İş ve Sosyal Güvenlik: A Harfiyle Başlayan Terimler

İş ve Sosyal Güvenlik: A Harfiyle Başlayan Terimler

A

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Analık İzni

  Analık izni, kadın işçinin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta çalıştırılmamasıdır. Çoğul gebelikte doğum öncesi süreye iki hafta eklenir; sağlık durumu uygunsa kadın işçi isterse hekim onayıyla doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilir ve çalıştığı süre doğum sonrasına eklenir. Erken doğumda kullanılamayan süre de doğum sonrasına eklenir; annenin doğumda veya sonrasında ölümü hâlinde kalan süre babaya kullandırılır. Kadın işçiye ayrıca bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 74

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Ara Dinlenmesi

  Ara dinlenmesi, günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında işyerinin gelenekleri ve işin gereğine göre işçiye verilen ve çalışma süresinden sayılmayan dinlenme arasıdır. Asgari süresi dört saat veya daha kısa işlerde on beş dakika, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar işlerde yarım saat, yedi buçuk saatten fazla işlerde bir saattir. Bu süreler kural olarak aralıksız verilir; ancak iklim, mevsim, yerel gelenekler ve işin niteliği gözetilerek sözleşmelerle bölünerek kullandırılabilir.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 68

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Arabuluculuk Son Tutanağı

  Arabuluculuk son tutanağı, arabuluculuk faaliyeti sona erdiğinde arabulucunun düzenlediği ve tarafların anlaşıp anlaşmadığını ya da sürecin nasıl sonuçlandığını gösteren belgedir. Dava şartı arabuluculuğa tabi uyuşmazlıklarda (iş, ticari, tüketici, kira gibi) davacı, anlaşmaya varılamadığını gösteren son tutanağın aslını veya arabulucu onaylı örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu sürede sunulmazsa dava usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan açılan dava ise doğrudan dava şartı yokluğundan reddedilir.

  İlgili mevzuat: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 17, 18/A ve 18/B · 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 5/A · 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m. 73/A

  İlgili rehber ve araçlar: Arabuluculuk Süreleri Hesaplama

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Asgari Ücret

  İş sözleşmesiyle çalışan işçiye ödenebilecek ücretin kanuni alt sınırıdır. Ücretlerin asgari sınırları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığıyla en geç iki yılda bir belirlenir; Komisyon kararları kesindir ve Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer. Belirlenen sınırlar, İş Kanunu kapsamında olsun veya olmasın iş sözleşmesiyle çalışan her işçi için geçerlidir.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 39

  İlgili rehber ve araçlar: İş rehberi

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Asıl İşveren ve Alt İşveren

  Asıl işveren-alt işveren ilişkisi, bir işverenden işyerindeki yardımcı işlerde veya asıl işin işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir bölümünde iş alan ve bu işte görevlendirdiği işçilerini yalnız o işyerinde çalıştıran diğer işverenle kurulan ilişkidir. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Her hizmet alımı bu ilişkiyi oluşturmaz; muvazaalı ilişkide alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 2

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılma

  Askerlik nedeniyle işten ayrılma, iş sözleşmesinin muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla sona ermesidir ve kanunda kıdem tazminatına hak kazandıran sona erme hâllerinden biri olarak sayılmıştır. Kıdem tazminatı işe başlama tarihinden itibaren her tam yıl için otuz günlük ücret tutarında hesaplandığından en az bir yıllık kıdem aranır. Askerî ödev nedeniyle işinden ayrılan işçi, ödevin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işe dönmek isterse işveren onu eski veya benzeri işte boş yer varsa hemen, yoksa boşalacak ilk işe öncelikle almak zorundadır; aksi hâlde üç aylık ücret tutarında tazminat öder.

  İlgili mevzuat: 1475 sayılı İş Kanunu, m. 14 · 4857 sayılı İş Kanunu, m. 31 ve 120

  İlgili rehber ve araçlar: İş rehberi

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Ayrımcılık Tazminatı

  İş ilişkisinde veya sona ermesinde kanundaki ayrımcılık yasağının ihlali nedeniyle talep edilebilen tazminattır. İşçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı hakları da isteyebilir. İhlali kural olarak işçi ispat eder; işçi ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyarsa, ihlalin bulunmadığını işveren ispat etmelidir. Sendikal ayrımcılıkla ilişkisi ayrıca incelenir.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 5 · 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, m. 25

Hukuk sözlüğü ana sayfası · Sonraki harf: B

Kaynaklar ve Güncellik

Son kaynak kontrolü: 26 Eylül 2026. Tanımlar, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılanlar dâhil yürürlükteki değişiklikler gözetilerek Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır. Tanımlar genel bilgi verir; terim sayfalarındaki kanun bağlantıları resmî mevzuat metinlerine yönelir, akademik görüşler Doktrin başlığıyla ayrılır. İşlem yapılacak tarihte yürürlük, geçiş hükümleri ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Güncelleme Politikası · İletişim · Hukuki Hesaplama Araçları · Av. Mete ŞAHİN — 2026 Yargıda Parasal Sınırlar