Tam Yargı Davası 2026: İdari Eylemde 1 Yıl ve 5 Yıl Süreleri
Av. Mete ŞAHİN · Ankara Barosu Sicil No: 42455 · Son güncelleme: 23 Eylül 2026
Kısa cevap
Tam yargı davası, idarenin faaliyetinden doğan zararın giderilmesi istemiyle açılır.
Zarar idari eylemden kaynaklanıyorsa, dava açmadan önce idareye başvuru zorunludur (İYUK m. 13).
Başvuru süresi: eylemi öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl.
Başvurunun reddi veya 30 gün içinde cevap verilmemesi (reddedilmiş sayılma) üzerine dava açma süresi içinde dava açılır (İYUK m. 13/1).
Zarar idari işlemden kaynaklanıyorsa İYUK m. 12 devreye girer; ön başvuru şartı aranmaz, ancak dava dava açma süresi içinde açılmalıdır.
İçindekiler
Tam yargı davası nedir?
İdari işlem mi, idari eylem mi?
İdari eylemde zorunlu başvuru (İYUK m. 13)
İki süre birlikte çalışır: 1 yıl ve 5 yıl
Başvuru yapılmadan dava açılırsa ne olur?
İdari işlemden doğan zarar: İYUK m. 12
İptal davası ile tam yargı davası farkı
Neler istenebilir?
Hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluk
İlliyet bağı ve zararın ispatı
Görevli ve yetkili mahkeme
Danıştay uygulaması
Ankara'da durum
Sıkça sorulan sorular
1. Tam yargı davası nedir?
Tam yargı davası, İYUK m. 2/1-b uyarınca idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davadır; uygulamada çoğunlukla idarenin işlem veya eyleminden doğan zararın tazmini istemiyle açılır. İptal davasından farkı şudur: iptal davasında mahkeme işlemi ortadan kaldırır, tam yargı davasında tazminata hükmeder.
2. İdari işlem mi, idari eylem mi?
Ayrım, izlenecek usulü belirlediği için en başta yapılmalıdır:
İdari işlem, idarenin tek yanlı irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğuran tasarrufudur: ruhsatın iptali, disiplin cezası, kamulaştırma kararı, atama veya görevden alma.
İdari eylem, idarenin fiilî davranışlarıdır: bakımsız yol nedeniyle kaza, hizmetin geç veya hiç işlememesi, sağlık hizmetinin kusurlu yürütülmesi.
Terimleri İdari İşlem ve İdari Eylem sayfalarından karşılaştırabilirsiniz.
3. İdari eylemde zorunlu başvuru (İYUK m. 13)
İYUK m. 13/1 uyarınca idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların, idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir.
Aynı fıkra uyarınca bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi hâlinde bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren; istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir.
Kural üç unsurdan oluşur; ilk ikisi aynı anda işleyen iki ayrı sınırdır:
Öğrenme → bir yıl içinde idareye başvuru.
Her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde başvuru.
Başvurunun reddi veya reddedilmiş sayılması → dava açma süresi içinde dava.
4. İki süre birlikte çalışır: 1 yıl ve 5 yıl
Bir yıllık süre öğrenmeye, beş yıllık süre eyleme bağlıdır. İkisi birlikte işler:
Durum | Sonuç |
|---|---|
Eylem 2 yıl önce, öğrenme 6 ay önce | Başvuru mümkün (1 yıl dolmamış, 5 yıl dolmamış) |
Eylem 2 yıl önce, öğrenme 18 ay önce | Başvuru süresi geçmiş (1 yıl dolmuş) |
Eylem 6 yıl önce, öğrenme 3 ay önce | Beş yıllık üst sınır dolmuş |
Bu nedenle özellikle sağlık hizmetinden veya altyapı kaynaklı zararlardan doğan taleplerde eylem tarihinin belgelenmesi kritiktir.
5. Başvuru yapılmadan dava açılırsa ne olur?
İYUK m. 13 uyarınca idari eylemden doğan zararlarda dava açmadan önce idareye başvurulması zorunludur. Bu başvuru yapılmadan doğrudan dava açılırsa, ilk incelemede idari merci tecavüzü söz konusu olur. Bu durumda dilekçe görevli idareye gönderilir ve mahkemeye başvuru tarihi idareye başvuru tarihi olarak kabul edilir (İYUK m. 14/3-b, m. 15/1-e, m. 15/2). Ancak o tarihte bir yıllık veya beş yıllık başvuru süresi zaten dolmuşsa başvuru süresinde yapılmış sayılmaz. Görevsiz adli yargı merciine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi hâlinde ise sonradan açılacak idari davada idareye başvurma şartı aranmaz (İYUK m. 13/2).
6. İdari işlemden doğan zarar: İYUK m. 12
İYUK m. 12 uyarınca ilgililer, haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi, ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine de tam yargı davası açabilirler.
Yani işlemden doğan zararda m. 13'teki ön başvuru şartı aranmaz; seçenek ilgilidedir. Ancak bu davalar da dava açma süresine tabidir. Doğrudan ya da iptal davasıyla birlikte açılacak tam yargı davası, işlemin yazılı bildirimini izleyen günden itibaren dava süresi içinde açılmalıdır. Önce iptal davası açılmışsa süre, bu davada (kanun yoluna başvurulmuşsa kanun yolunda) verilen kararın tebliğinden; zarar işlemin icrasından doğmuşsa icra tarihinden itibaren işler (İYUK m. 7, m. 12). Bu hâlde de m. 11 uyarınca idareye başvurma hakkı saklıdır.
7. İptal davası ile tam yargı davası farkı
İptal davası | Tam yargı davası | |
|---|---|---|
Konu | İdari işlemin hukuka aykırılığı | Zararın tazmini |
Sonuç | İşlemin iptali | Tazminata hükmedilmesi |
Dava şartı | Kural olarak ön başvuru zorunlu değil (özel kanunlardaki zorunlu başvurular saklı) | İdari eylemde zorunlu (m. 13) |
Talep | Miktar gerekmez | Miktar belirtilmelidir |
Dayanak | İYUK m. 2/1-a | İYUK m. 2/1-b, m. 3/2-d, m. 12, m. 13 |
Ayrıntı için İptal Davasında 60 Günlük Süre yazımıza bakabilirsiniz.
8. Neler istenebilir?
Tam yargı davasında maddi zarar (tedavi giderleri, kazanç kaybı, mal varlığında azalma, destekten yoksun kalma) ile manevi zarar talep edilebilir.
Talebin miktar olarak belirtilmesi ve dayanaklarının dilekçede gösterilmesi gerekir. Zararın miktarı yargılama sırasında netleşiyorsa, dava dilekçesinde belirtilen miktar nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenerek bir defaya mahsus artırılabilir (İYUK m. 16/4). Tazminat kalemlerini ayırmak için tazminat hesaplama rehberimize bakabilirsiniz.
9. Hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluk
İdarenin sorumluluğu çoğu olayda hizmet kusuruna dayanır: hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi. Bazı hâllerde ise kusur aranmaksızın sorumluluk kabul edilir (sosyal risk, tehlike ilkesi gibi). Bkz. Kusursuz Sorumluluk (İdare).
10. İlliyet bağı ve zararın ispatı
Tazminat için üç unsur birlikte aranır: zarar, idareye yüklenebilen davranış ve ikisi arasında illiyet bağı. Mücbir sebep, zarar görenin veya üçüncü kişinin kusuru illiyet bağını kesebilir ya da tazminatı azaltabilir; beklenmeyen hâl ise kural olarak yalnızca hizmet kusuruna dayalı sorumlulukta idareyi sorumluluktan kurtarabilir.
Bu nedenle dosyaya zarar belgeleri (fatura, rapor, gelir kaybı hesabı) ile eylemin idareye ait olduğunu gösteren belgeler birlikte sunulmalıdır.
11. Görevli ve yetkili mahkeme
Tam yargı davaları kural olarak idare mahkemelerinde görülür; Danıştay'ın ilk derece görevine giren hâller ayrıktır. Yetkili mahkeme İYUK m. 36'ya göre sırasıyla belirlenir: önce zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili mahkeme; zarar bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin herhangi bir eyleminden doğmuşsa hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer; diğer hâllerde davacının ikametgâhının bulunduğu yer idare mahkemesi.
12. Danıştay uygulaması
Danıştay 4. Daire, E. 2025/6019, K. 2026/102, T. 14.01.2026 kararı m. 13'ün işleyişini göstermektedir: "2577 sayılı Kanunun 13. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, … beş yıl içerisinde idareye yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine davanın açıldığı görüldüğünden, davada süre aşımı bulunmadığı sonucuna varılmıştır."
Kararda, beş yıllık süre içinde idareye yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine dava açıldığı görülerek davada süre aşımı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
13. Ankara'da durum
Ankara'da gerçekleşen idari eylemlerden doğan tazminat talepleri, eylemin yapıldığı yer mahkemesi olarak Ankara İdare Mahkemelerinde görülür (İYUK m. 36/b). Başvurunun hangi idareye yapılacağı — büyükşehir belediyesi, ilçe belediyesi, bakanlık, üniversite hastanesi veya ilgili kurum — hem husumet hem de süre bakımından belirleyicidir. Konusuyla ilgili olmayan idareye verilen dilekçe, o idare tarafından yetkili idareye gönderilir (3071 sayılı Kanun m. 5). Ancak bu durumda başvuru süresinin korunup korunmadığı tartışmalı olabileceğinden, eylemin hangi idarenin hizmet alanında gerçekleştiği baştan tespit edilmelidir.
Yenimahalle'de altyapı ve yol kaynaklı zararlarda sorumluluğun ilçe belediyesinde mi büyükşehir belediyesinde mi olduğu, yolun statüsüne göre değişir. Mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar ile meydan, bulvar, cadde ve ana yolların yapımı, bakımı ve onarımı büyükşehir belediyesinin görevidir (5216 sayılı Kanun m. 7/1-g).
Sözlükten ilgili terimler
14. Sıkça sorulan sorular
Tam yargı davası ne zaman açılır?
İdari eylemde, idareye yapılan başvurunun reddi veya otuz gün içinde cevap verilmeyerek reddedilmiş sayılması üzerine dava açma süresi içinde (İYUK m. 13/1). İdari işlemde ise İYUK m. 12 uyarınca doğrudan, iptal davasıyla birlikte ya da iptal davası sonuçlandıktan sonra kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde açılabilir.
İdari eylemden doğan zararda önce idareye başvurmak zorunlu mu?
Evet. İYUK m. 13/1 uyarınca dava açmadan önce ilgili idareye başvurulması gereklidir.
Başvuru süresi ne kadardır?
Eylemi öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl.
İptal davası ile tam yargı davası arasındaki fark nedir?
İptal davası işlemin hukuka aykırılığını ve iptalini, tam yargı davası zararın tazminini konu alır. İdari işlemden doğan zararda ikisi birlikte de açılabilir (İYUK m. 12).
Tam yargı davasında neler istenebilir?
Maddi zarar (tedavi gideri, kazanç kaybı, destekten yoksun kalma) ve manevi zarar. Talep miktar olarak belirtilmelidir.
Tam yargı davasına bir örnek nedir?
Bakımsız yol nedeniyle meydana gelen kazada oluşan zararın ilgili belediyeden istenmesi tipik bir örnektir.
Başvuru yapmadan dava açarsam ne olur?
İdari eylemden doğan zararda önce idareye başvurmak zorunludur. Başvurmadan dava açılırsa idari merci tecavüzü söz konusu olur; dilekçe görevli idareye gönderilir ve dava tarihi başvuru tarihi sayılır (İYUK m. 14/3-b, 15/1-e, 15/2). Bu tarihte bir yıllık veya beş yıllık süre dolmuşsa hak kaybı doğar.
Zarar geç öğrenildiyse beş yıl kuralı ne olur?
Beş yıllık süre eylem tarihine bağlıdır. Eylemin üzerinden beş yıl geçmişse, geç öğrenme kural olarak başvuru imkânı sağlamaz.
Kaynaklar
2577 sayılı İYUK m. 2, m. 3, m. 7, m. 12, m. 13, m. 14, m. 15, m. 16, m. 36
3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m. 5
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu m. 7
Danıştay 4. Daire, E. 2025/6019, K. 2026/102, T. 14.01.2026
İletişim: Somut durumunuzun değerlendirilmesi için 0552 725 25 18 numaralı telefondan arayabilir, WhatsApp üzerinden yazabilir veya İletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz.
Bu yazı, Ankara Barosuna kayıtlı (sicil no: 42455) Av. Mete ŞAHİN tarafından hazırlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığa özgü hukuki görüş yerine geçmez.
Yorumlar