Ö Harfiyle Başlayan Hukuk Terimleri

Ö Harfiyle Başlayan Hukuk Terimleri

Ö

• İcra ve İflas

  Ödeme Emri

  Ödeme emri, ilamsız takipte icra müdürünün takip talebini kanuni şartlara uygun bulması üzerine düzenleyip borçluya tebliğe gönderdiği, borcun belirli sürede ödenmesini, itiraz ve mal beyanı yükümlülüklerini bildiren emirdir. Genel haciz yolunda ödeme ve itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür; kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda ödeme süresi on, itiraz ve şikâyet süresi beş gündür. Genel haciz yolunda süresinde ödeme yapılmaz ve itiraz edilmezse takip kesinleşir ve alacaklı haciz isteyebilir.

  İlgili mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 60–62 ve 168

• Kira ve Borçlar Hukuku

  Ödemezlik Def’i

  Ödemezlik def’i, karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde ifası istenen tarafın, karşı taraf kendi borcunu ifa etmedikçe veya ifasını önermedikçe kendi edimini yerine getirmekten kaçınabilmesini sağlayan savunma aracıdır. İfa isteyen taraf, sözleşmenin koşullarına ve özelliklerine göre daha sonra ifa etme hakkına sahipse bu def’i ona karşı ileri sürülemez. Bir def’i olduğundan ifası istenen tarafça ileri sürülmesi gerekir.

  İlgili mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 97

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Ölçülülük İlkesi

  Temel haklara yönelik sınırlamanın izlenen amaçla dengeli olmasını gerektiren anayasal güvencedir. Hakların sınırlandırılmasında kanuni dayanak ve ilgili anayasal sebepler ayrıca aranır. Bir müdahalenin yararlı görülmesi, tek başına ölçülü olduğunu göstermez.

  İlgili mevzuat: 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 13

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Ölüm Aylığı

  Vefat eden sigortalının kanundaki koşulları sağlayan hak sahiplerine ölüm sigortasından bağlanan aylıktır. Miras payı gibi herkese mirasçılık oranında dağıtılmaz; hak sahipliği, gelir veya çalışma durumu ve diğer koşullar ayrı değerlendirilir.

  İlgili mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 32–35

• Aile ve Kişiler Hukuku

  Ölüm Karinesi

  Kişi, ölümüne kesin gözle bakılmasını gerektiren koşullarda kaybolmuşsa cesedi bulunmasa da ölmüş sayılmasıdır. Gaiplikteki kuvvetli ölüm olasılığından farklı bir durumdur. Kaydın oluşturulması ve aksinin ispatı kanuni usule bağlıdır.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 31 ve 44

• Miras ve Eşya Hukuku

  Ölüme Bağlı Tasarrufun İptali

  Vasiyetname veya miras sözleşmesinin ehliyet, irade, içerik ya da şekil sakatlığı nedeniyle iptal edilmesidir. Kanunda sayılan sebeplerin varlığı aranır. Saklı pay ihlaline bağlı tenkisten farklıdır; dava hakkı ve süreler ayrıca değerlendirilir.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 557–559

• Kira ve Borçlar Hukuku

  Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi

  Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini ona devretmeyi üstlendiği sözleşmedir. Mirasçı atama içermese bile miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz; Devletçe tanınmış bir bakım kurumunun yetkili makamlarca belirlenen koşullarla yaptığı sözleşmede yazılı şekil yeterlidir. Taşınmazını devreden bakım alacaklısı, haklarının güvencesi olarak bu taşınmaz üzerinde satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir.

  İlgili mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 611–614

• Kira ve Borçlar Hukuku

  Ömür Boyu Gelir Sözleşmesi

  Gelir borçlusunun, gelir alacaklısına; kendisinin, alacaklının veya üçüncü bir kişinin ömrü boyunca belirli dönemsel edimlerde bulunmayı üstlendiği sözleşmedir. Aksine açık hüküm yoksa sözleşme, gelir alacaklısının ömrü boyunca kurulmuş sayılır. Geçerliliği yazılı şekle bağlıdır.

  İlgili mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 607–610

• Usul ve Yargılama

  Ön İnceleme

  Hukuk yargılamasında dava şartları ve ilk itirazların incelendiği, tarafların anlaşamadığı noktaların belirlendiği hazırlık aşamasıdır. Delillerin sunulması ve toplanmasına ilişkin işlemler de düzenlenir; bu aşama tamamlanmadan tahkikata geçilmez.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 137–140

• Ceza ve İnfaz

  Ön Ödeme

  Önödeme, uzlaştırma kapsamı dışında kalan ve yalnız adli para cezasını ya da üst sınırı altı ayı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlar ile hakaretin bazı hâlleri gibi kanunda ayrıca sayılan suçlarda, failin kanuna göre hesaplanan miktarı soruşturma giderleriyle birlikte ödemesi hâlinde kamu davasının açılmamasıdır. Ödeme, Cumhuriyet savcılığının tebliğinden itibaren on gün içinde yapılır; bu süre içinde istenirse miktar birer ay arayla üç eşit taksitle ödenebilir. İş özel kanun gereği doğrudan mahkemeye gelmişse, önödeme işlemi yapılmadan dava açılmışsa veya dava konusu fiil nitelik değiştirerek kapsama giren bir suça dönüşürse, hâkimin bildirimi üzerine yapılan ödeme davayı düşürür.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 75

• Ticaret, Tüketici ve Kişisel Veriler

  Ön Ödemeli Konut Satışı

  Ön ödemeli konut satışı, tüketicinin konut amaçlı bir taşınmazın bedelini önceden peşin veya taksitle ödemeyi, satıcının da bedelin tamamen veya kısmen ödenmesinden sonra taşınmazı devir veya teslim etmeyi üstlendiği sözleşmedir. Yapı ruhsatı alınmadan yapılamaz; tapu siciline tescil edilmesi ya da satış vaadi olarak noterde düzenleme şeklinde yapılması zorunludur. Tüketici on dört gün içinde cayabilir, sözleşme tarihinden itibaren yirmi dört aya kadar satıcının isteyebileceği ve kanunla sınırlanan tazminat karşılığında sözleşmeden dönebilir; konut en geç kırk sekiz ay içinde teslim edilmelidir.

  İlgili mevzuat: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m. 40–46

• Kira ve Borçlar Hukuku

  Ön Sözleşme

  Tarafların ileride bir sözleşme yapmayı üstlendikleri anlaşmadır. Geçerliliği, kural olarak asıl sözleşmenin şekline bağlıdır. Taşınmaz satış vaadi en bilinen örneğidir.

  İlgili mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 29

• Miras ve Eşya Hukuku

  Önalım (Şufa) Hakkı

  Önalım (şufa) hakkı, bir taşınmazın veya taşınmazdaki payın üçüncü kişiye satılması hâlinde hak sahibine onu öncelikle edinme imkânı veren haktır. Yasal önalım hakkı paylı mülkiyette diğer paydaşlara tanınır; 2886 sayılı Kanun kapsamındaki satışlarda ve cebrî artırmada kullanılamaz. Hak, satışın noterle bildiriminden itibaren üç ay, her hâlde satıştan itibaren bir yıl içinde alıcıya karşı dava açılarak kullanılır; hâkimin belirlediği rayiç bedel ile tapu giderleri kesin sürede yatırılmazsa tescil kararı verilemez. 25/12/2025’ten önceki satışlara TMK m.733’ün önceki hükümleri (iki yıllık üst süre dâhil) uygulanır; sözleşmeden doğan önalım hakkı yazılı şekle bağlıdır ve şerhin etkisi on yılı aşamaz.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 732–735 ve geçici m. 1 · 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 237

• Kira ve Borçlar Hukuku

  Öneri

  Öneri (icap), karşı tarafa yöneltilen ve onun kabulüyle sözleşmenin kurulmasını sağlayan irade açıklamasıdır. Kabul için süre belirleyen öneren bu sürenin sonuna kadar bağlıdır; süresiz öneri hazır olanlar arasında hemen kabul edilmezse, hazır olmayanlar arasında ise zamanında gönderilen yanıtın ulaşması beklenebilecek andan sonra bağlayıcılığını yitirir. Fiyat gösterilerek mal sergilenmesi veya fiyat listesi gönderilmesi, aksi açıkça anlaşılmadıkça öneri sayılır; ısmarlanmamış bir şeyin gönderilmesi ise öneri değildir.

  İlgili mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 3–9

• Ceza ve İnfaz

  Özel Belgede Sahtecilik

  Özel belgede sahtecilik, bir özel belgenin sahte olarak düzenlenmesi veya gerçek bir özel belgenin başkalarını aldatacak şekilde değiştirilmesi ve bu belgenin kullanılmasıyla işlenen suçtur; cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Sahte özel belgeyi bu özelliğini bilerek kullanan kişi de aynı cezayla cezalandırılır. Suçun konusu emre veya hamile yazılı kambiyo senedi, emtiayı temsil eden belge, hisse senedi, tahvil veya vasiyetname ise resmî belgede sahtecilik hükümleri uygulanır.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 207 ve 210

  İlgili rehber ve araçlar: Ceza rehberi

• Ceza ve İnfaz

  Özel Hayatın Gizliliğini İhlal

  Kişilerin özel hayatının gizliliğinin ihlal edilmesidir ve cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir; gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması yoluyla ihlali hâlinde ceza bir kat artırılır. Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasını gerektirir. İfşa edilen bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması da aynı cezaya tabidir.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 134

  İlgili rehber ve araçlar: Ceza rehberi

• Ceza ve İnfaz

  Özel İnfaz Usulleri

  Hapis cezasının, kanundaki koşullarla konutta ya da ceza infaz kurumunda belirli zaman dilimlerinde çektirilmesini sağlayan yöntemlerdir. Suç, ceza miktarı, yaş veya sağlık gibi ölçütler uygulanacak yönteme göre değişir. Bu usuller cezanın affedilmesi anlamına gelmez.

  İlgili mevzuat: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, m. 110

• Ticaret, Tüketici ve Kişisel Veriler

  Özel Nitelikli Kişisel Veri

  Sağlık, biyometrik veya genetik bilgi gibi kanunda sınırlı biçimde sayılan ve özel işleme koşullarına tabi veri kategorileridir. İşleme, güncel kanundaki hukuki şartlardan birine dayanmalı ve yeterli önlemler alınmalıdır. Bütün bu verilerin yalnız açık rızayla işlenebileceği biçiminde genel bir kural kurulamaz.

  İlgili mevzuat: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, m. 6

• Usul ve Yargılama

  Özel Yetki (Vekâlet)

  Özel yetki, vekilin ancak vekâletnamede açıkça yetkilendirilmesi hâlinde yapabileceği, sonuçları ağır usul işlemleri için aranan yetkidir. Sulh, feragat, davayı kabul ve karşı tarafı ibra; hâkimin reddi; davanın tamamının ıslahı; yemin teklifi ile yeminin kabulü, iadesi veya reddi; başkasını tevkil; haczin kaldırılması; müvekkilin iflasının istenmesi; tahkim ve konkordato işlemleri; alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvuru; yargılamanın iadesi ve hâkimlerin fiilleri nedeniyle Devlet aleyhine tazminat davası bunlardandır. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin davalarda ise hangi davalar için yetki verildiği açıkça belirtilmelidir.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 74

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Özlük Dosyası

  İşverenin çalıştırdığı her işçi için düzenlemek zorunda olduğu ve işçinin kimlik bilgileri ile mevzuat gereği tutulması gereken belge ve kayıtları içeren dosyadır. İşveren bu dosyayı istendiğinde yetkili memur ve mercilere göstermekle yükümlüdür. İşçi hakkında edinilen bilgiler dürüstlük kuralına ve hukuka uygun kullanılmalı, gizli kalmasında işçinin haklı çıkarı bulunan bilgiler açıklanmamalıdır.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 75

Önceki harf: O · Hukuk sözlüğü ana sayfası · Sonraki harf: P

Kaynaklar ve Güncellik

Son kaynak kontrolü: 26 Eylül 2026. Tanımlar, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılanlar dâhil yürürlükteki değişiklikler gözetilerek Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır. Tanımlar genel bilgi verir; terim sayfalarındaki kanun bağlantıları resmî mevzuat metinlerine yönelir, akademik görüşler Doktrin başlığıyla ayrılır. İşlem yapılacak tarihte yürürlük, geçiş hükümleri ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Güncelleme Politikası · İletişim · Hukuki Hesaplama Araçları · Av. Mete ŞAHİN — 2026 Yargıda Parasal Sınırlar