R Harfiyle Başlayan Hukuk Terimleri

R Harfiyle Başlayan Hukuk Terimleri

R

• Usul ve Yargılama

  Re’sen

  Bir işlemin, talep olmaksızın makam veya mahkeme tarafından kendiliğinden yapılmasıdır. Hâkim, kamu düzenine ilişkin hususları ve görev konusunu re’sen gözetir. Taraflarca getirilme ilkesinin geçerli olduğu konularda ise re’sen araştırma yapılamaz.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 1, 25 ve 33

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Re’sen Araştırma İlkesi

  İdari yargı mercilerinin, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapmasıdır. Mahkemeler, belirledikleri süre içinde lüzum gördükleri bilgi ve belgelerin gönderilmesini ve her türlü incelemenin yapılmasını taraflardan ve ilgili yerlerden isteyebilir. İlke, taraflarca getirilme ilkesinin geçerli olduğu medenî yargılamadan ayrılır.

  İlgili mevzuat: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 20

• Miras ve Eşya Hukuku

  Rehin

  Rehin, bir alacağın ödenmesini güvence altına almak amacıyla bir taşınmaz, taşınır ya da devredilebilir bir hak veya alacak üzerinde kurulan sınırlı ayni haktır. Taşınmaz rehni ancak ipotek, ipotekli borç senedi veya irat senedi şeklinde ve kural olarak tapu kütüğüne tescille kurulur. Taşınırlar kural olarak zilyetliğin alacaklıya devriyle rehnedilir; kanunda öngörülen hâllerde zilyetlik devredilmeden sicile kayıtla da rehin kurulabilir. Alacak ödenmezse rehin konusu, kanunda öngörülen usulle paraya çevrilir.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 850–972

• İcra ve İflas

  Rehnin Paraya Çevrilmesi

  Rehinle güvence altına alınan alacağın, rehin konusu malın satışı üzerinden tahsil edilmesine yönelik takip yoludur. Önce rehne başvurma kuralının kanuni istisnaları vardır; ipotek veya taşınır rehninin ve belgenin türü takip usulünü etkiler.

  İlgili mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 45 ve 145–153

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Rekabet Yasağı

  Fiil ehliyetine sahip işçinin, sözleşmenin sona ermesinden sonra işverenle rekabet etmekten, özellikle rakip işletme açmaktan veya rakip işletmede çalışmaktan kaçınmayı yazılı olarak üstlenmesidir. Kayıt, işçinin müşteri çevresi, üretim sırları veya işverenin işleri hakkında bilgi edinebildiği ve bunların kullanılmasının işverene önemli zarar verebileceği hâllerde geçerlidir. Yasak yer, zaman ve iş türü bakımından uygun sınırlar içermeli, özel durumlar dışında iki yılı aşmamalıdır; hâkim aşırı yasağı daraltabilir.

  İlgili mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 444–447

• Ticaret, Tüketici ve Kişisel Veriler

  Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma

  Belirli piyasada rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacı ya da etkisi taşıyan teşebbüsler arası anlaşma ve ilgili davranışlardır. Fiyat belirleme veya pazar paylaşma gibi uygulamalar kapsamda değerlendirilebilir. Muafiyet koşulları ve somut piyasa etkileri ayrıca incelenir.

  İlgili mevzuat: 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, m. 4–5

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Resen Vergi Tarhı

  Re’sen vergi tarhı, vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere ya da kanuni ölçülere dayanılarak tespit edilemediği hâllerde, takdir komisyonunca takdir edilen veya vergi inceleme raporunda belirlenen matrah üzerinden vergi tarh edilmesidir. Beyannamenin süresinde verilmemesi, defterlerin tutulmaması veya ibraz edilmemesi, kayıtların ihticaca salih olmaması ya da defter ve beyannamelerin gerçeği yansıtmadığına dair delil bulunması gibi kanunda sayılan hâllerde uygulanır; bu hâllerden birinin somut olayda bulunması gerekir.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 30

• Ceza ve İnfaz

  Resmî Belgede Sahtecilik

  Bir resmî belgenin sahte olarak düzenlenmesi, gerçek bir resmî belgenin başkalarını aldatacak şekilde değiştirilmesi veya sahte resmî belgenin kullanılmasıdır ve cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu resmî belgede sahtecilik yapan veya gerçeğe aykırı belge düzenleyen kamu görevlisi üç yıldan sekiz yıla kadar hapisle cezalandırılır. Belgenin, sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli belgelerden olması hâlinde ceza yarı oranında artırılır.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 204

  İlgili rehber ve araçlar: Ceza rehberi

• Miras ve Eşya Hukuku

  Resmî Vasiyetname

  Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenen vasiyetnamedir. Resmî memur; sulh hâkimi, noter veya kanunla bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir. Mirasbırakan vasiyetnameyi okuyamaz veya imzalayamazsa memur onu iki tanık önünde mirasbırakana okur; bu nedenle okuma yazma bilmeyenlerin de başvurabileceği olağan vasiyet şeklidir.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 532–537

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Risk Değerlendirmesi

  İşyerindeki tehlikelerin ve bunların yaratabileceği risklerin belirlenerek gerekli koruyucu önlemlerin planlanmasıdır. Yalnız bir belge hazırlamakla sınırlı değildir; çalışma ortamı, ekipman ve özel risk altındaki çalışanlar dikkate alınmalıdır.

  İlgili mevzuat: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, m. 3 ve 10

• Miras ve Eşya Hukuku

  Riskli Yapı

  Riskli alan içinde veya dışında bulunup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı bilimsel ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapıdır. Tespit kural olarak masrafı maliklere ait olmak üzere lisanslı kuruluşlara yaptırılır; maliklerin on beş gün içinde itiraz hakkı vardır ve riskli yapı tapu kütüğünün beyanlar hanesinde belirtilir. Riskli yapının bulunduğu parselde yeniden yapım gibi uygulamalara hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla karar verilir.

  İlgili mevzuat: 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, m. 2–3 ve 6

• Kira ve Borçlar Hukuku

  Rücu

  Başkasının borcunu veya zararını ödeyen kişinin, ödediği tutarı asıl sorumluya yöneltmesidir. Müteselsil sorumlulukta ödemede bulunan, iç ilişkideki payı aşan kısmı diğer sorumlulardan isteyebilir. Sigorta ve sosyal güvenlik uygulamasında kurumun ödediği tutarı kusurluya yöneltmesi de rücu olarak adlandırılır.

  İlgili mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 62 ve 167–168 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 1481 · 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 21

• Ceza ve İnfaz

  Rüşvet

  Bir kamu görevlisine, görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için doğrudan ya da aracılar vasıtasıyla menfaat sağlanmasıdır; menfaati sağlayan kişi ile menfaati alan kamu görevlisi dört yıldan on iki yıla kadar hapisle cezalandırılır. Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması hâlinde suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur; teklif veya talebin karşı tarafça kabul edilmemesi hâlinde ceza yarı oranında indirilir. Aracılar müşterek fail sayılır ve hükümler kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kooperatifler ve halka açık anonim şirketler adına hareket edenler hakkında da uygulanır.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 252

Önceki harf: P · Hukuk sözlüğü ana sayfası · Sonraki harf: S

Kaynaklar ve Güncellik

Son kaynak kontrolü: 26 Eylül 2026. Tanımlar, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılanlar dâhil yürürlükteki değişiklikler gözetilerek Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır. Tanımlar genel bilgi verir; terim sayfalarındaki kanun bağlantıları resmî mevzuat metinlerine yönelir, akademik görüşler Doktrin başlığıyla ayrılır. İşlem yapılacak tarihte yürürlük, geçiş hükümleri ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Güncelleme Politikası · İletişim · Hukuki Hesaplama Araçları · Av. Mete ŞAHİN — 2026 Yargıda Parasal Sınırlar