U Harfiyle Başlayan Hukuk Terimleri

U Harfiyle Başlayan Hukuk Terimleri

U

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti

  4857 sayılı Kanun kapsamındaki işçiye, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmasa da ödenen ücrettir. Bu günlerde çalışılması hâlinde, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir. Tatilin süresi, çalışma kaydı ve ücretin hesabına ilişkin kurallar birlikte değerlendirilir.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 47 ve 49–50

• Ticaret, Tüketici ve Kişisel Veriler

  Unutulma Hakkı

  Kişinin, güncelliğini yitirmiş ve kişilik haklarını zedeleyen içeriklerin arama sonuçlarından veya yayından kaldırılmasını isteyebilmesidir. Türk hukukunda bu talep, kişisel verilerin silinmesi ve kişilik haklarının korunmasına ilişkin hükümlerle birlikte değerlendirilir. Talep, ifade ve basın özgürlüğüyle dengelenerek ele alınır.

  İlgili mevzuat: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, m. 7 ve 11 · 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 24–25

• Usul ve Yargılama

  Usul Ekonomisi

  Davanın makul sürede, düzenli biçimde ve gereksiz masraf doğurmadan yürütülmesini amaçlayan ilkedir. İşlemleri hızlandırma amacı, tarafların açıklama ve ispat hakkının ortadan kaldırılmasını haklı kılmaz.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 27 ve 30

• Usul ve Yargılama

  Usulsüz Tebligat

  Usulsüz tebligat, Tebligat Kanunu’nda öngörülen usule (muhatap, adres, tebellüğ edecek kişinin ehliyeti veya tebliğ mazbatası kuralları gibi) aykırı yapılan tebliğdir. Usule aykırı tebliğ de muhatap tebliğden haberdar olmuşsa geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği öğrenme tarihi tebliğ tarihi kabul edilir. Usulsüzlüğün hangi yolla ve ne zaman ileri sürüleceği işin türüne göre değişir; örneğin icra takibinde usulsüz tebligata karşı öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulur.

  İlgili mevzuat: 7201 sayılı Tebligat Kanunu, m. 32 · 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 16

• Usul ve Yargılama

  UYAP

  Adalet hizmetlerinin elektronik ortamda yürütülmesi amacıyla oluşturulan Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemidir. Güvenli elektronik imza kullanılarak dava açılabilir, harç ve avans ödenebilir ve dava dosyaları incelenebilir; güvenli elektronik imzayla oluşturulan tutanak ve belgeler ayrıca fiziki olarak gönderilmez. Elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 445

• Ceza ve İnfaz

  Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti

  Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç edilmesi ile ülke içinde satılması, satışa arz edilmesi, başkalarına verilmesi, nakledilmesi, depolanması veya bulundurulması gibi fiillerdir. İmal, ithal ve ihraç yirmi yıldan otuz yıla kadar; ülke içinde satış ve benzeri fiiller on yıldan az olmamak üzere hapis ve adli para cezası gerektirir, madde çocuğa verilmiş veya satılmışsa hapis cezası on beş yıldan az olamaz. Eroin, kokain ve sentetik kannabinoid gibi maddeler, okul veya hastane gibi yerlerin yakınında işlenmesi ve örgüt faaliyeti cezayı artırır.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 188

  İlgili rehber ve araçlar: Ceza rehberi

• Ceza ve İnfaz

  Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanma

  Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alınması, kabul edilmesi, bulundurulması ya da bu maddelerin kullanılmasıdır ve cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Soruşturmada kural olarak beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir ve kişi en az bir yıl denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulur; gerekirse tedavi uygulanır. Erteleme süresinde yükümlülüklere uyulur ve yeniden kullanılmazsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir, aksi hâlde kamu davası açılır.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 191

  İlgili rehber ve araçlar: Ceza rehberi

• Aile ve Kişiler Hukuku

  Uzaklaştırma Kararı

  Şiddet uygulayan veya uygulama tehlikesi bulunan kişinin, 6284 sayılı Kanun uyarınca müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılmasına ve konutun korunan kişiye tahsisine ya da korunan kişilere, bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmamasına ilişkin önleyici tedbir kararıdır. Bu tedbirlere hâkim karar verir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri de alabilir, ancak hâkimce yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbir kendiliğinden kalkar. Tedbire aykırılıkta hâkim kararıyla üç günden on güne, her tekrarında on beş günden otuz güne kadar zorlama hapsi uygulanır; toplam süre altı ayı geçemez.

  İlgili mevzuat: 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, m. 5, 8 ve 13

• İş ve Sosyal Güvenlik

  Uzaktan Çalışma

  İşçinin işverenin iş organizasyonu içinde görevini evinde veya teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirdiği, yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir. İşin uzaktan yapılması işçilik haklarını kaldırmaz; eşit işlem, bilgilendirme ve iş sağlığı yükümlülükleri devam eder.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 14

• Kamu ve Vergi Hukuku

  Uzlaşma (Vergi)

  Vergide uzlaşma, ikmalen, resen veya idarece tarh edilen vergilere ilişkin vergi ziyaı cezaları ile kanunda belirlenen tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının miktarı üzerinde mükellef ile idarenin anlaşmasıdır; 7524 sayılı Kanunla 2/8/2024’ten itibaren vergi aslı uzlaşma kapsamından çıkarılmıştır. Kaçakçılık fiilleriyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilen cezalar uzlaşmaya konu olamaz. Uzlaşma, vergi incelemesine dayanan cezalarda tarhiyattan önce veya ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde talep edilerek tarhiyattan sonra yapılabilir; uzlaşılan hususlarda dava açılamaz, uzlaşma sağlanamazsa yeniden talepte bulunulamaz.

  İlgili mevzuat: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, ek m. 1, ek m. 6–9 ve ek m. 11

• İcra ve İflas

  Uzlaşma Yoluyla Yeniden Yapılandırma

  Uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırma, muaccel borçlarını ödeyemeyen, borca batık olan veya bu durumlardan birine düşme tehlikesi kuvvetle muhtemel bulunan sermaye şirketi ya da kooperatifin, projeden etkilenen alacaklılarla önceden müzakere edip gerekli çoğunlukla kabul ettirdiği yeniden yapılandırma projesinin onaylanması için muamele merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine başvurmasıdır. Gerekli çoğunluk, oylamaya katılan etkilenen alacaklıların sayıca yarısını aşan ve oy kullananların alacaklarının en az üçte ikisini oluşturan çoğunluktur; birden çok alacaklı sınıfı varsa her sınıfta ayrıca aranır.

  İlgili mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 309/m

• Ceza ve İnfaz

  Uzlaştırma

  Uzlaştırma, kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdur ya da suçtan zarar görenin, uzlaştırmacı aracılığıyla ve özgür iradeleriyle anlaşmasını sağlamaya yönelik ceza muhakemesi kurumudur. Şikâyete bağlı suçlar, TCK’da sayılan kasten yaralama, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi bazı suçlar ile adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar kapsamdadır; cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip ve hakaret şikâyete bağlı olsa da kapsam dışıdır. Edim hemen yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı, ileri tarihe bırakılırsa kamu davasının açılmasının ertelenmesi ya da durma kararı verilir.

  İlgili mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 253–255

• Usul ve Yargılama

  Uzman Görüşü

  Uzman görüşü, tarafların dava konusu olayla ilgili olarak kendi seçtikleri bir uzmandan aldıkları bilimsel mütalaadır ve mahkemenin atadığı bilirkişinin raporundan farklıdır. Yalnız bu mütalaayı almak için ayrıca süre istenemez. Hâkim, talep üzerine veya kendiliğinden uzmanın duruşmada dinlenmesine karar verebilir ve hâkim ile taraflar ona soru sorabilir; uzman geçerli bir özrü olmadan gelmezse raporu mahkemece değerlendirmeye alınmaz.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 293

Önceki harf: T · Hukuk sözlüğü ana sayfası · Sonraki harf: Ü

Kaynaklar ve Güncellik

Son kaynak kontrolü: 26 Eylül 2026. Tanımlar, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılanlar dâhil yürürlükteki değişiklikler gözetilerek Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır. Tanımlar genel bilgi verir; terim sayfalarındaki kanun bağlantıları resmî mevzuat metinlerine yönelir, akademik görüşler Doktrin başlığıyla ayrılır. İşlem yapılacak tarihte yürürlük, geçiş hükümleri ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Güncelleme Politikası · İletişim · Hukuki Hesaplama Araçları · Av. Mete ŞAHİN — 2026 Yargıda Parasal Sınırlar