Prime Esas Kazanç Davasında Sendika Üyeliği ve TİS Araştırılmadan Verilen Karar Bozuldu

MAHKEMESİ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2020/1087 E., 2022/124 K.

HÜKÜM/KARAR: Esastan red

İLK DERECE MAHKEMESİ: ... 20. İş Mahkemesi

SAYISI: 2015/99 E., 2019/269 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti ve sigorta primine esas kazancın tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili özetle; müvekkilinin davalı iş yerinde 01.09.1997-31.10.1998 tarihleri ve 01.10.1999-31.12.2014 tarihleri arasında çalıştığını, müvekkilinin 01.09.1997-31.10.1998 tarihleri ve 01.10.1999-09.07.2000 tarihleri arasındaki hizmetlerinin kuruma hiç bildirilmediğini, bu tarihler arasında yasaya aykırı olarak sigortasız çalıştırıldığını, hizmetinin nihayet 10.07.2000 tarihinden itibaren kuruma bildirildiğini, ancak bu defa da 10.07.2000 tarihinden iş akdini evlilik nedeniyle sona erdirdiği 31.12.2014 tarihine kadar olan hizmetine ait sigorta primlerinin gerçek ücreti üzerinden değil asgari ücret ve asgari ücret civarındaki ücretler üzerinden ödendiğini, müvekkilinin davalı işyerinde ilk çalışmaya başladığı tarihten itibaren sendika üyesi olduğunu, 1998-2002 yılları arasında TÜMTİS üyesi olduğunu, 2002-2014 yılları arasında Nakliyat İş Sendikası üyesi olduğunu, her iki sendikanın da davalı iş yerindeki yetkili sendikalar olduğunu, sendika üyesi olan müvekkilinin hizmet süresince üyesi olduğu yetkili sendikayla davalı işverenlik arasında bağıtlanan TİS hükümleri kapsamında çalıştığını ve görevi karşılığı TİS'in ücretle ilgili maddesinde belirtilen ücret mukabilinde çalıştığını, buna rağmen sigorta primlerinin aldığı gerçek ücretin çok altındaki ücretler üzerinden kuruma bildirildiğini belirterek müvekkilinin davalı işyerinde 01.09.1997-31.10.1998 tarihleri ve 01.10.1999-09.07.2000 tarihine kadar geçen ve kuruma bildirilmeyen hizmetlerinin tespitini, 01.01.1997-31.10.1998 tarihleri ve 01.10.1999-09.07.2000 tarihleri arasındaki hizmetine ait sigorta primlerinin TİS'te belirtilen gerçek ücret üzerinden ödettirilmesini,10.07.2000-31.12.2014 tarihleri arasındaki hizmetlerine ait sigorta primlerinin TİS'te belirtilen gerçek ücretleri üzerinden ödettirilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı şirket vekili cevap dilekçesi ile; davacının müvekkili firmada 01.09.1997 ile 30.10.1998 tarihleri ve 10.07.2000 ile 31.12.2014 tarihleri arasında sekreter olarak çalıştığını, davacının 01.11.1998 ile 10.07.2000 tarihleri arasında çalışmadığını, davacının şirketin eski ortağı ve yetkilisi olan ...'ün baldızı olduğunu, onun tarafından işe alındığını ve tüm alacakları ve sigorta primlerinin ödendiğini, davacının herhangi bir yasal girişimde bulunmadan çalışmaya devam etmesinin hatta işten ayrıldıktan sonra tekrar işe girmesinin bu durumu gösterdiğini, ayrıca davacı taleplerinin yasal koşulları bulunmadığı gibi taleplerinin zamanaşımına da uğradığını, davacının şirketteki bir takım usulsüzlükleri nedeniyle işten ayrıldığını, şirketin eski ortağı ve yetkilisinin akrabası olması nedeniyle hakkında yasal işlem yapılmadığını, davacının eniştesinin şirketten ayrılması ve onun yönlendirmesi neticesiyle müvekkili firmayı cezalandırmak için haksız taleplerle kötü niyetli olarak dava açtığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

2.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesi ile; öncelikle davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, reddinin gerektiğini, kurum kayıtları henüz dosyaya ibraz edilmediğinden bu konudaki savunma ve talep hakkını da saklı tuttuklarını, bu durumun aksinin kabulü halinde işyerinin varlığının, işyerinin 506 sayılı Yasa kapsamına girip girmediğinin araştırılması gerektiğini, davacının tespitini talep ettiği döneme ilişkin davalı işverene ait işyeri kayıtlarının incelenmesi gerektiğini, davacının hizmet akdiyle çalıştığını iddia ettiği döneme ait belgelerin kuruma verilip verilmediğinin ya da çalışmalarının kurumca tespit edilip edilmediğinin araştırılması gerektiğini, hizmetin geçtiği iddia edilen sürede işyerinin 506 sayılı Yasa kapsamında bulunup bulunmadığının işyerinin gerçekte var olup olmadığının vergi dairelerinden, esnaf ve sanatkarlar sicilinden, meslek kuruluşlarından sorulması gerektiğini, asgari ücretten daha yüksek bir ücretle çalışıldığı iddiasına karşılık HMK'nun ilgili maddesi gereğince bu iddianın yazılı delillerle ispatının gerektiğini, ücret konusunda dinletilen tanık beyanlarının çalışıldığı iddia edilen işyerinin kapasite ve niteliği gözetilerek değerlendirilmesi gerektiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davanın kısmen kabulü ile davacının;

-01.12.1997-30.04.1998 arası aylık 85.000.000 TL,

-01.05.1998-31.10.1998 arası aylık 150.000.000 TL,

-15.06.1998 ikramiye aylık .........150.000,000 TL,

-15.09.1998 ikramiye aylık .........150.000.000 TL,

-09.072000-31.12.2001 arası aylık 320.000.000 TL,

-15/09/2000 ikramiye aylık ........320.000.000 TL,

-15.12.2000 ikramiye aylık ........320.000.000 TL,

-01.01.2002-31.05.2002 arası aylık 415.000.000 TL,

-15.03.2002 ikramiye aylık .........415.000.000 TL,

-01.06.2002-01.06.2003 arası aylık 510.000.000 TL,

-15.06.2002 ikramiye aylık .........510.000.000 TL,

-15.09.2002 ikramiye aylık..........510.000.000 TL,

-15.12.2002 ikramiye aylık ........510.000.000 TL,

-15.03.2003 ikramiye aylık ........510.000.000 TL,

-01.06.2003-30.05.2004 arası aylık 730 TL,

-15.06.2003 ikramiye aylık .........730 TL,

-15.09.2003 ikramiye aylık .........730 TL,

-15.12.2003 ikramiye aylık .........730 TL,

-15.03.2004 ikramiye aylık .........730 TL,

-01.06.2004-30.05.2005 arası aylık 826,21 TL,

-15.06.2004 ikramiye aylık .........826,21 TL,

-15.09.2004 ikramiye aylık .........826,21 TL,

-15.12.2004 ikramiye aylık .........826,21 TL,

-15.03.2005 ikramiye aylık .........826,21 TL,

-01.06.2005-30.05.2006 arası aylık 1.025 TL,

-15.06.2005 ikramiye aylık .........1.025 TL,

-15.09.2005 ikramiye aylık .........1.025 TL,

-15.12.2005 ikramiye aylık .........1.025 TL,

-15.03.2006 ikramiye aylık .........1.025 TL,

-01.06.2006-30.05.2007 arası aylık 1.160 TL,

-15.06.2006 ikramiye aylık .........1.160 TL,

-15.09.2006 ikramiye aylık .........1.160 TL,

-15.12.2006 ikramiye aylık .........1.160 TL,

-15.03.2007 ikramiye aylık .........1.160 TL,

-01.06.2007-30.05.2008 arası aylık 1.300 TL,

-15.06.2007 ikramiye aylık ........1.300 TL,

-15.09.2007 ikramiye aylık ........1.300 TL,

-15.12.2007 ikramiye aylık ........1.300 TL,

-15.03.2008 ikramiye aylık ........1.300 TL,

-01.06.2008-30.05.2009 arası aylık 1.430 TL,

-15.06.2008 ikramiye aylık ........1.430 TL,

-15.09.2008 ikramiye aylık ........1.430 TL,

-15.12.2008 ikramiye aylık ........1.430 TL,

-15.03.2009 ikramiye aylık ........1.430 TL,

-01.06.2009-30.05.2010 arası aylık 1.555 TL,

-15.06.2009 ikramiye aylık ........1.555 TL,

-15.09.2009 ikramiye aylık ........1.555 TL,

-15.12.2009 ikramiye aylık ........1.555 TL,

-15.03.2010 ikramiye aylık ........1.555 TL,

-01.06.2010-30.05.2011 arası aylık 1.680 TL,

-15.06.2010 ikramiye aylık ........1.680 TL,

-15.09.2010 ikramiye aylık ........1.680 TL,

-15.12.2010 ikramiye aylık ........1.680 TL,

-15.03.2011 ikramiye aylık ........1.680 TL,

-01.06.2011-30/05/2012 arası aylık 1.830 TL,

-15.06.2011 ikramiye aylık ........1.830 TL,

-15.09.2011 ikramiye aylık ........1.830 TL,

-15.12.2011 ikramiye aylık ........1.830 TL,

-15.03.2012 ikramiye aylık ........1.830 TL,

-01.06.2012-30.05.2013 arası aylık 1.980 TL,

-15.06.2012 ikramiye aylık ........1.980 TL,

-15.09.2012 ikramiye aylık ........1.980 TL,

-15.12.2012 ikramiye aylık ........1.980 TL,

-15.03.2013 ikramiye aylık ........1.980 TL,

-01.06.2013-30.05.2014 arası aylık 2.150 TL,

-15.06.2013 ikramiye aylık ........2.150 TL,

-15.09.2013 ikramiye aylık ........2.150 TL,

-15.12.2013 ikramiye aylık ........2.150 TL,

-15.03.2014 ikramiye aylık ........2.150 TL,

-01.06.2014-31.12.2014 arası aylık 2.320 TL,

-15.06.2014 ikramiye aylık ........2.320 TL,

-15.09.2014 ikramiye aylık ........2.320 TL,

-15.12.2014 ikramiye aylık ........2.320 TL ücret ile davalı iş yerinde hizmet akdiyle çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili; Davanın hak düşürücü süre içinde açılmadığını, çalışmanın ispatlanması gerektiğini, ücret iddialarının yazılı belgelerle ispatlanması gerektiğini, Kurumun fer'i müdahil olup aleyhine vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilemeyeceğini belirterek mahkeme kararının kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; istinaf başvurusunun reddine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı kurum vekili özetle, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, hizmet tespiti ve sigorta primine esas kazancın tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

506 sayılı Kanun'un “Prime esas ücretler” başlığını taşıyan 77 inci maddesinin 1 inci fıkrası ile 5510 sayılı Kanun'un “Prime esas kazançlar” başlıklı 80 inci maddesinin birinci fıkrasında, sigortalıların prime esas kazançlarının nasıl belirleneceği açıklanmıştır.

3. Değerlendirme

Gerçek ücret; sigortalının kıdemi, yaptığı işin özelliği ve niteliğine göre ödenmesi gereken ücrettir. Hizmet akdinin tarafları görünüşte bir ücret belirlemiş olabilirler, ancak bu ücret tarafların aralarında kararlaştırdıkları gerçek ücret olmayabilir. Uygulamada bazen taraflar arasında kararlaştırılmış olan gerçek ücret (örneğin SSK primlerini daha az ödemek amacıyla) bordroya yansıtılmamakta, daha düşük (örneğin asgari ücret) gösterilmektedir. Bu gibi durumlarda yargıç tarafından gerçek ücretin saptanması yoluna gidilmelidir (Prof. Dr. S. Süzek, İş Hukuku, 2. Bası, Beta Yayınları, Sy:287). Eldeki dava dosyası incelendiğinde dairemizce verilen geri çevirme kararı sonrası Bakanlık tarafından verilen cevapta toplu iş sözleşmesi yapılan sürelerin mahkeme kabulüne konu sürelerle farklı olduğu ve bunun yanında yine dosya içinde mevcut toplu iş sözleşmelerindeki dönemler itibarıyla işveren unvanlarıyla, davalı işverenin unvanın örtüşmediği görülmektedir. Bu sebeple mahkemece gerekli araştırma yapılarak davacının çalışma süresi ile üyesi olduğu sendikalar ve üyelik tarihleri, bu sendikalarla imzalanan toplu iş sözleşmeleri, sözleşmenin tarafları ve geçerli olduğu tarihler ile bu sözleşmelerin kapsam ve içeriği açık bir şekilde belirlenerek elde edilecek sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

06.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.