İ Harfiyle Başlayan Hukuk Terimleri — Sayfa 3

İ Harfiyle Başlayan Hukuk Terimleri

İ

• İş ve Sosyal Güvenlik

  İşe Başlatmama Tazminatı

  Feshin geçersizliği kararından sonra kanuni sürede başvuran işçiyi, başvurudan itibaren bir ay içinde işe başlatmayan işverenin ödemekle yükümlü olduğu tazminattır. 4857 m. 21’de genel tutar dört ile sekiz aylık ücret arasındadır. Boşta geçen süre ücreti ayrı bir alacaktır; özel kanun hükümleri ayrıca incelenir.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 21

• İş ve Sosyal Güvenlik

  İşe İade Davası

  İş güvencesi kapsamındaki işçinin, işverence yapılan feshin geçersizliğinin tespitini ve işe iadesini istediği davadır. Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde, belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan ve en az altı aylık kıdemi olan işçi başvurabilir; yer altı işlerinde kıdem şartı aranmaz, belirli işveren vekilleri kapsam dışındadır. İşçi fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalı, anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açmalıdır; istinafta bölge adliye mahkemesi kesin karar verir.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 18–21 · 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3

  İlgili rehber ve araçlar: İşe İade Süreleri Hesaplama

• İş ve Sosyal Güvenlik

  İşsizlik Ödeneği

  İşini kanunda sayılan nedenlerle kaybeden ve diğer koşulları sağlayan sigortalıya işsizlik sigortasından yapılan süreli ödemedir. Her işten ayrılan kişi otomatik olarak hak kazanmaz; ayrılma nedeni, prim geçmişi ve başvuru koşulları birlikte aranır.

  İlgili mevzuat: 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu, m. 47–51

• Ceza ve İnfaz

  İştirak (Suça)

  Birden çok kişinin bir suçun işlenmesine katılmasıdır. Kanun, failliğin yanında azmettirme ve yardım etme biçimlerini ayrı ayrı düzenler ve cezaî sonuçlarını farklılaştırır. Yardım edenin cezası kural olarak indirilir.

  İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 37–41

• Aile ve Kişiler Hukuku

  İştirak Nafakası

  İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine, çocuğun ihtiyaçları ile anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri gözetilerek yapılan parasal katkıdır. Boşanma veya ayrılık hâlinde velayet kendisine verilmeyen eşin gücü oranında yapacağı katkı mahkemece belirlenir. Erginlikten sonra eğitimin sürmesine bağlı bakım yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 182 ve 327–331

• İş ve Sosyal Güvenlik

  İşveren

  İş sözleşmesiyle işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi ya da tüzel kişiliği olmayan kurum veya kuruluştur. İşveren sıfatı yalnız işyerinin sahibi olarak görünen kişinin adına göre değil, çalışma ilişkisinin kuruluşuna ve yönetimine göre değerlendirilir.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 2

• İş ve Sosyal Güvenlik

  İşveren Vekili

  İşveren adına hareket ederek işin, işyerinin veya işletmenin yönetiminde görev alan kişidir. Bu sıfatla işçilere karşı yaptığı işlemlerden doğrudan işveren sorumlu olur; işveren vekili olmak kişinin işçilik haklarını kendiliğinden kaldırmaz.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 2

• İş ve Sosyal Güvenlik

  İşyeri Devri

  İşyerinin veya bir bölümünün hukuki bir işleme dayanarak başka bir işverene devredilmesidir. Devir tarihinde mevcut iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer; devralan, kıdeme bağlı haklarda işçinin devredenin yanında işe başladığı tarihi esas alır. Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan birlikte sorumludur; devredenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yılla sınırlıdır. Devir tek başına fesih nedeni değildir; iflas nedeniyle tasfiye sonucu yapılan devirde bu hükümler uygulanmaz.

  İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, m. 6

• Usul ve Yargılama

  İtiraz

  İtiraz, maddi hukuk anlamında, dava edilen hakkın hiç doğmadığını (ör. ehliyetsizlik veya şekle aykırılık) ya da sona erdiğini (ör. ödeme) ileri süren savunmadır. Hâkim hukuku kendiliğinden uyguladığından, itiraz sebebini oluşturan vakıalar dosyaya taraflarca getirilmişse ayrıca dayanılmasa da bunu gözetir; zamanaşımı gibi def’iler ise ancak ileri sürülürse dikkate alınır. Bu kavram, yetki ve tahkim itirazı gibi ilk itirazlardan ve ceza muhakemesindeki itiraz kanun yolundan farklıdır.

  İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 25, 33 ve 116 · 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 161

• Ceza ve İnfaz

  İtiraz (Ceza Muhakemesi)

  Hâkim kararlarına ve kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı başvurulan kanun yoludur. Kanunda ayrıca süre öngörülmemişse itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Kararı veren merci itirazı yerinde görürse kararını düzeltir, görmezse en çok üç gün içinde inceleme merciine gönderir; merciin itiraz üzerine verdiği karar kural olarak kesindir.

  İlgili mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 267–271

• İcra ve İflas

  İtirazın İptali Davası

  İlamsız takibi durduran itirazın giderilmesi için alacaklının, itirazın kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde görevli hukuk mahkemesinde açabildiği davadır. Alacağın varlığı genel ispat kurallarına göre incelenir. İcra inkâr tazminatı, talep ve ilgili koşullar varsa gündeme gelir; her kabul kararı kendiliğinden tazminat doğurmaz.

  İlgili mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 67

• İcra ve İflas

  İtirazın Kaldırılması

  İlamsız takipte alacaklının, kanunda aranan belgelere dayanarak icra mahkemesinden itirazın etkisini kaldırmasını istemesidir. Kesin kaldırma ile imzanın inkârına bağlı geçici kaldırmanın şartları farklıdır. Bu başvurularda süre, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı aydır. İtirazın iptali davasıyla aynı yol değildir.

  İlgili mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 68 ve 68/a

• Aile ve Kişiler Hukuku

  İyiniyet

  İyiniyet, kanunun hukuki sonuç bağladığı durumlarda, bir hakkın kazanılmasına engel olan eksikliğin bilinmemesi ve gerekli özen gösterilse de bilinememesidir. Bu durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır; iyiniyet kanunen karine olarak kabul edilir. Ancak durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kişi iyiniyet iddiasında bulunamaz. Örneğin tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir ayni hak kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 3 ve 1023–1024

• Miras ve Eşya Hukuku

  İyiniyetli ve Kötüniyetli Zilyet

  Başkasına ait bir şeyi elinde bulunduran kişinin, iyiniyetli olup olmamasına göre farklı sorumluluklara tabi tutulmasıdır. İyiniyetli zilyet şeyi karineyle sahip olduğu hakka uygun kullanmasından dolayı tazminat ödemez, zorunlu ve yararlı giderlerini isteyebilir ve bunlar ödeninceye kadar şeyi geri vermekten kaçınabilir. İyiniyetli olmayan zilyet ise haksız alıkoyma yüzünden verdiği zararlar ile elde ettiği veya elde etmeyi ihmal ettiği ürünler için tazminat öder ve yalnız hak sahibi için de zorunlu olan giderleri isteyebilir.

  İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 993–995

Önceki harf: I · Hukuk sözlüğü ana sayfası · Sonraki harf: K

Kaynaklar ve Güncellik

Son kaynak kontrolü: 26 Eylül 2026. Tanımlar, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yapılanlar dâhil yürürlükteki değişiklikler gözetilerek Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerle karşılaştırılmıştır. Tanımlar genel bilgi verir; terim sayfalarındaki kanun bağlantıları resmî mevzuat metinlerine yönelir, akademik görüşler Doktrin başlığıyla ayrılır. İşlem yapılacak tarihte yürürlük, geçiş hükümleri ve olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Güncelleme Politikası · İletişim · Hukuki Hesaplama Araçları · Av. Mete ŞAHİN — 2026 Yargıda Parasal Sınırlar