Usul ve Yargılama: B Harfiyle Başlayan Terimler

Usul ve Yargılama: B Harfiyle Başlayan Terimler

B

• Usul ve Yargılama

  Basit Yargılama Usulü

  Hukuk yargısında dava ve cevap dilekçeleriyle ilerleyen, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmeyen usuldür. Kanunda gösterilen dava ve işlerde uygulanır. Buradaki tanım HMK’ye ilişkindir; ceza yargısındaki CMK m. 251 kapsamındaki basit yargılama ayrı bir kurumdur.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 316–322

• Usul ve Yargılama

  Bekletici Sorun

  Bekletici sorun, görülmekte olan davada hüküm verilebilmesinin kısmen veya tamamen başka bir davanın sonucuna, bir idari makamın tespitine ya da dava konusuyla ilgili bir hukuki ilişkinin varlığına bağlı olması durumudur. Bu hâlde mahkeme, o davanın sonuçlanmasına veya idari makamın kararına kadar yargılamayı bekletebilir. Uyuşmazlığın çözümü başka bir davaya veya idari makama bağlıysa mahkeme ilgili tarafa başvurması için uygun bir süre verir; bu sürede başvurulmazsa taraf o iddiasından vazgeçmiş sayılır ve esas dava hakkında karar verilir.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 165

• Usul ve Yargılama

  Belirsiz Alacak Davası

  Belirsiz alacak davası, alacağın miktarı veya değeri dava açılırken tam ve kesin olarak belirlenemediği hâllerde başvurulan ve HMK m. 107’de düzenlenmiş dava türüdür; bu madde 7589 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle 31/7/2026’dan itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. Kaldırılan hüküm, aynı Kanun’un geçici 1. maddesi uyarınca bu tarihten önce açılmış davalarda uygulanmaya devam eder. Sonra açılan davalarda bu yol yoktur; alacağın bir kısmı dava edilerek talep, HMK m. 109/4 uyarınca aynı davada bir defaya mahsus ve tahkikatın sonuna kadar artırılabilir; artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 107 ve 109 · 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m. 19, 26 ve geçici m. 1

• Usul ve Yargılama

  Beyyine

  İddianın ispatına yarayan delil anlamında kullanılan eski terimdir. Kanun, senet, tanık, bilirkişi, keşif, uzman görüşü ve yemin gibi delilleri düzenler. Senetle ispat zorunluluğu ve istisnaları ayrıca belirlenmiştir.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 187–203, 225, 240, 266, 288 ve 293

• Usul ve Yargılama

  Bilinen Son Adrese Tebligat

  Bilinen son adrese tebligat, tebliğin muhatabın bilinen en son adresine yapılmasıdır; bu adres tebligata elverişli değilse veya tebligat yapılamazsa adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresi bilinen en son adres kabul edilir. Kendisine veya adresine usulüne uygun tebligat yapılmış kişi adresini değiştirip yenisini bildirmez ve adres kayıt sisteminde yerleşim yeri adresi de tespit edilemezse, tebliğ evrakı eski adresteki binanın kapısına asılır ve asılma tarihi tebliğ tarihi sayılır. Tüzel kişilerde, daha önce tebligat yapılmamış olsa bile resmî kayıtlardaki adresleri esas alınır.

  İlgili mevzuat: 7201 sayılı Tebligat Kanunu, m. 10 ve 35

• Usul ve Yargılama

  Bilirkişi

  Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemece görüşüne başvurulan kişidir. Hukuki değerlendirme bilirkişiye bırakılamaz. Hâkim, bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir; rapor tek başına mahkeme kararı değildir.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 266 ve 282

• Usul ve Yargılama

  Bilirkişi Raporuna İtiraz

  Tarafların, kendilerine tebliğ edilen bilirkişi raporundaki eksikliklerin tamamlatılmasını, belirsiz noktaların açıklattırılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden istemesidir. İtiraz raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır; talebin bu sürede hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa, aynı süre içinde başvuran tarafa bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. Mahkeme gerekli görürse bilirkişiden ek rapor alabilir, onu duruşmada dinleyebilir veya yeni bilirkişiyle yeniden inceleme yaptırabilir.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 281

• Usul ve Yargılama

  Bozma Kararı

  Bozma kararı, kanun yolu incelemesi sonunda üst mahkemenin, kanunda sayılan sebeplerle incelenen kararı gerekçe göstererek kısmen veya tamamen ortadan kaldırmasıdır; hukuk yargılamasında temyiz üzerine Yargıtayca verilir. HMK’ye göre bozulan karar bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararıysa dosya ilk derece mahkemesine, düzelterek veya yeniden esas hakkında verdiği kararsa bölge adliye mahkemesine gönderilir. Bu mahkeme bozmaya uyabilir veya direnebilir; direnme kararını önce ilgili daire inceler, yerinde görmezse dosyayı Hukuk Genel Kuruluna gönderir. Ceza ve idari yargıdaki bozma kararları CMK ve İYUK’taki ayrı hükümlere tabidir.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 371 ve 373 · 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 280, 302 ve 307 · 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 49

• Usul ve Yargılama

  Bölge Adliye Mahkemesi

  İlk derece mahkemesi kararlarını hem maddi hem hukuki yönden inceleyen istinaf merciidir. Gerekli gördüğünde yeniden yargılama yapıp esas hakkında karar verebilir. Kararlarına karşı kanunda öngörülen sınırlar içinde temyiz yolu açıktır.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 341–360 · 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun, m. 33–37

Önceki harf: A · Hukuk sözlüğü ana sayfası · Sonraki harf: C

Kaynaklar ve Güncellik

Son kaynak kontrolü: 26 Eylül 2026. Tanımlar, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılanlar dâhil yürürlükteki değişiklikler gözetilerek Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır. Tanımlar genel bilgi verir; terim sayfalarındaki kanun bağlantıları resmî mevzuat metinlerine yönelir, akademik görüşler Doktrin başlığıyla ayrılır. İşlem yapılacak tarihte yürürlük, geçiş hükümleri ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Güncelleme Politikası · İletişim · Hukuki Hesaplama Araçları · Av. Mete ŞAHİN — 2026 Yargıda Parasal Sınırlar