Ç Harfiyle Başlayan Hukuk Terimleri

Ç Harfiyle Başlayan Hukuk Terimleri

Ç

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Çağrı Üzerine Çalışma

  Yazılı sözleşmeyle, işçinin üstlendiği işi işveren ihtiyaç duyup çağırdığında yerine getireceğinin kararlaştırıldığı kısmi süreli iş sözleşmesidir. Taraflar hafta, ay veya yıl gibi bir dönem için çalışma süresini belirlemezse haftalık yirmi saat kararlaştırılmış sayılır; işçi belirlenen sürede çağrılsın veya çağrılmasın ücrete hak kazanır. Aksi kararlaştırılmadıkça çağrı en az dört gün önce yapılır; günlük süre belirlenmemişse işçi her çağrıda en az dört saat üst üste çalıştırılır.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 14

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Çalışma Belgesi

  İşten ayrılan işçiye, işveren tarafından verilen ve işin çeşidini ve süresini gösteren belgedir. Belgenin vaktinde verilmemesinden veya belgede doğru olmayan bilgi bulunmasından zarar gören işçi ya da işçiyi işe alan yeni işveren, eski işverenden tazminat isteyebilir. Uygulamada bonservis olarak anılır.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 28

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik

  İş sözleşmesi, personel yönetmeliği gibi ekleri veya işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında işverence yapılmak istenen önemli değişikliktir. İşveren böyle bir değişikliği ancak işçiye yazılı bildirimle yapabilir; işçinin altı işgünü içinde yazılı olarak kabul etmediği değişiklik onu bağlamaz. Bu durumda işveren, değişikliğin veya feshin geçerli nedene dayandığını yazılı açıklayıp bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir; işçi bu feshe karşı dava açabilir. Taraflar anlaşarak koşulları her zaman değiştirebilir; ancak değişiklik geçmişe etkili olamaz.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 22

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Çalışma Süresinden Sayılan Hâller

  Fiilen iş yapılmasa da Kanun gereği işçinin günlük çalışma süresinden sayılan zamanlardır. Maden, taş ocağı gibi yer altı veya su altı işlerinde asıl çalışma yerine iniş ve çıkış süreleri, işyeri dışında çalıştırılmak üzere gönderilen işçinin yolda geçirdiği süre, iş görmeye hazır bekleyerek boş geçirilen süre, işverence başka yere gönderilme veya asıl iş dışında meşgul edilme süresi, emziren kadın işçinin süt izni ve uzak işyerlerine toplu götürülüp getirilme süreleri bu kapsamdadır. İşverence yalnız sosyal yardım amacıyla sağlanan taşımada araçta geçen süre çalışma süresinden sayılmaz.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 66

  İlgili rehber ve araçlar: Fazla Çalışma Ücreti Hesaplama

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Çalıştırma Yaşı ve Çocuk İşçiler

  On beş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılmasının kural olarak yasak olmasıdır. On dört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış çocuklar gelişmelerine ve okula devamlarına engel olmayacak hafif işlerde; on dört yaşından küçükler ise yalnız sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde yazılı sözleşme yapılması ve her faaliyet için ayrı izin alınması koşuluyla çalıştırılabilir. Çocuk ve genç işçilerin günlük ve haftalık çalışma süreleri kanunda ayrıca sınırlandırılmıştır.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 71

• Ticaret, Tüketici ve Kişisel Veriler

  Çek

  Çek, düzenleyenin muhatap bankaya hitaben, belirli bir bedelin kayıtsız ve şartsız ödenmesi için verdiği havaleyi içeren ve kanunda sayılan şekil unsurlarını taşıyan kambiyo senedidir. Türkiye’de ödenecek çeklerde muhatap ancak bir banka olabilir; zorunlu unsurlardan birini taşımayan senet, kanundaki istisnalar dışında çek sayılmaz. Bonodan farklı olarak düzenleyenin doğrudan ödeme vaadine değil, bankaya verilen ödeme talimatına dayanır; ibraz, karşılıksızlık ve sorumluluk konuları özel hükümlere tabidir.

  İlgili mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 780–782

• Ticaret, Tüketici ve Kişisel Veriler

  Çekin İbrazı

  Çekin ibrazı, çekin ödenmek üzere muhatap bankaya sunulmasıdır. Çek görüldüğünde ödenir; düzenleme tarihi olarak gösterilen günden önce ibraz edilse bile ibraz günü ödenir. Düzenlendiği yerde ödenecek çek on gün, başka bir yerde ödenecek çek bir ay içinde; ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çek ise düzenleme ve ödeme yerleri aynı kıtadaysa bir ay, farklı kıtalardaysa üç ay içinde ibraz edilmelidir. Süreler, çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar.

  İlgili mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 795–796

• Aile ve Kişiler Hukuku

  Çekişmeli Boşanma

  Eşlerin boşanma veya sonuçları konusunda uyuşmazlık yaşadığı; boşanma sebebinin, ilgili taleplerin ve delillerin mahkemece incelendiği dava sürecidir. Her boşanma sebebinin koşulları aynı değildir. Kusur, nafaka ve tazminat bakımından önem taşıyabilir; çocuğa ilişkin kararlarda çocuğun yararı ayrıca değerlendirilir.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 161–166, 174–175, 182 ve 184

• Usul ve Yargılama

  Çekişmesiz Yargı

  Çekişmesiz yargı, ilgililer arasında uyuşmazlık bulunmayan, ilgililerin ileri sürebileceği bir hakkı olmayan veya hâkimin resen harekete geçtiği hâllerde ya da kanunda sayılan işlerde (ergin kılınma, ad değişikliği, mirasçılık belgesi, vesayet işleri gibi) hukukun mahkemelerce uygulanmasıdır. Aksine düzenleme yoksa sulh hukuk mahkemesi görevlidir; niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü, aksine hüküm yoksa resen araştırma ilkesi uygulanır. Özel kanuni düzenlemeler saklı kalmak üzere (örneğin vesayet makamı kararlarına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz), kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurulabilir. Kanunda aksine hüküm yoksa bu kararlar maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 382–388 · 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 461

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Çıplak Ücret

  İşçinin yaptığı işin karşılığı olan; yemek, yol ve ikramiye gibi ek menfaatlerin katılmadığı temel ücrettir. Çıplak veya giydirilmiş ücret ayrımı, brüt veya net ücret ayrımından farklıdır. Yıllık izin ücreti ile kıdem ve ihbar tazminatında hesaba katılan kalemler aynı değildir.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 17, 32, 50, 57 ve 59 · 1475 sayılı İş Kanunu, m. 14

• Aile ve Kişiler Hukuku

  Çocuğun Korunması Önlemleri

  Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde, ana ve baba duruma çare bulamaz ya da buna güçleri yetmezse hâkimin aldığı önlemlerdir. Çocuğun bedensel veya zihinsel gelişmesi tehlikedeyse ya da çocuk manen terk edilmiş durumdaysa hâkim çocuğu ana ve babadan alarak bir aile yanına veya bir kuruma yerleştirebilir. Ana, baba ve çocuğun ödeme gücü yoksa giderler Devletçe karşılanır; bu önlemlerden sonuç alınamazsa velayetin kaldırılması gündeme gelir.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 346–348

• Aile ve Kişiler Hukuku

  Çocuğun Üstün Yararı

  Çocuğu ilgilendiren karar ve uygulamalarda çocuğun yararının ve esenliğinin öncelikle gözetilmesini ifade eden ilkedir. Anayasa, her çocuğa yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkı tanır; Çocuk Koruma Kanunu da çocuğun yarar ve esenliğinin gözetilmesini temel ilkeler arasında sayar. Velayet, kişisel ilişki ve koruma tedbirlerine ilişkin kararlarda somut olayın koşullarına göre uygulanır.

  İlgili mevzuat: 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 41 · 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, m. 4

  İlgili rehber ve araçlar: Aile ve boşanma rehberi

• Aile ve Kişiler Hukuku

  Çocuk Malları

  Mülkiyeti çocuğa ait olan malvarlığı değerleridir. Anne ve babanın yönetim ve kullanma yetkisi, bu malların kendilerine ait olduğu anlamına gelmez. Çocuğun yararı için koruma, hesap ve mahkeme müdahalesi kuralları uygulanabilir.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 352–363

Önceki harf: C · Hukuk sözlüğü ana sayfası · Sonraki harf: D

Kaynaklar ve Güncellik

Son kaynak kontrolü: 26 Eylül 2026. Tanımlar, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılanlar dâhil yürürlükteki değişiklikler gözetilerek Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır. Tanımlar genel bilgi verir; terim sayfalarındaki kanun bağlantıları resmî mevzuat metinlerine yönelir, akademik görüşler Doktrin başlığıyla ayrılır. İşlem yapılacak tarihte yürürlük, geçiş hükümleri ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Güncelleme Politikası · İletişim · Hukuki Hesaplama Araçları · Av. Mete ŞAHİN — 2026 Yargıda Parasal Sınırlar