CMK Madde 223: Duruşmanın Sona Ermesi ve Hüküm

Madde 232. - Maddede duruşmaya son veren, mahkemenin işten el çektiği kararların; beraat, mahkûmiyet, davanın reddi, davanın ortadan kaldırılması veya düşmesi, yargılamanın durması, görevsizlik, yetkisizlik, hükmün geri bırakılması, ceza ehliyetsizliği nedeniyle ceza verilmesine yer olmadığı, tedbir, evlenme nedeniyle davanın veya cezanın ertelenmesi olduğu belirtilmiştir. Bunlardan uyuşmazlığın esasını çözen; beraat, mahkûmiyet, davanın reddi, davanın ortadan kaldırılması veya düşmesi, adlî yargı dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik, ceza ehliyetsizliği nedeniyle ceza verilmesine yer olmadığı, tedbir, evlenme nedeniyle dava ve cezanın ertelenmesi kararlarının hüküm niteliğinde bulundukları açıklanmıştır.

Bu ayırım aynı zamanda hüküm ve kararların tâbi oldukları kanun yolunun belirlenmesinde de kolaylık sağlamaktadır. Hükümlere karşı istinaf yolu ve bunların dışında kalan yargılamanın durması, adlî yargı içerisinde kalan görevsizlik, yetkisizlik ve hükmün geri bırakılması kararlarına karşı da itiraz yolu açıktır.

Böylece yargılamanın durması kararının tâbi olacağı kanun yolu konusunda uygulamada zaman zaman çıkan tereddütler ortadan kaldırılmış, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 17/12/1930 gün ve 23/3l sayılı kararı doğrultusunda bu konunun itirazı kabil kararlardan olması benimsenmiştir.

Davayı sona erdiren kararlar kural olarak duruşma sonunda verilir. Ancak davanın reddi, ortadan kaldırılması veya düşürülmesi, yargılamanın durması, görevsizlik, yetkisizlik ve maddenin yedinci fıkrasında tanımlanan derhâl beraat kararlarının, duruşma açılmadan, duruşma hazırlığı aşamasında verilmesi olanağı vardır.

Maddenin dördüncü fıkrasında, davanın reddine karar verilebilecek hâller, beşinci fıkrasında yargılamanın durması koşulları gösterilmiştir.

Madde, ayrıca davanın ortadan kaldırılması veya düşmesi hâllerinin varlığı veya yargılama koşulunun gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması hâlinde doğrudan ortadan kaldırma veya düşme kararı verilmesi gerektiğini de hükme bağlamıştır.

Fiilin suç oluşturmaması veya yeni bir yasal düzenleme ile suç olmaktan çıkarılması gibi herhangi bir araştırmayı gerektirmeyen hâllerde derhâl beraat kararı verilmesi gerekir.

Tasarının 232 nci maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki gerekçelerle yeniden düzenlenmiş ve 223 üncü madde olarak kabul edilmiştir:

Maddenin birinci fıkrasında hüküm niteliğindeki mahkeme kararları belirlenmiştir.

İkinci fıkrada, hüküm niteliğindeki kararlardan olan beraat kararının hangi hallerde verilebileceği açık bir şekilde ortaya konmuştur.

Üçüncü fıkra hükmüne göre, sanık hakkında kusurunun bulunmaması dolayısıyla beraat değil, ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilecektir.

Dördüncü fıkrada, işlenen fiil esasen haksızlık teşkil etmesine ve bu fiil dolayısıyla failin kusurlu bulunmasına rağmen, hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararının verilebileceği haller belirlenmiştir.

Bu düzenlemelerde, yeni Türk Ceza Kanununun hükümleri göz önünde bulundurulmuş ve her iki kanunun birbiriyle uyumunun sağlanması amacı güdülmüştür.

Beşinci fıkrada, sanığın müsnet suçu işlediğinin sabit olması halinde hakkında mahkumiyet kararı verileceği; altıncı fıkrada, mahkûmiyet kararının yanı sıra veya mahkûmiyet kararı yerine güvenlik tedbirine hükmedileceği hususlarında düzenleme yapılmıştır.

Yedinci fıkrada, "non bis in idem" kuralı gereğince davanın reddine karar verilebilecek haller düzenlenmiştir.

Sekizinci fıkrada, davanın düşmesi kararı ile hüküm niteliğinde olmayan davanın durması kararının verilebileceği haller gösterilmiştir. Davanın durması kararına karşı itiraz kanun yoluna başvurulabileceği de fıkra metninde tasrih edilmiştir.

Madde 33.- 5271 sayılı Kanunun 223 üncü maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendine yüklenen suçun hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmesi suretiyle işlenmesi hali de eklenmiştir. Böylece 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 24 üncü maddesinde kusurluluğu ortadan kaldıran bir sebep olarak öngörülen bu halde verilecek son kararın ne olacağı gösterilmiştir.