Kamu ve Vergi Hukuku: V Harfiyle Başlayan Terimler

Kamu ve Vergi Hukuku: V Harfiyle Başlayan Terimler

V

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Veraset ve İntikal Vergisi

  Malların veraset yoluyla veya herhangi bir şekilde karşılıksız olarak bir kişiden diğerine geçmesinden alınan vergidir. Mirasta altsoy ve eşten her birine düşen payın kanunda belirlenen ve her yıl güncellenen kısmı, karşılıksız intikallerin ise daha düşük bir tutarı vergiden istisnadır; ev eşyası ve murise ait kişisel eşya da istisnalar arasındadır. Vergi artan oranlı tarifeye göre hesaplanır ve veraset yoluyla intikallerde oranlar karşılıksız intikallere göre daha düşüktür.

  İlgili mevzuat: 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu, m. 1, 4 ve 16

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergi Cezalarında İndirim

  Vergi cezalarında indirim, ikmalen, resen veya idarece tarh edilen vergi ya da kesilen cezalar için ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde vergi dairesine başvurup vergiyi ve cezanın kalan yarısını vadesinde veya teminat göstererek vadeden itibaren üç ay içinde ödeyeceğini bildiren mükellef veya vergi sorumlusunun vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının yarısının indirilmesidir. Kanunda belirlenen tutarı aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında indirim oranı yüzde elli artırımlı uygulanır. Bildirilen tutarlar süresinde ödenmez veya dava konusu yapılırsa indirimden yararlanılamaz.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 376 ve ek m. 1

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergi Hatası

  Hesapta veya vergilendirmede kanunda tanımlanan yanlışlıklar nedeniyle fazla ya da eksik vergi istenmesi veya alınmasıdır. Matrah hesabı, mükellefin şahsı ya da mükerrer vergilendirme gibi farklı görünümleri vardır. Her hukuki yorum uyuşmazlığı bu kapsamda düzeltilebilir hata sayılmaz.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 116–118

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergi İncelemesi

  Vergi incelemesi, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak amacıyla yapılan denetimdir. İnceleme; vergi müfettişleri, vergi müfettiş yardımcıları ve vergi dairesi müdürleri gibi kanunda yetkili kılınan görevlilerce, esas itibarıyla dairede ve tarh zamanaşımı süresinin sonuna kadar yapılabilir; tam incelemenin bir yıl, sınırlı incelemenin altı ay, katma değer vergisi iade incelemelerinin üç ay içinde bitirilmesi esastır. İnceleme sırasında gerekli görülen hâllerde olaylar ve hesap durumları tutanakla tespit edilebilir; inceleme bitince bunu gösteren bir belge nezdinde inceleme yapılana verilir.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 134–141

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergi Kaçakçılığı

  Vergi kanunlarına göre tutulan defter, kayıt ve belgelerde hile yapılması, bunların gizlenmesi veya yok edilmesi ya da sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlenmesi ve kullanılması gibi hapis cezası gerektiren fiillerdir. Defter ve kayıtlarda hesap hileleri yapmak veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlemek ya da kullanmak on sekiz aydan beş yıla; sahte belge düzenlemek veya kullanmak ya da defter ve belgeleri yok etmek üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Gerçek bir işleme dayanmayan belge sahte, gerçek bir işlemi mahiyet veya miktar bakımından gerçeğe aykırı yansıtan belge ise muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgedir.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 359

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergi Mahkemesi

  Vergi mahkemesi, genel bütçeye, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler, bunların zam ve cezaları ve tarifelerle ilgili davaları çözümleyen ilk derece idari yargı merciidir. Bu konulardaki alacakların 6183 sayılı Kanuna göre takip ve tahsiline ilişkin davalar ile diğer kanunlarla verilen işler de görevine girer. Kararlarına karşı kanunda öngörülen hâllerde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir.

  İlgili mevzuat: 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun, m. 6 · 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 45

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergi Mahremiyeti

  Vergi işleriyle uğraşan memurların, vergi yargısında görevli olanların, vergi komisyonlarına katılanların ve vergi işlerinde kullanılan bilirkişilerin, görevleri nedeniyle öğrendikleri mükellefe ait sırları açıklayamaması ve kendileri veya başkaları yararına kullanamamasıdır. Yasak, bu kişiler görevden ayrılsalar da devam eder. Kamu görevlilerince yürütülen soruşturmalar için gerekli bilgilerin verilmesi gibi kanunda sayılan hâller mahremiyetin ihlali sayılmaz.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 5

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergi Mükellefi

  Vergi kanunları uyarınca kendisine vergi borcu düşen gerçek veya tüzel kişidir. Mükellefin kim olduğu verginin türüne ve vergiyi doğuran olaya göre belirlenir. Başka bir kişiyle yapılan özel sözleşme, kanunun kabul ettiği hâller dışında vergi dairesini bağlamaz.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 8

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergi Sorumlusu

  Vergi sorumlusu, vergi borcunun asıl sahibi olan mükellef dışında, verginin ödenmesi bakımından alacaklı vergi dairesine karşı muhatap tutulan kişidir. Tipik örneği, yaptıkları ödemelerden vergi kesmek zorunda olanlardır; bunlar verginin tam olarak kesilip ödenmesinden sorumludur ve ödedikleri vergi için asıl mükellefe rücu edebilir. Sorumluluğun kapsamı ilgili vergi kanunlarından doğar; kanunun kabul ettiği hâller dışında vergi sorumluluğuna ilişkin özel sözleşmeler vergi dairesini bağlamaz.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 8 ve 11

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergi Ziyaı

  Vergi ziyaı, mükellef veya vergi sorumlusunun vergilendirmeyle ilgili ödevlerini zamanında ya da tam yerine getirmemesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi veya eksik tahakkuk ettirilmesidir. Şahsi, medeni hâl veya aile durumu hakkında gerçeğe aykırı beyanlarla ya da başka yollarla verginin eksik tahakkukuna veya haksız yere iadesine yol açmak da vergi ziyaı sayılır. Verginin sonradan tahakkuk ettirilmesi veya tamamlanması ya da haksız iadenin geri alınması, ceza uygulanmasına engel değildir.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 341 ve 344

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergi Ziyaı Cezası

  Vergi ziyaı cezası, mükellef veya sorumlunun vergilendirme ödevlerini zamanında ya da tam yerine getirmemesi yüzünden vergi geç veya eksik tahakkuk ettirildiğinde ya da haksız yere iade edildiğinde kesilen cezadır. Ceza kural olarak ziyaa uğratılan verginin bir katıdır; kaçakçılık fiillerinde üç kat uygulanır, vergi incelemesine başlanmadan veya takdire sevk edilmeden süresinden sonra verilen beyannamelerde ise yüzde elli oranında kesilir. 7524 sayılı Kanunla, mükellefiyet tesis ettirmeden faaliyette bulunularak yol açılan vergi ziyaında ceza yüzde elli artırılır; pişmanlık şartları yerine getirilirse ceza kesilmez.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 341, 344 ve 371

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergide Mücbir Sebep

  Vergide mücbir sebep, vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olan ağır kaza, ağır hastalık, tutukluluk, yangın, deprem ve su baskını gibi afetler, kişinin iradesi dışındaki zorunlu yokluk veya defter ve belgelerin sahibinin iradesi dışında elinden çıkması gibi hâllerdir. Mücbir sebep bilinir veya ispat edilirse ortadan kalkıncaya kadar süreler işlemez ve tarh zamanaşımı işlemeyen süre kadar uzar. Hazine ve Maliye Bakanlığınca bölge veya afetten etkilenenler itibarıyla ilan edilen mücbir sebep, vukuunun rastladığı ayı izleyen üçüncü ayın son günü sona erer; Bakanlık bu süreyi on sekizinci ayın sonunu geçmemek üzere uzatabilir.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 13 ve 15

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Vergide Usulsüzlük

  Vergide usulsüzlük, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uyulmamasıdır. Beyannamenin süresinde verilmemesi veya defter tutulmaması gibi fiiller birinci ve ikinci derece usulsüzlük olarak kanuna bağlı cetvele göre, fatura ve benzeri belgelerin verilmemesi veya alınmaması gibi fiiller ise özel usulsüzlük olarak ayrıca cezalandırılır. Usulsüzlük cezası vergi ziyaı doğmasa da kesilir; tek bir fiille hem vergi ziyaı hem usulsüzlük oluşursa yalnız miktarca en ağır ceza kesilir.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 336 ve 351–353

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Verginin Kanuniliği

  Verginin kanuniliği, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin ancak kanunla konulabileceği, değiştirilebileceği veya kaldırılabileceği anayasal ilkedir. Anayasa, yalnız muaflık, istisna ve indirimler ile oranlara ilişkin hükümlerde, kanunun belirttiği alt ve üst sınırlar içinde değişiklik yapma yetkisinin Cumhurbaşkanına verilebilmesine izin verir. Bu yetki, yeni bir mali yükümlülük koyma veya mevcut bir yükümlülüğü kaldırma yetkisini kapsamaz.

  İlgili mevzuat: 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 73

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Verginin Tahakkuku

  Tarh ve tebliğ edilen verginin ödenmesi gereken aşamaya gelmesidir. Verginin türüne ve tarh usulüne göre bu aşamanın oluşması farklı kurallara bağlanabilir. Tahakkuk ile tahsil aynı işlem değildir.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 22

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Verginin Tahsili

  Verginin kanuna uygun biçimde ödenmesidir. Vergi borcunun hesaplanması veya tahakkuk fişi düzenlenmesi tek başına tahsil anlamına gelmez. Bazı vergilerde kanun, tahakkuku tahsile bağlayan özel bir yapı öngörür.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 23–24

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Verginin Tarhı

  Vergi alacağının, kanuni matrah ve oranlar kullanılarak vergi dairesince miktar yönünden hesaplanıp belirlenmesidir. Beyan, ikmalen veya resen tarh gibi yolların koşulları farklıdır. Tarh, verginin fiilen ödendiği anlamına gelmez.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 20

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Verginin Tebliği

  Vergilendirmeye ilişkin hukuki sonuç doğuran hususların yetkili makamca mükellefe veya ceza sorumlusuna usulüne uygun bildirilmesidir. Bildirim yöntemi ve geçerli tebliğ tarihi başvuru sürelerini etkileyebilir. Genel tebligat kurallarıyla vergiye özgü kuralların kapsamı ayrı değerlendirilir.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 21

Önceki harf: Ü · Hukuk sözlüğü ana sayfası · Sonraki harf: Y

Kaynaklar ve Güncellik

Son kaynak kontrolü: 26 Eylül 2026. Tanımlar, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılanlar dâhil yürürlükteki değişiklikler gözetilerek Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır. Tanımlar genel bilgi verir; terim sayfalarındaki kanun bağlantıları resmî mevzuat metinlerine yönelir, akademik görüşler Doktrin başlığıyla ayrılır. İşlem yapılacak tarihte yürürlük, geçiş hükümleri ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Güncelleme Politikası · İletişim · Hukuki Hesaplama Araçları · Av. Mete ŞAHİN — 2026 Yargıda Parasal Sınırlar