Usul ve Yargılama: Y Harfiyle Başlayan Terimler

Usul ve Yargılama: Y Harfiyle Başlayan Terimler

Y

• Usul ve Yargılama

  Yargı Yeri Belirlenmesi

  Yargı yeri belirlenmesi, davaya bakacak mahkemenin üst mahkemece tayin edilmesini sağlayan usul yoludur. Görevli ve yetkili mahkemenin davaya bakmasına engel çıkması, iki mahkeme arasında yargı çevresi sınırı konusunda tereddüt doğması, iki mahkemenin de görevsizlik kararı vermesi veya kesin yetki hâllerinde iki mahkemenin de yetkisizlik kararı vermesi ve bu kararların kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmesi hâllerinde başvurulur. İlk derece mahkemeleri için bölge adliye mahkemesi, bölge adliye mahkemeleri için Yargıtay dosya üzerinden karar verebilir; bu karar davaya sonra bakacak mahkemeyi bağlar.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 21–23

• Usul ve Yargılama

  Yargı Yolu İtirazı

  Yargı yolu itirazı, davanın açıldığı yargı kolunda görülemeyeceğinin, uyuşmazlığın diğer yargı kolunun (adli veya idari yargı) görev alanına girdiğinin ileri sürülmesidir. Yargı yolunun caiz olması dava şartı olduğundan mahkeme bunu davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır, taraflar da her zaman ileri sürebilir; eksiklik saptanırsa dava usulden reddedilir. Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını Uyuşmazlık Mahkemesi kesin olarak çözer.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 114/1-b ve 115 · 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 158

• Usul ve Yargılama

  Yargılama Giderleri

  Yargılama giderleri, dava nedeniyle yapılan ve kanunda sayılan giderlerdir. Başvurma, karar ve ilam harçları; tebligat ve posta giderleri; dosya ve evrak giderleri; geçici hukuki koruma tedbirleri ile protesto, ihbar, ihtarname ve vekâletname giderleri; keşif giderleri; tanık ve bilirkişiye ödenen ücretler; resmî belge giderleri ve vekille takip edilen davalarda tarifeye göre takdir edilen vekâlet ücreti bu kapsamdadır. Kanunda yazılı hâller dışında yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 323 ve 326

• Usul ve Yargılama

  Yargılamanın İadesi (Hukuk Muhakemesi)

  Kesin hükmün kanunda sınırlı biçimde sayılan ağır sebeplerle yeniden incelenmesini sağlayan olağanüstü başvuru yoludur. Karardan memnun olmamak veya daha önce ileri sürülebilecek sıradan bir itirazı tekrarlamak tek başına yeterli değildir. Ceza muhakemesindeki karşılığı yargılamanın yenilenmesidir (CMK m. 311 vd.).

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 374–381

• Usul ve Yargılama

  Yargıtay

  Adli yargıda son inceleme merciidir; kararları hukuka uygunluk yönünden denetler. Daireler ve Hukuk-Ceza Genel Kurulları biçiminde çalışır. İçtihadı birleştirme kararları benzer uyuşmazlıklarda bağlayıcıdır.

  İlgili mevzuat: 2797 sayılı Yargıtay Kanunu, m. 1, 15–16 ve 45 · 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 154

• Usul ve Yargılama

  Yazılı Yargılama Usulü

  Kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde uygulanan genel yargılama usulüdür. Dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap olmak üzere dört dilekçe aşaması bulunur. Ön inceleme ve tahkikat aşamaları ayrıca düzenlenmiştir.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 118–186

• Usul ve Yargılama

  Yemin Delili

  Yemin delili, davanın çözümü için önemli, çekişmeli ve kişinin kendisinden kaynaklanan (bilgisi dâhilindeki) bir vakıanın, bir tarafın teklifi üzerine diğer tarafın mahkeme huzurunda edeceği yeminle ispatıdır. Tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği vakıalar, geçerliliği için iki tarafın iradesinin yetmediği işlemler ve yemin edenin namus ve onurunu etkileyecek ya da onu ceza soruşturması veya kovuşturmasıyla karşı karşıya bırakacak vakıalar yemine konu olamaz. Teklif edilen taraf yemini eda eder ya da vakıa yalnız kendi şahsından kaynaklanmıyorsa iade eder; özürsüz gelmez, iade etmez veya kaçınırsa vakıayı ikrar etmiş, yemin kendisine iade edilen kaçınırsa vakıa ispat edilememiş sayılır.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 225–239

• Usul ve Yargılama

  Yetki İtirazı

  Yetki itirazı, davanın yer bakımından yetkili olmayan mahkemede açıldığının ileri sürülmesidir. Kesin yetki hâllerinde mahkeme yetkisini davanın sonuna kadar kendiliğinden araştırır ve taraflar yetkisizliği her zaman ileri sürebilir. Kesin olmayan yetkide ise itiraz, ilk itiraz olarak cevap dilekçesinde ileri sürülmeli ve itiraz eden yetkili mahkemeyi, birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiğini bildirmelidir; aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz. Süresinde ve usulüne uygun itiraz edilmezse davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 19 ve 116–117

• Usul ve Yargılama

  Yetkili Mahkeme

  Davaya hangi yerdeki mahkemenin bakabileceğini ifade eder. Genel yetki kuralı yanında uyuşmazlığa özgü seçenekler ve kesin yetki kuralları bulunabilir; görevli mahkemenin türü ile yetkili mahkemenin yeri ayrı sorulardır.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 5–19

Önceki harf: V · Hukuk sözlüğü ana sayfası · Sonraki harf: Z

Kaynaklar ve Güncellik

Son kaynak kontrolü: 26 Eylül 2026. Tanımlar, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılanlar dâhil yürürlükteki değişiklikler gözetilerek Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır. Tanımlar genel bilgi verir; terim sayfalarındaki kanun bağlantıları resmî mevzuat metinlerine yönelir, akademik görüşler Doktrin başlığıyla ayrılır. İşlem yapılacak tarihte yürürlük, geçiş hükümleri ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Güncelleme Politikası · İletişim · Hukuki Hesaplama Araçları · Av. Mete ŞAHİN — 2026 Yargıda Parasal Sınırlar