Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanmada İlk Hazırlık
Güncelleme tarihi: 2 saat önce
Bu yazıdaki mevzuat ve yargı kararları en son 13 Eylül 2026 tarihinde gözden geçirilmiştir.
Kısa cevap: Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi, hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve protokolü uygun bulması gerekir. Anlaşma sağlanamıyorsa dosya çekişmeli olarak hazırlanır; bu hâlde vakıaların ve her vakıanın hangi delille ispat edileceğinin dilekçelerde gösterilmesi belirleyicidir.
Aşağıda anlaşmalı ve çekişmeli boşanmanın ayrıldığı noktalar, protokolde gözden kaçan hususlar, usul kuralları ve ilk görüşme için belge hazırlığı güncel Yargıtay kararlarıyla açıklanmaktadır. Genel çerçeve Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi sayfasında yer almaktadır.
Anlaşmalı Boşanmanın Koşulları Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu m. 166/3 dört koşul öngörür:
Anlaşmalı boşanmada aranan dört koşul.
Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bu sürenin dolup dolmadığını Anlaşmalı Boşanmada Bir Yıl Kontrolü aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Eşler birlikte başvurmalı ya da biri diğerinin davasını kabul etmelidir.
Hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir.
Hâkim, boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemeyi uygun bulmalıdır.
Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur. Anlaşmalı boşanmada tarafların ikrarının hâkimi bağlamayacağına ilişkin genel kural uygulanmaz.
Protokolde Nelere Dikkat Edilmelidir?
Protokol, ileride yıllarca uygulanacak bir metindir; belirsiz bırakılan her başlık yeni bir uyuşmazlık doğurur. Kontrol edilmesi gereken başlıklar şunlardır:
Protokol hazırlığında kontrol listesi.
Velayet ve kişisel ilişki: görüşme gün ve saatleri, yarıyıl ve yaz tatili, dinî bayramlar, teslim ve alım yeri.
İştirak nafakası: tutar, ödeme günü, ödeme yöntemi ve gelecek yıllardaki artış kaydı.
Yoksulluk nafakası: talep edilip edilmediği, tutarı ve artış kaydı.
Maddî ve manevî tazminat: talep edilip edilmediği, ödeme takvimi.
Mal rejiminin tasfiyesi: taşınmaz, araç, banka hesapları ve ziynet eşyası bakımından açık düzenleme.
Yargılama gideri ve vekâlet ücreti: kimin üstleneceği.
Her yükümlülük bakımından kim, ne zaman, nasıl sorularının yanıtı metinden okunabilmelidir. Tutar ve tarih içermeyen ifadeler, icra aşamasında uygulanamaz hâle gelir. Nafaka artış kaydının etkisi için Nafaka Artışı ve Kaldırılması yazısı incelenebilir.
Mal rejimi bakımından özel bir uyarı gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 28 Nisan 2026 tarihli kararında (E. 2025/6039, K. 2026/4692), protokoldeki mal tasfiyesi talebimiz yoktur biçimindeki beyanın, usul hukuku anlamında kayıtsız ve şartsız açık bir feragat sayılmadığı; mal rejiminin tasfiye edilmemiş kabul edilerek esasa girilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle mal rejimine ilişkin iradenin protokolde tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılması önem taşır.
Protokol Hâkim Onayı Olmadan Geçerli midir?
Hayır. TMK m. 184 uyarınca boşanma veya ayrılığın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz.
Bu kural, karardan sonra yapılan ek düzenlemeler için de geçerlidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 4 Aralık 2018 tarihli kararında (E. 2017/3517, K. 2018/13958), anlaşmalı boşanma hükmünden sonra taraflarca yapılan ek protokolün hâkim onayından geçmediği için geçerli olmadığı belirtilmiştir.
Dolayısıyla duruşma sonrasında "aramızda ayrıca anlaştık" denilerek imzalanan metinler, boşanmanın fer'î sonuçları bakımından tek başına sonuç doğurmaz.
Duruşmada Karardan Dönülebilir mi?
Evet. Anlaşmalı boşanma kararı kesinleşinceye kadar taraflardan biri, boşanmanın malî sonuçları ve çocukların durumuna ilişkin irade beyanından dönebilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 4 Mart 2026 tarihli kararında (E. 2025/10352, K. 2026/2521), bu hâlde davanın TMK m. 166/1-2 uyarınca çekişmeli boşanma olarak görülmesi gerektiği; taraflara vakıaların açık özetlerini ve her vakıanın hangi delille ispat edileceğini bildirmek üzere süre verilip dilekçeler teatisi ve ön inceleme yapıldıktan sonra karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Bu nedenle anlaşmalı dosyanın çekişmeliye dönme ihtimali baştan hesaba katılmalı ve deliller buna göre saklanmalıdır.
Çekişmeli Boşanmada Vakıa ve Delil Bildirme Usulü
Çekişmeli dosyada sonucu belirleyen şey, çoğu zaman dilekçelerin niteliğidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119 uyarınca dava dilekçesinde iddianın dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri ile her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği gösterilmelidir. Aynı zorunluluk m. 129 uyarınca cevap dilekçesi için de geçerlidir.
Önemli bir ayrıntı: bu iki bent, bir haftalık kesin süreyle tamamlatma kapsamı dışındadır. Yani eksiklik sonradan her zaman giderilemez.
Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir; dilekçeler teatisi tamamlandıktan sonra genişletme ve değiştirme yasağı başlar. Bu aşamadan sonra değişiklik, ancak ıslah veya karşı tarafın açık muvafakatiyle mümkündür.
Delil sunumunda da süre vardır: mahkemenin verdiği ihtara rağmen belgelerini sunmayan tarafın o delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verilir. Süresinden sonra delil gösterilmesi ise ancak yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya gecikme ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mümkündür.
Af ve Kusur Değerlendirmesi
Çekişmeli boşanmada kusur, tazminat ve nafaka taleplerinin tamamını etkiler. Burada sıkça gözden kaçan kurum aftır: evliliğin ilk dönemlerinde yaşanan ve birlikte yaşamaya devam edilmekle affedilmiş sayılan olaylar, sonradan eşe kusur olarak yüklenemez.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 22 Haziran 2026 (E. 2026/1065, K. 2026/6923) ve 23 Haziran 2026 (E. 2026/880, K. 2026/6974) tarihli kararlarında bu ilke uygulanmış; af kapsamında kalan vakıalar dışlandıktan sonra kalan davranışlara göre kusur belirlemesi yapılmıştır.
Bu nedenle dilekçede vakıaların tarih sırasıyla ve ayrılık sürecine yakın dönem vurgulanarak anlatılması, kusur değerlendirmesinde belirleyici olur.
Özel Boşanma Sebepleri ve Süreler
Genel boşanma sebebi olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması yanında, TMK özel sebepler de düzenler ve bunların bir kısmı hak düşürücü süreye tabidir:
Zina (m. 161): dava hakkı, öğrenmeden başlayarak altı ay ve her hâlde zinadan itibaren beş yıl geçmekle düşer; affeden dava açamaz.
Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162): aynı süreler geçerlidir.
Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m. 163): dava her zaman açılabilir.
Terk (m. 164): ayrılık en az altı ay sürmeli, devam etmeli ve hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmalıdır.
Akıl hastalığı (m. 165): resmî sağlık kurulu raporuyla iyileşmenin mümkün olmadığının belirlenmesi gerekir.
Süreye tabi sebeplerde takvim, dosya açılmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir.
Boşanma Davası Reddedilirse Ne Olur?
TMK m. 166/4, 2024 yılında yapılan değişiklikle güncellenmiştir. Buna göre boşanma davasının reddine ilişkin karar kesinleştikten sonra bir yıl geçmesi ve ortak hayatın yeniden kurulamaması hâlinde, eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir. Bu süre önceki düzenlemede üç yıldı.
Bu değişiklik, reddedilen dosyalarda izlenecek takvimi doğrudan etkilediği için kararın kesinleşme tarihinin kayda geçirilmesi önemlidir.
İlk Görüşme İçin Belge Hazırlığı
İlk görüşmede dosyanın çerçevesini hızla çizebilmek için şu belgelerin hazır bulundurulması yararlıdır:
Evlilik ve çocuklara ilişkin nüfus kayıt bilgileri.
Tarafların güncel adresleri ve iletişim bilgileri.
Gelir ve gider belgeleri: maaş bordrosu, SGK hizmet dökümü, kira sözleşmesi, kredi ve fatura kayıtları.
Malvarlığına ilişkin kayıtlar: tapu, araç ruhsatı, banka hesap dökümleri.
Varsa mevcut mahkeme kararları, tedbir kararları ve tebligatlar.
Olayların tarih sırasına konulmuş kısa bir özeti.
Anlatımda olay ile yorumun ayrılması önemlidir. "Sürekli ilgisizdi" gibi bir ifade yerine, tarihi ve tanığı belli somut olayların yazılması, hem dilekçe hem delil listesi hazırlığını kolaylaştırır.
Acil Koruma İhtiyacı Bekletilmemelidir
Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa, boşanma dosyasının hazırlanması beklenmeden 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir talep edilebilir.
Tedbir kararı en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir. Koruyucu tedbir için şiddetin uygulandığına ilişkin delil veya belge aranmaz. Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilir; karara aykırılık hâlinde zorlama hapsi uygulanır. Bu kapsamdaki başvurular ve kararların infazı için hiçbir ad altında harç veya masraf alınmaz.
Aile Hukukunda Arabuluculuk Zorunlu mu?
Boşanma davası açmak için önce arabulucuya başvurma zorunluluğu yoktur; dava doğrudan açılabilir. Dava şartı arabuluculuk yalnız 6325 sayılı Kanun m. 18/B'de düzenlenen uyuşmazlıklarla sınırlı değildir; iş uyuşmazlıklarında 7036 sayılı Kanun m. 3 gibi özel düzenlemeler de vardır. Boşanmanın kendisi ise tarafların serbestçe tasarruf edebileceği bir uyuşmazlık olmadığından arabuluculuğa elverişli değildir.
Aile hukukunda ihtiyari arabuluculuk mümkün olmakla birlikte sınırlıdır: boşanmanın kendisi arabuluculuğa elverişli değildir, çünkü evlilik birliği ancak hâkim kararıyla sona erer. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar da elverişli değildir. Boşanmanın malî sonuçları üzerinde anlaşılabilir; ancak bu anlaşmalar da hâkim onayından geçmedikçe geçerlilik kazanmaz.
Kısa Kontrol Listesi
Evliliğin bir yılı doldurup doldurmadığını kontrol edin.
Üzerinde anlaşılan ve hâlâ tartışmalı olan konuları iki ayrı liste hâlinde yazın.
Protokoldeki her yükümlülük için kim, ne zaman, nasıl sorularını yanıtlayın.
Nafaka bakımından gelecek yıllara ilişkin artış kaydını unutmayın.
Mal rejimine ilişkin iradenizi protokolde açıkça yazın.
Çekişmeli dosyada vakıaları tarih sırasına koyup her vakıanın delilini eşleştirin.
Süreye tabi özel boşanma sebeplerinde takvimi baştan kontrol edin.
Şiddet veya tehdit varsa koruma talebini önceliklendirin.
Ankara ve Yenimahalle'de Başvuru
Boşanma davaları aile mahkemelerinde görülür. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Ankara'da dosya açılmadan önce adres kayıt sistemindeki bilgilerin güncelliği kontrol edilmeli, Yenimahalle'de ikamet eden taraflar bakımından tebligat adresi nüfus kayıtlarıyla karşılaştırılmalıdır. Yerel başvuru hazırlığı için Ankara Hukuk Rehberi ve Yenimahalle Hukuk Rehberi sayfaları incelenebilir.
Sözlükten İlgili Terimler
Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı Boşanma İçin Kaç Yıl Evli Olmak Gerekir?
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Bu koşul sağlanmadan anlaşmalı boşanma hükümleri uygulanamaz.
Hâkim Protokolü Değiştirebilir mi?
Evet. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmolunur.
Duruşmadan Sonra İmzalanan Ek Protokol Geçerli midir?
Hayır. Boşanmanın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz. Karardan sonra yapılan ek protokoller bu nedenle tek başına sonuç doğurmaz.
Anlaşmalı Boşanmadan Vazgeçilebilir mi?
Karar kesinleşinceye kadar taraflardan biri malî sonuçlar ve çocukların durumuna ilişkin beyanından dönebilir. Bu hâlde dava çekişmeli boşanma olarak görülür ve dilekçeler teatisi ile ön inceleme yapılır.
Boşanma Davası Reddedilirse Yeniden Ne Zaman Açılabilir?
Ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi ve ortak hayatın yeniden kurulamaması hâlinde, eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir.
Boşanmada Arabuluculuk Zorunlu mu?
Boşanma davası için arabulucuya başvuru zorunluluğu yoktur. Boşanmanın kendisi arabuluculuğa elverişli değildir; boşanmanın malî sonuçlarına ilişkin anlaşmalar da hâkim onayından geçmedikçe geçerlilik kazanmaz.
Resmî Kaynaklar
İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz.
Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez.
Yorumlar