." 11. Ankara'da Durum HMK m. 4/1-a uyarınca kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar sulh hukuk mahkemesinin görevindedir. Dava davalının yerleşim yeri mahkemesinde (HMK m. 6) veya sözleşmenin ifa yeri mahkemesinde (HMK m. 10) açılabilir; Yenimahalle, Etimesgut ve Sincan'daki taşınmazlarda seçilen mahkemenin Ankara Batı Adliyesi'nde olup olmadığı güncel yargı çevresine göre kontrol edilmelidir. İhtarname noterden gönderilmeden önce bu kontrolün yapılması, hem arabuluculuk başvurusunun hem de davanın doğru yere yöneltilmesini sağlar. Sözlükten İlgili Terimler Kiracının Temerrüdü İki Haklı İhtar İhtarname Tahliye Taahhütnamesi Ödeme Emri 12. Sıkça Sorulan Sorular Kiracı Kaç Ay Kira Ödemezse Tahliye Edilir? Sabit bir ay sayısı yoktur. Tek bir ödenmemiş kira temerrüt yolunu açar; aynı kira yılında iki haklı yazılı ihtar ise dava yoluyla tahliye hakkı doğurur. Kiracı Kirayı Kaç Gün Ödemezse İhtar Çekilir? Kira muaccel olur olmaz ihtar çekilebilir. Önemli olan ihtarda verilen süredir: konut ve çatılı işyeri kirasında en az otuz gün. Kira Ödenmemesi Durumunda Tahliye Nasıl Yapılır? Üç yol vardır: TBK m. 315 temerrüt ihtarı ve fesih, TBK m. 352/2 iki haklı ihtara dayalı tahliye davası, ya da tahliye talepli ilamsız icra takibi. Kira Geciktirme Tahliye Sebebi mi? Gecikme tek başına otomatik tahliye sebebi değildir; ancak haklı ihtara konu olursa iki haklı ihtar yolunun unsurlarından birini oluşturabilir. İki Haklı İhtardan Sonra Kiracı Borcu Öderse Tahliye Davası Açılabilir mi? Evet. İhtarın haklılığı ihtar tarihindeki duruma göre değerlendirilir; sonraki ödeme doğmuş ihtarı ortadan kaldırmaz. Dava yine kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde açılmalıdır. İhtarname Noterden mi Gönderilmeli? Kanun noter şartı aramaz, yazılı olmasını arar. Ancak tebliğin ispatı bakımından noter ihtarnamesi uygulamada en güvenli yoldur. Tahliye Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu? Evet (HUAK m. 18/B/1-a). İlamsız icra yoluyla tahliye bu kapsamın dışındadır. Kirasını Ödemeyen Kiracıdan Birikmiş Kira Nasıl Alınır? Kira alacağı için ilamsız icra takibi başlatılabilir; takibe tahliye istemi de eklenebilir. İtiraz hâlinde itirazın iptali veya kaldırılması yoluna gidilir. Kaynaklar 6098 sayılı TBK m. 315, m. 352 2004 sayılı İİK m. 269, 269/a–269/d 6325 sayılı HUAK m. 18/A, m. 18/B 6100 sayılı HMK m. 4 Yargıtay 3. HD, E. 2024/2951, K. 2025/3118, T. 28.05.2025 Yargıtay 3. HD, E. 2017/16973, K. 2018/5110, T. 14.05.2018 İlgili içtihatlar: Kiracının Temerrüdü ve Tahliye içtihatları (18 karar) · İki Haklı İhtar içtihatları (6 karar) İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Kira alacağı ve temerrüt nedeniyle tahliye süreçlerine ilişkin bilgiler, Av. Mete ŞAHİN Kira Hukuku sayfasında yer alır. Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez.
- Yıllık İzin Hakkı ve Kullanılmayan İzin Ücreti: Süreler, Hesaplama ve Zamanaşımı
Deneme süresi dâhil en az bir yıl aynı işverene bağlı çalışan işçi, kıdemine göre her yıl en az on dört, yirmi veya yirmi altı gün ücretli izin hakkı kazanır; iş sözleşmesi hangi sebeple biterse bitsin, hiç kullanılmamış izin günlerinin karşılığı, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret esas alınarak ödenir. Bu hak 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53 ilâ 60. maddelerinde düzenlenir ve kaynağını Anayasa'nın 50. maddesindeki dinlenme hakkından alır. Kanun, yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceğini açıkça söyler; bu nedenle çalışma sürerken izni parayla takas eden bir anlaşma, işçinin dinlenme hakkını ortadan kaldırmaz. İzin konusundaki uyuşmazlıklar çoğunlukla iş ilişkisi bittikten sonra, geriye dönük bir hesap olarak ortaya çıkar. Kaç gün izin hak edildiği, bunun ne kadarının fiilen kullanıldığı, kullanımın nasıl belgelendiği ve alacağın hâlâ istenip istenemeyeceği, sonucu belirleyen dört temel sorudur. Yıllık İzin Hakkı Ne Zaman Doğar? İzin hakkı, işçinin işe başladığı günden itibaren bir yılı doldurduğu gün doğar (4857 s.K. m. 53/1). Hak kazanma süresi hesaplanırken aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir (m. 54/1). Her hizmet yılının karşılığı olan izin, bir sonraki hizmet yılı içinde kullanılır; yeni izin hakkı için gereken bir yıl da bir önceki hakkın doğduğu günden itibaren sayılır. Mart 2025'in ilk günü işe giren bir işçi, ilk iznine 1 Mart 2026'da hak kazanır, bu izni Mart 2027'ye kadar kullanabilir; ikinci yılın izni ise 1 Mart 2027'de doğar. Bazı devamsızlık dönemleri izin hesabında çalışılmış sayılır. Kanunun 55. maddesi bunları tek tek sayar: kaza veya hastalık nedeniyle işe gelinemeyen günler (belirli bir üst sınırla), kadın işçinin doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadığı süreler, muvazzaf askerlik dışındaki kanuni ödevler nedeniyle işe gidilemeyen günler (yılda 90 güne kadar), hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile işverenin verdiği diğer izinler bunların başlıcalarıdır. Niteliği gereği bir yıldan kısa süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara Kanunun yıllık izin hükümleri uygulanmaz (m. 53/3). Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 30.04.2026 tarihli, 2026/1454 E., 2026/4124 K. sayılı kararında Dairenin yerleşik görüşünü tekrarlayarak mevsimlik işçinin ancak bir yıl içindeki çalışması on bir ayı aştığında yıllık izin ücretine hak kazanabileceğini belirtmiştir. Alt işveren işçileri için ayrı bir koruma vardır: alt işveren değiştiği hâlde aynı işyerinde çalışmayı sürdüren işçinin izin süresi, o işyerindeki toplam çalışması dikkate alınarak belirlenir. Asıl işveren bu işçilerin izinlerini kullanıp kullanmadığını denetlemek ve ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlamakla yükümlüdür (m. 56/son). Hizmet Süresine göre İzin Süreleri Kanundaki gün sayıları bir alt sınırdır. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi daha uzun izin öngörebilir, ancak kanuni sürenin altına inemez. İşçinin yaşı ve işin niteliği de süreyi etkiler. Hizmet Süresi veya Durum Asgari Yıllık İzin Süresi 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dâhil) 14 gün 5 yıldan fazla, 15 yıldan az 20 gün 15 yıl (dâhil) ve daha fazla 26 gün 18 ve daha küçük yaştaki işçiler En az 20 gün 50 ve daha yukarı yaştaki işçiler En az 20 gün Yer altı işlerinde çalışan işçiler Kademedeki süreye 4 gün eklenir İzin günleri sayılırken izne denk gelen ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden düşülmez (m. 56/5). Örneğin iki pazar gününü içine alan on dört günlük kesintisiz izin, işçinin on altı gün işten uzak kalması sonucunu doğurur; araya resmî bir tatil girerse işe dönüş tarihi o kadar ileri kayar. İznin Kullanılması: Bölme, Mahsup ve Yol İzni Kural, iznin kesintisiz kullandırılmasıdır ve işveren izni tek taraflı olarak parçalayamaz (m. 56/1). Taraflar anlaşırsa izin bölümler hâlinde kullanılabilir; ancak bölümlerden en az biri on günden kısa olamaz (m. 56/3). Bu fıkra 2016 yılında 6704 sayılı Kanun'la yeniden düzenlenmiştir ve yürürlükteki metin bölüm sayısı için bir üst sınır koymaz. İznin tamamını hiçbir bölümü on güne ulaşmayan kısa parçalara dağıtan uygulamalar bu nedenle kanuna uygun düşmez. İşverenin yıl içinde verdiği diğer ücretli veya ücretsiz izinler, dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izinden düşülemez (m. 56/4). İznini işyerinin bulunduğu yer dışında geçirecek işçi, talep edip belgelemek kaydıyla gidiş ve dönüş için toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni alır. Aynı fıkra işverene, her işçinin izin durumunu gösteren bir izin kayıt belgesi tutma yükümlülüğü de getirir (m. 56/6). İznin zamanını belirleme yetkisi işverendedir. Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği'ne göre işçi izin isteğini en az bir ay önceden yazılı olarak bildirir; yüz işçiden fazla çalışan işyerlerinde izin kurulu kurulur ve işveren nisan başı ile ekim sonu arasında toplu izin uygulayabilir. Bir de izinde çalışma yasağı vardır: izindeki işçinin bu süre içinde ücret karşılığı başka bir işte çalıştığı anlaşılırsa, izin için ödenen ücret geri istenebilir (m. 58). İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır? İzin Döneminde Ödenen Ücret İşveren, izne çıkan işçinin izin dönemine ait ücretini izin başlamadan önce peşin öder veya avans olarak verir (m. 57). Hesapta Kanunun 50. maddesi uygulandığından fazla çalışma karşılığı ücretler, primler ve sosyal yardımlar izin ücretine katılmaz; hesap, uygulamada "çıplak ücret" denilen temel ücret üzerinden yapılır. Akort, komisyon veya yüzde usulü gibi değişken ücret alan işçide ise son bir yılda kazanılan ücret, fiilen çalışılan gün sayısına bölünür ve izin ücreti bu ortalamaya göre belirlenir. İzne rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir. Sözleşme Sona Erdiğinde Kullanılmayan İzin Ücreti İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde, işçinin hak edip kullanmadığı izin günlerinin ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden işçiye, ölüm hâlinde hak sahiplerine ödenir (m. 59/1). İstifa, haklı nedenle fesih, emeklilik veya işçinin ölümü arasında bu bakımdan fark yoktur. Buna karşılık iş ilişkisi sürerken işçinin hakkı ücret değil, iznin kendisidir; kullanılmayan izin ancak sözleşme sona erdiğinde paraya dönüşür. Hesap üç adımda yapılır: tamamlanan her hizmet yılı için hak edilen gün sayısı toplanır, kullanıldığı ispatlanan günler bu toplamdan çıkarılır ve kalan gün sayısı son günlük brüt ücretle çarpılır. Günlük ücret, aylık brüt ücretin otuza bölünmesiyle bulunur. Son aylık brüt ücreti 52.500 TL olan ve 17 gün kullanılmamış izni bulunan bir işçi için hesap 52.500 / 30 = 1.750 TL ve 1.750 × 17 = 29.750 TL brüt şeklindedir; işçiye ödenecek net tutar, yasal kesintiler yapıldıktan sonra belirlenir. Kıdeminize göre hak edilen gün sayısını ve bakiye iznin karşılığını yıllık izin ücreti hesaplama aracı ile bulabilirsiniz. İşveren sözleşmeyi feshederken bir noktaya daha dikkat etmelidir: ihbar öneli ve yeni iş arama izni, yıllık izinle iç içe kullandırılamaz (m. 59/2). Bildirim süresi içinde işçiyi yıllık izne göndermek, bu iki hakkı aynı günlerde tüketmek anlamına gelir ve kanuna aykırıdır. İspat Yükü ve Yargıtay Uygulaması İznin kullandırıldığını ispat etmek işverenin yüküdür. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 29.11.2023 tarihli, 2023/397 E., 2023/1163 K. sayılı kararında bu ilkeyi şöyle ifade etmiştir: "İşçiye yıllık izin kullandırıldığı konusunda ispat yükü işverende olup işverenin bu ispatı yıllık izin defteri, yıllık izin kayıt belgesi ve benzeri belgelerde yerine getirmesi gerekir." Aynı kararda, hiç izin kullanmadığını söyleyen işçinin imzasını inkâr etmediği ve yıllık izin belgesi olduğu anlaşılan formlardaki izinlerin hesaptan düşülmesi gerektiği kabul edilmiştir. İşçinin imzasını taşıyan ve izin türünü açıkça gösteren kayıtlar, bu nedenle uyuşmazlığın sonucunu çoğu zaman doğrudan belirler. Uzun süre hiç izin kullandırılmadığı iddia edildiğinde mahkemenin bu iddiayı kendiliğinden aydınlatması da beklenir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 11.05.2026 tarihli, 2026/1673 E., 2026/4344 K. sayılı kararında, toplamda beş yıl veya daha uzun süre izin kullandırılmadığının ileri sürüldüğü dosyalarda hâkimin 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31. maddesindeki davayı aydınlatma ödevi çerçevesinde işçiyi bizzat dinlemesi gerektiğini vurgulamıştır. Kullanılmayan izin ücreti, sözleşme sona erdikten sonra kıdem ve ihbar tazminatı gibi diğer işçilik alacaklarıyla birlikte istenir. Bu alacak için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 s.K. m. 3/1); anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir. Arabuluculuk aşamasındaki süreleri arabuluculuk süreleri hesaplama aracı ile takip edebilirsiniz. Zamanaşımı ve Faiz İzin ücretinde zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte işlemeye başlar (m. 59/1). Süre, 7036 sayılı Kanun'la İş Kanunu'na eklenen ek 3. maddede düzenlenmiştir: iş sözleşmesinden kaynaklanan yıllık izin ücretinde zamanaşımı süresi beş yıldır. Aynı süre kıdem tazminatı, bildirim şartına uyulmadan yapılan fesihten doğan tazminat, kötüniyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırı fesihten doğan tazminat için de geçerlidir. Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur (7036 s.K. m. 3/17). Ek 3. madde, İş Kanunu'nun geçici 8. maddesi gereğince yürürlüğe girdiği 25 Ekim 2017'den sonra sona eren sözleşmelere uygulanır. Daha önce işlemeye başlamış süreler önceki hükümlere tabi kalır; ancak sürenin kalan kısmı beş yıldan uzunsa zamanaşımı, yeni sürenin geçmesiyle dolar. Bugün itibarıyla bu geçiş kuralının uygulamadaki önemi büyük ölçüde sona ermiştir. Sözleşmenin Sona Erdiği Tarih Zamanaşımı Dayanak 25 Ekim 2017'den sonra 5 yıl, sona erme tarihinden itibaren 4857 s.K. ek m. 3, m. 59/1 25 Ekim 2017'den önce Önceki hükümlere göre; kalan süre beş yılı aşıyorsa en geç 25 Ekim 2022 4857 s.K. geçici m. 8 Arabuluculuk süreci Başvurudan son tutanağa kadar durur 7036 s.K. m. 3/17 Zamanaşımını hâkim kendiliğinden dikkate almaz; işverenin bunu ileri sürmesi gerekir (6098 s.K. m. 161). Faiz bakımından ise Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 15.02.2022 tarihli, 2022/41 E., 2022/1798 K. sayılı kararında "İş sözleşmesinin feshedildiği tarihte izin ücreti muaccel olur. Bununla birlikte, faiz başlangıcı bakımından işverenin ayrıca temerrüde düşürülmesi gerekir." demiş ve sözleşme askıdayken çekilen ihtarnamenin bu alacak için işvereni temerrüde düşürmeyeceğini kabul etmiştir. O dosyada yasal faiz, dava ve ıslah tarihlerinden başlatılmıştır. Faiz tutarını kanuni faiz hesaplama aracı ile hesaplayabilirsiniz. Sık Sorulan Sorular Yıllık İzin Kaç Gündür? Kanuni asgari süre, hizmeti bir yıldan beş yıla kadar olan işçi için on dört gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az olan işçi için yirmi gün, on beş yıl ve üzeri olan işçi için yirmi altı gündür. On sekiz yaş ve altı ile elli yaş ve üstü işçilerin izni yirmi günden az olamaz; yer altında çalışanlara dört gün eklenir. Sözleşmeyle daha uzun süre kararlaştırılabilir. Yıllık İzin Bölünerek Kullanılabilir mi? İşveren izni tek başına bölemez. İşçi ile işveren anlaşırsa izin parçalar hâlinde kullanılabilir, fakat parçalardan en az biri on gün veya daha uzun olmalıdır. İzne denk gelen hafta tatili ve resmî tatiller izin günü sayılmaz. Çalışırken Kullanılmayan İzin Ücret Olarak Alınabilir mi? İş ilişkisi devam ederken işçinin hakkı iznin kullandırılmasıdır; izin bu dönemde ücrete çevrilemez ve bu haktan vazgeçilemez. Kullanılmayan izin, sözleşme sona erdiğinde ücret alacağına dönüşür ve son ücret üzerinden ödenir. Sözleşmenin hangi nedenle sona erdiği bu sonucu değiştirmez. Kullanılmayan İzin Ücretine Prim ve Fazla Mesai Dâhil Edilir mi? Hayır. Kanunun 50. maddesi gereğince fazla çalışma ücreti, prim ve sosyal yardımlar izin ücretine katılmaz; sözleşmenin sona erdiği tarihteki brüt temel ücret esas alınır. Aylık brüt ücret otuza bölünerek günlük ücret bulunur ve kullanılmayan gün sayısıyla çarpılır; net tutar, yasal kesintiler yapıldıktan sonra ödenir. İşten Ayrıldıktan Sonra İzin Ücreti Ne Kadar Süre İstenebilir? 25 Ekim 2017'den sonra sona eren sözleşmelerde zamanaşımı beş yıldır ve sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren işler. Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur. İşveren zamanaşımı itirazında bulunmazsa mahkeme bunu kendiliğinden dikkate almaz. İlgili Araçlar ve Yazılar Kıdeminize göre izin gününü ve bakiye iznin karşılığını Yıllık İzin Ücreti Hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz. Sözleşmenin sona ermesiyle gündeme gelen diğer alacaklar için Kıdem Tazminatı Hesaplama ve İhbar Tazminatı Hesaplama, faiz için Kanuni Faiz Hesaplama araçları kullanılabilir. Konuya ilişkin güncel Yargıtay kararlarının özetleri ve tam metinleri Yıllık İzin Ücreti İçtihatları sayfasında, zamanaşımı kararları ise İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı İçtihatları sayfasında yer alır. Genel çerçeve için İş Hukuku Rehberi, kavramın kısa tanımı için Hukuk Sözlüğü: Yıllık Ücretli İzin, bağlantılı konular için Kıdem Tazminatı ile İhbar Tazminatı Arasındaki Fark ve İş Sözleşmesinin Feshinden Sonra Hak Arama Yolları yazılarına bakabilirsiniz. Yazıda anılan kararların resmî tam metinleri Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Bilgi Sistemi’ndedir: Yargıtay HGK 2023/397 E., 2023/1163 K., Yargıtay 9. HD 2022/41 E., 2022/1798 K., Yargıtay 9. HD 2026/1673 E., 2026/4344 K. ve Yargıtay 9. HD 2026/1454 E., 2026/4124 K.. Kanunun güncel metni için 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr) esas alınmalıdır. Somut bir dosyada hukuki destek için Av. Mete ŞAHİN – İş Hukuku sayfasından iletişime geçebilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Hizmet süresi, ücretin unsurları, izinlerin belgelenmesi ve zamanaşımı gibi konular her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, kendi durumunuz için bir avukattan görüş almanızı öneririz.
- Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır? 2026 Oranları ve İspat Kuralları
Av. Mete ŞAHİN · Ankara Barosu Sicil No: 42455 · Son güncelleme: 23 Eylül 2026 Kısa cevap Haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir (İş K. m. 63). 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve saat ücreti %50 artırılarak ödenir (İş K. m. 41). Sözleşmeyle 45 saatin altı kararlaştırılmışsa, aradaki saatler fazla sürelerle çalışmadır ve %25 artırılarak ödenir. Fazla çalışma için kural olarak işçinin yazılı onayı gerekir; yıllık toplam 270 saati aşamaz. İmzalı bordroda fazla çalışma tahakkuku varsa, ihtirazi kayıt konulmadıkça daha fazlası kural olarak ileri sürülemez. İçindekiler Haftalık Çalışma Süresi Kaç Saat? Fazla Çalışma ile Fazla Sürelerle Çalışma Farkı Saatlik Ücret Nasıl Bulunur? 225 Saat Kabulü Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır? Adım Adım Zamlı Ücret Yerine Serbest Zaman İşçinin Onayı Gerekir mi? Yıllık Üst Sınır: 270 Saat Denkleştirme: Her 45 Saat Aşımı Fazla Çalışma Değildir Fazla Çalışma Yaptırılamayacak Hâller Fazla Çalışma Nasıl İspatlanır? Hangi Ücret Esas Alınır? Yargıtay Uygulaması Zamanaşımı ve Dava Öncesi Arabuluculuk Sıkça Sorulan Sorular 1. Haftalık Çalışma Süresi Kaç Saat? 4857 sayılı İş Kanunu m. 63/1 uyarınca genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. 2. Fazla Çalışma ile Fazla Sürelerle Çalışma Farkı İş K. m. 41/1 uyarınca fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. Aynı madde uyarınca her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. İş K. m. 41 uyarınca haftalık çalışma süresi sözleşmelerle 45 saatin altında belirlenmişse, uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışma sayılır. Bu çalışmalarda her bir saat için verilecek ücret, normal saat ücretinin yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir. Durum Adı Zam oranı Sözleşmede 45 saat, çalışma 45 saati aşıyor Fazla çalışma %50 Sözleşmede 40 saat, 40 saati aşan ve 45 saate kadar olan kısım Fazla sürelerle çalışma %25 Sözleşmede 40 saat, çalışma 45 saati aşıyor 40-45 saat arası fazla sürelerle çalışma, 45 saati aşan kısım fazla çalışma %25 / %50 3. Saatlik Ücret Nasıl Bulunur? 225 Saat Kabulü Aylık ücret alan işçide önce saatlik ücreti bulmak gerekir. Uygulamada yaygın kabul, aylık 225 saat üzerinden hesaplamadır: haftalık 45 saat, hafta tatili dışındaki 6 güne bölündüğünde günlük 7,5 saat eder; aylık ücret 30 gün üzerinden kabul edildiğinden 7,5 × 30 = 225 saat. Bu rakam kanunda yazmaz; hesaplamada yerleşik bir uygulama kabulüdür. Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse aylık saat esası da değişebilir; bu durumda hesap sözleşme ve kayıtlara göre yapılır. Saatlik ücret = Aylık brüt ücret ÷ 225 4. Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır? Adım Adım Saatlik ücreti bul: aylık brüt ücret ÷ 225. Fazla çalışma saatini belirle: haftalık 45 saati aşan saatler (sözleşmede 45 saatin altı kararlaştırılmışsa bu süreyi aşan ve 45 saate kadar olan saatler fazla sürelerle çalışmadır; denkleştirme varsa ortalama esas alınır). Yarım saatten az süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler bir saat sayılır. Zammı uygula: fazla çalışmada saatlik ücret × 1,5; fazla sürelerle çalışmada × 1,25. Toplamı çarp: bulunan saat ücreti × fazla çalışma saati. Brütten nete geç: sonuç brüttür; damga vergisi, gelir vergisi ve SGK kesintileri ayrıca uygulanır. Hesabınızı fazla çalışma ücreti hesaplama aracımızla yapabilirsiniz. 5. Zamlı Ücret Yerine Serbest Zaman İş K. m. 41 uyarınca fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse (Yönetmelik m. 6 uyarınca işverene yazılı olarak başvurmak koşuluyla), zamlı ücret yerine: fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. Aynı madde uyarınca işçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır. Seçim hakkı işçidedir; işveren tek taraflı olarak ücret yerine serbest zaman dayatamaz. 6. İşçinin Onayı Gerekir mi? İş K. m. 41 uyarınca fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir. Onayın varlığı ve kapsamı, uyuşmazlıkta işverenin ispat yükü altındadır. Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m. 9 uyarınca onay yazılı alınır; iş sözleşmesinin yapılması sırasında ya da fazla çalışma ihtiyacı ortaya çıktığında alınabilir ve işçi özlük dosyasında saklanır. Yürürlükteki metinde her yıl yenileme şartı yoktur; işçi onayını otuz gün önceden yazılı bildirimle geri alabilir. 7. Yıllık Üst Sınır: 270 Saat İş K. m. 41 uyarınca fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz. Bu sınırın aşılması, aşan kısım için ücret hakkını ortadan kaldırmaz; işçi çalıştığı her saatin karşılığını isteyebilir. Sınır işyerine göre değil, her işçi için ayrı ayrı uygulanır (Yönetmelik m. 5). Sınırın aşılması işyeri bakımından ayrı bir aykırılık oluşturur. 8. Denkleştirme: Her 45 Saat Aşımı Fazla Çalışma Değildir İş K. m. 41 uyarınca, m. 63'teki denkleştirme esasının uygulandığı hâllerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık iş süresini aşmamak koşuluyla, bazı haftalarda toplam 45 saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Bu nedenle fazla çalışma iddiasında ilk bakılacak konu, işyerinde denkleştirme uygulanıp uygulanmadığıdır. Ayrıca 7553 sayılı Kanun'la İş K. m. 46'ya eklenen hüküm uyarınca, turizm işletmesi belgeli konaklama tesislerinde hafta tatili işçinin yazılı talebi veya onayıyla hak kazanılan günü takip eden dört gün içinde kullandırılırsa, hafta tatilinde yapılan çalışmanın günlük normal çalışma süresi kadarlık kısmı fazla çalışma hesabına katılmaz. Ayrıntı için Denkleştirme terimine bakabilirsiniz. 9. Fazla Çalışma Yaptırılamayacak Hâller İş K. m. 41 uyarınca sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve m. 69'da belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. m. 41'in atıf yaptığı m. 63'ün son fıkrası 6331 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırılmıştır; bu işler bugün 6331 sayılı Kanun m. 30'a dayanan Sağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik'te sayılır ve bu işlerde fazla çalışma yapılamaz (Yönetmelik m. 7). Ayrıca İş K. m. 41'e 6552 sayılı Kanun'la eklenen fıkra uyarınca, m. 42 ve m. 43'teki hâller dışında yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m. 8 uyarınca 18 yaşını doldurmamış işçilere, sağlığının elvermediği hekim raporuyla belgelenen işçilere, gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçilere ve kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanlara da fazla çalışma yaptırılamaz; kısmi süreli çalışanlara fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz. 10. Fazla Çalışma Nasıl İspatlanır? İspat sırası şöyledir: İşyeri kayıtları: puantaj, giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, PDKS verileri. Ücret bordroları: imzalı bordroda fazla çalışma tahakkuku varsa ispat rejimi değişir. Tanık beyanı: yazılı belge yoksa devreye girer. Kritik nokta ihtirazi kayıttır: bordro imzalanırken "fazla çalışma ücretim eksik ödenmiştir" benzeri bir kayıt düşülmüşse, gerçek çalışma her türlü delille ispatlanabilir. Fazla çalışma tahakkuku bulunan bordro ihtirazi kayıt olmadan imzalanmışsa, kural olarak işçi aleyhine sonuç doğurur. Bkz. Tanık Delili. 11. Hangi Ücret Esas Alınır? Fazla çalışma ücreti çıplak ücret üzerinden hesaplanır. Kıdem tazminatında kullanılan giydirilmiş ücret kavramıyla karıştırılmamalıdır. Yol ve yemek yardımı gibi kalemler kıdem tazminatına girerken fazla çalışma hesabına girmez. 12. Yargıtay Uygulaması Bordronun ispat gücü bakımından Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/644, K. 2026/2796, T. 30.03.2026 kararı şu ölçütü koymaktadır: "İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazı kaydının bulunması hâlinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille söz konusu olabilir". Yazılı belge bulunmayan dönemler bakımından Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/1482, K. 2026/3938, T. 28.04.2026 kararı yolu göstermektedir: "fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tarafların, tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir". 13. Zamanaşımı ve Dava Öncesi Arabuluculuk Fazla çalışma ücreti ücret niteliğinde bir alacaktır ve beş yıllık zamanaşımına tabidir (İş K. m. 32/son). Zamanaşımının başlangıcı ve kesilmesi dosyaya göre değerlendirilir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/1 uyarınca işçilik alacağı davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; anlaşılamadığına ilişkin son tutanak dava dilekçesine eklenir (m. 3/2). Görevli mahkeme iş mahkemesidir (m. 5). Sözlükten İlgili Terimler Fazla Çalışma Fazla Sürelerle Çalışma Denkleştirme Çıplak Ücret Giydirilmiş Ücret 14. Sıkça Sorulan Sorular 1 Saatlik Fazla Mesai Ücreti Ne Kadar? Saatlik ücretin %50 artırılmış hâli. Saatlik ücret, aylık brüt ücretin uygulamada 225'e bölünmesiyle bulunur; sonuç brüttür. Fazla Mesai Ücreti Neden 225'e Bölünür? Haftalık 45 saatin 6 güne bölünmesiyle bulunan günlük 7,5 saatin, aylık ücretin karşılığı sayılan 30 günle çarpılmasına dayanır (7,5 × 30 = 225). Bu rakam kanunda yazmaz, hesaplamada yerleşik bir uygulama kabulüdür. Fazla Mesai Zammı Yüzde Kaçtır? Fazla çalışmada %50, fazla sürelerle çalışmada %25 (İş K. m. 41). Yılda En Fazla Kaç Saat Fazla Çalışma Yapılabilir? İş K. m. 41 uyarınca toplam 270 saat. Sınırın aşılması ücret hakkını ortadan kaldırmaz. İşçinin Onayı Olmadan Fazla Çalışma Yaptırılabilir mi? Kural olarak hayır. İş K. m. 41 uyarınca fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayı gerekir; Yönetmelik m. 9 uyarınca bu onay yazılı alınır. Ancak zorunlu nedenlerle (m. 42) veya olağanüstü hâllerde (m. 43) yapılan fazla çalışmada onay aranmaz. İşveren Ücret Yerine İzin Verebilir mi? Seçim hakkı işçidedir. İşçi isterse her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir ve bunu altı ay içinde kullanır. Bordroyu İmzaladım, Fazla Mesai İsteyebilir miyim? İmzalı bordroda fazla çalışma tahakkuku varsa ve ihtirazi kayıt konulmamışsa daha fazlası kural olarak ileri sürülemez. İhtirazi kayıt varsa her türlü delille ispat mümkündür. Fazla Mesai Alacağı Kaç Yılda Zamanaşımına Uğrar? Ücret niteliğindeki alacak olarak beş yıllık zamanaşımına tabidir. Kaynaklar 4857 sayılı İş Kanunu m. 32, m. 41, m. 42, m. 43, m. 63, m. 69 İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m. 5, m. 6, m. 8, m. 9 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik m. 7 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3, m. 5 Yargıtay 9. HD, E. 2026/644, K. 2026/2796, T. 30.03.2026 Yargıtay 9. HD, E. 2026/1482, K. 2026/3938, T. 28.04.2026 İlgili içtihatlar: Fazla Çalışma Ücreti içtihatları (36 karar) İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Fazla çalışma alacağına ilişkin arabuluculuk ve dava süreci hakkında bilgiler, Av. Mete ŞAHİN’in iş hukuku sayfasında yer alır. Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez.
- Kıdem Tazminatı 2026: Tavan Tutarı, Hak Kazanma Koşulları ve Hesaplama
Bu yazıdaki mevzuat, resmî tutarlar ve yargı kararları en son 13 Eylül 2026 tarihinde gözden geçirilmiştir. Kısa cevap: Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışmış işçiye, kanunda sayılan fesih hâllerinde her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında ödenir. 1 Temmuz – 31 Aralık 2026 dönemi için yıllık tavan 73.729,87 TL'dir; bir yıl için hesaplanan tutar bu rakamı aşamaz. Kıdem tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 120. maddesi gereğince yürürlükte bırakılan 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesine dayanır. Aşağıda hak kazanma koşulları, tavan uygulaması, giydirilmiş ücrete hangi ödemelerin gireceği, faiz ve zamanaşımı ile başvuru yolu güncel Yargıtay kararlarıyla birlikte açıklanmaktadır. İş ilişkisinin genel çerçevesi İş Hukuku Rehberi sayfasında yer almaktadır. Kıdem Tazminatına Hangi Hâllerde Hak Kazanılır? Salt istifa kıdem tazminatı doğurmaz. 1475 sayılı Kanun m. 14 uyarınca hak kazandıran başlıca hâller şunlardır: İşverenin 4857 m. 25/II dışındaki bir sebeple iş sözleşmesini feshetmesi. İşçinin 4857 m. 24 uyarınca haklı nedenle derhâl feshi (ücretin ödenmemesi, sigorta priminin eksik yatırılması, sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi). Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle ayrılma. Yaşlılık, malullük aylığı veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılma. Yaş dışındaki emeklilik koşullarını (sigortalılık süresi ve prim gün sayısı) tamamlayarak kendi isteğiyle ayrılma. Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi arzusuyla feshetmesi. İşçinin ölümü hâlinde kanuni mirasçılarına ödenmesi. Ortak koşul, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıllık kıdemdir. İşyeri devrinde kıdem, devirden önceki süreleri de kapsayacak biçimde birleştirilir. 2026 Kıdem Tazminatı Tavanı Nasıl Uygulanır? Tavan, 1475 sayılı Kanun m. 14 uyarınca en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez ve her altı ayda bir güncellenir. 2026 yılı için açıklanan tutarlar şöyledir: 2026 yılı kıdem tazminatı tavanı ve temel ölçütler. 1 Ocak – 30 Haziran 2026: 64.948,77 TL 1 Temmuz – 31 Aralık 2026: 73.729,87 TL Tavan, her bir tam hizmet yılı için ayrı ayrı uygulanır ve fesih tarihinde yürürlükte olan tutar esas alınır. Yani 2026'nın ikinci yarısında yapılan bir fesihte, çalışılan tüm yıllar 73.729,87 TL tavanı ile sınırlıdır. Karşılaştırma için 2026 asgari ücreti, Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararıyla günlük brüt 1.101 TL olarak belirlenmiştir; bu da aylık brüt 33.030 TL ve net 28.075,50 TL anlamına gelir. Giydirilmiş Brüt Ücret Nedir? Kıdem tazminatı çıplak ücret üzerinden değil, giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Giydirilmiş ücret, 4857 m. 32'deki asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan ve süreklilik arz eden para veya parayla ölçülebilen menfaatleri kapsar. Kıdem tazminatı hesabında ücrete eklenen ve eklenmeyen kalemler. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 14 Nisan 2026 tarihli kararında (E. 2026/985, K. 2026/3157), giydirilmiş ücrete ikramiye, devamlılık arz eden prim, yakacak, giyecek, kira, aydınlatma, servis ve yemek yardımı ile özel sağlık ve hayat sigortası primlerinin dâhil olduğu; satış rakamına bağlı primin değişkenlik göstermesinin dâhil edilmesine engel olmadığı; ücret dışı menfaatlerin son bir yıllık toplamının 365'e bölünmesiyle güne indirgeneceği belirtilmiştir. Buna karşılık süreklilik taşımayan ödemeler hesaba katılmaz. Dairenin 15 Nisan 2026 tarihli kararında (E. 2026/1109, K. 2026/3237), yalnızca tek bir bordroda görünen ödemenin giydirilmiş ücret tespitinde dikkate alınamayacağı; 31 Mart 2026 tarihli kararında (E. 2025/9438, K. 2026/2842) ise ödendiği ispatlanamayan ikramiyenin giydirilmiş ücrete eklenmesinin bozma sebebi olduğu belirtilmiştir. İspat yükü işçidedir. 14 Nisan 2026 tarihli bir başka kararda (E. 2025/9077, K. 2026/3186), ücretin miktarı ve ekleri konusunda ispat yükünün işçide olduğu; ispatlanamayan ikramiye ve yakacak yardımının eklenmesinin bozma sebebi oluşturduğu belirtilmiştir. Aynı doğrultuda 25 Aralık 2025 tarihli kararda (E. 2025/8605, K. 2025/10402), işyerinde prim uygulaması bulunduğu ispatlanamazsa primin giydirilmiş ücrete eklenmesinin hatalı olacağı ifade edilmiştir. Fiili çalışma karşılığı ödemeler (fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram ile genel tatil ücretleri) giydirilmiş ücrete dâhil edilmez; bunlar ayrı alacak kalemleridir. Örnek Hesap Aşağıdaki örnek, tavanın nasıl devreye girdiğini göstermektedir: Giydirilmiş brüt aylık ücret: 60.000 TL Çalışma süresi: 7 yıl 6 ay Tam yıllar için: 7 × 60.000 = 420.000 TL Küsur 6 ay için: 60.000 × (6 / 12) = 30.000 TL Brüt kıdem tazminatı: 450.000 TL Tavan kontrolü: yıllık ücret 60.000 TL < 73.729,87 TL olduğundan tavan devreye girmez. Aynı işçinin giydirilmiş ücreti 90.000 TL olsaydı, her yıl için 73.729,87 TL esas alınacak ve tutar buna göre düşecekti. Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir; gelir vergisi ve sigorta primi kesilmez. Kendi rakamlarınızla hesap yapmak için Kıdem Tazminatı Hesaplama aracını kullanabilirsiniz. İhbar süresi ve tutarı için İhbar Tazminatı Hesaplama sayfası ayrıca hazırlanmıştır. Faiz Hangi Tarihten İşler? 1475 sayılı Kanun m. 14 uyarınca kıdem tazminatının gününde ödenmemesi hâlinde mevduata uygulanan en yüksek faiz yürütülür. Bu, yasal faizden farklı ve genellikle daha yüksek bir orandır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 21 Nisan 2026 tarihli kararında (E. 2026/3048, K. 2026/3581), kıdem tazminatında faiz başlangıcının fesih tarihi olduğu; yaşlılık veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak için işyerinden ayrılma hâlinde ise işçinin bağlı bulunduğu kuruma başvurduğunu belgelemesinin şart olduğu, bu hâlde faizin belgenin işverene verildiği tarihten işleyeceği belirtilmiştir. İhbar tazminatı bakımından durum farklıdır. Dairenin 26 Mayıs 2025 tarihli kararında (E. 2025/4095, K. 2025/4845), ihbar tazminatının 4857 m. 34 anlamında ücret niteliğinde olmadığı ve kanunda özel bir düzenleme bulunmadığı gerekçesiyle yasal faiz uygulanacağı açıkça ifade edilmiştir. Zamanaşımı: Beş Yıl 4857 sayılı Kanun'a 7036 sayılı Kanun'la eklenen Ek m. 3 uyarınca kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, yıllık izin ücreti ve eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatında zamanaşımı beş yıldır. Bu hüküm, 25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmelerine uygulanır. Zamanaşımının başlangıcı kıdem ve ihbar tazminatında fesih tarihidir; zamanaşımı bir def'i olup hâkim tarafından resen dikkate alınamaz. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 9 Aralık 2025 tarihli kararı (E. 2025/6650, K. 2025/9689) bu ilkeyi ortaya koymaktadır. Ayrıca 7036 sayılı Kanun m. 3 uyarınca arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Dairenin 30 Mart 2026 tarihli kararında (E. 2026/389, K. 2026/2800), dava tarihinden geriye doğru beş yıllık sürenin hesabında arabuluculukta geçen sürenin ekleneceği belirtilmiştir. Başvuru Yolu: Dava Şartı Arabuluculuk İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m. 3). Tek istisna, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davalarıdır. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir. Dikkat edilmesi gereken bir nokta, arabuluculuk tutanağının tarihiyle ilgilidir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 22 Nisan 2026 tarihli kararında (E. 2026/3004, K. 2026/3673), son tutanak tarihinden sonra muaccel olan alacaklar bakımından dava şartının yerine getirilmiş sayılmayacağı ve o dönem yönünden davanın usulden reddi gerektiği belirtilmiştir. Süre hesaplamaları için Arabuluculuk Süreleri Hesaplama aracı kullanılabilir. Kısa Kontrol Listesi Bir yıllık kıdem koşulunun dolup dolmadığını ve işyeri devri varsa önceki süreleri kontrol edin. Fesih sebebini ve bildirim biçimini belgeleyin; istifa dilekçesinin içeriği sonucu doğrudan etkiler. Son bir yıllık bordroları, banka kayıtlarını ve süreklilik gösteren yan ödemeleri toplayın. Fesih tarihinde geçerli tavan tutarını doğrulayın. Alacaklarınızın muaccel olduğu tarihleri belirleyip beş yıllık zamanaşımını takvime işleyin. Dava öncesinde arabuluculuk başvurusunu yapın ve son tutanak tarihini saklayın. Ankara ve Yenimahalle'de Başvuru Ankara'da işçilik alacağı ve işe iade dosyaları iş mahkemelerinde görülür; dava öncesi arabuluculuk başvurusu adliye bünyesindeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Başvuruda işverenin ticaret unvanı, adresi ve işyeri SGK sicil numarasının doğru yazılması süreci hızlandırır. Yerel başvuru hazırlığı için Ankara Hukuk Rehberi ve Yenimahalle Hukuk Rehberi sayfaları incelenebilir. Sözlükten İlgili Terimler Kıdem Tazminatı Kıdem Tazminatı Tavanı Giydirilmiş Ücret Çıplak Ücret İstifa Haklı Nedenle Fesih Sık Sorulan Sorular 2026 Kıdem Tazminatı Tavanı Ne Kadar? 1 Temmuz – 31 Aralık 2026 dönemi için kıdem tazminatı yıllık tavanı 73.729,87 TL'dir. Yılın ilk yarısında (1 Ocak – 30 Haziran 2026) uygulanan tutar 64.948,77 TL idi. İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi? Salt istifa kıdem tazminatı doğurmaz. Ancak işçi 4857 m. 24 uyarınca haklı nedenle feshederse, askerlik, emeklilik, yaş dışındaki emeklilik koşullarının tamamlanması veya kadın işçinin evlilik nedeniyle bir yıl içinde ayrılması hâllerinde kıdem tazminatına hak kazanır. Kıdem Tazminatı Hangi Ücret Üzerinden Hesaplanır? Çıplak ücret değil, giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Süreklilik arz eden ikramiye, prim, yemek, yol, yakacak, giyim ve özel sağlık sigortası gibi menfaatler eklenir; süreklilik taşımayan ödemeler ile fazla çalışma ve tatil ücretleri eklenmez. Kıdem Tazminatından Hangi Kesintiler Yapılır? Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir. Gelir vergisi ve sigorta primi kesintisi yapılmaz. Kıdem Tazminatında Zamanaşımı Kaç Yıldır? Beş yıldır ve fesih tarihinden itibaren işler. Bu süre, 25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmeleri bakımından uygulanır. Arabuluculukta geçen süre zamanaşımını durdurur. Kıdem Tazminatına Hangi Faiz Uygulanır? Mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır ve kural olarak fesih tarihinden işler. Emeklilik nedeniyle ayrılmada faiz, kuruma başvuru belgesinin işverene verildiği tarihte başlar. Resmî Kaynaklar 1475 Sayılı İş Kanunu: m. 14 4857 Sayılı İş Kanunu: m. 17, 24, 25, 32, Ek m. 3 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu: m. 3 Hazine ve Maliye Bakanlığı — 2026 Ocak Mali ve Sosyal Haklar Genelgesi Hazine ve Maliye Bakanlığı — 2026 Temmuz Mali ve Sosyal Haklar Genelgesi Yargıtay Karar Arama İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Kıdem tazminatını ihbar, fazla çalışma ve yıllık izin alacaklarıyla birlikte ön hesaplamak için Av. Mete ŞAHİN’in işçilik alacakları hesaplama aracı da kullanılabilir. Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez. İlgili içtihatlar: Kıdem Tazminatı içtihatları (38 karar)











